Dagur vonar

Leikfélag Reykjavíkur
nýja sviðið 11. janúar 2007


Höfundur: Birgir Sigurðsson, leikstjóri: Hilmir Snær Guðnason, leikmynd:Vytautas Narbutas, tónlist: Egill Ólafsson, lýsing: Kári Gíslason, búningahönnun: Margrét Einarsdóttir og Dýrleif Ýr Örlygsdóttir, förðun Sigríður Rósa Bjarnadóttir.

Leikarar: Birgitta Birgisdóttir, Ellert A. Ingimundarson, Gunnar Hansson, Hanna María Karlsdóttir, Rúnar Freyr Gíslason og Sigrún Edda Björnsdóttir,

Tíðindi úr þagnarhúsinu

STÆRSTU tíðindin í mínum augum eftir að hafa nú séð Dag vonar í þriðja sinn, og í annað sinn á sviði, er að leikritið lifir. Það þótti mér alls ekki sjálfgefið þegar ég settist í salinn á fimmtudagskvöldið. Birgir Sigurðsson valdi nefnilega að feta ákaflega vandratað einstigi þegar hann ákvað að segja þessa sögu. Hann gefur persónum sínum, hverri einustu, hæfileika til að tjá sig á háfleygan, orðmargan og hnitmiðaðan hátt, ljær þeim öllum kjark til að tjá sig opinskátt og umbúðalaust og flestu að auki innsæi til að deila tilfinningum sínum með hinum persónunum og þar með okkur áhorfendum. Það er ekkert Tjekovst eða Jökulskt við þetta leikrit, ef það á einhverja fræga frændur í útlöndum eru þeir sennilega ættaðir frá Eugene O’Neill.

Þetta er hættulegur stíll, og það kemur vissulega fyrir að verkið rambar á öðrum fæti á brúninni við melódramafenið. Stundum meira að segja slettist aðeins á það. En hin djúpa og augljósa alvara höfundarins og krafturinn sem hann blæs í efniviðinn drífur það alltaf áfram, allt að leikslokunum þar sem ekkert stendur eftir nema vonin.

Og um leið og áhrifaríkri frásögninni vindur fram, hægt en af þunga, eru umfjöllunarefnin lögð fram og krufin. Hlutskipti listamannsins og afstaða hans til lífsins, frjó eða ófrjó. Ljósið sem sannleikurinn ber inn í líf fólks, þó það sem hann gerir sýnilegt sé ekki allt fallegt. Og hörmungarnar sem blinda, sjálfsblekking og skilningsleysi kallar yfir okkur. Atburðirnir leiða þetta í ljós, rökræðurnar skerpa sýnina, skáldskapurinn kveikir myndirnar sem næra skilninginn. Magnað leikrit.

Það er kreppuástand í fjölskyldunni sem Dagur vonar greinir frá. Fyrir utan efnahagskreppuna sem mótar lífsaðstæður þeirra hafa skömmu áður en verkið hefst gerst tveir atburðir sem hækka spennustigið í þær illbærilegu hæðir sem gefa tónin um samskiptin. Dóttirin Alda, sem virtist vera að ná sér upp úr geðveikinni, hverfur á ný inn í sinn ljóðræna einkaheim og móðirin Lára tekur saman við drykkjumanninn Gunnar sem synir hennar eiga erfitt með að lynda við. Yfir öllu vakir síðan húseigandinn Guðný, sem einkum leggur sig eftir velferð Öldu og Reynis, yngri sonarins, sem þrátt fyrir einarðar tilraunir Láru til að stýra honum frá glötunarbraut listrænunnar úr föðurættinni reynist vera hneigður í þá átt.

Það er fánýtt að rekja söguþráðinn frekar. Hann er innbrenndur í leikhúsminni þeirra sem sáu frumuppfærsluna, og þeir sem ekki fengu notið hennar er betur þjónað með því að gefa þeim tækifæri til að mæta ógnarlegum atburðum verksins óviðbúnir.

Enn fráleitara er að reyna að bera þessar tvær sýningar saman. Sú nýja nýtur þess að vera fersk í huganum, hin hefur fengið að búa um sig þar í tuttugu ár, svo eftir standa einungis þeir þættir hennar sem ekki er hægt að gleyma. Höldum okkur við núið.

Verkið lifir, en það tók sýninguna dágóðan tíma að vinna mig á sitt band. Nánasarlegt fótarýmið í áhorfendabekkjum Nýja sviðsins hjálpaði þar ekkert til, en það var fleira sem truflaði.

Hilmir Snær hefur valið að fylgja hamsleysinu í verkinu eftir í stað þess að tempra það. Það er mikið öskrað, og þó það sé stundum tilefni til þess þá hefur það á endanum öfug áhrif, slævir í stað þess að vekja. Meiri alúð við styrkleika- og tempóbreytingar, meiri stjórn, hefði áreiðanlega styrkt sýninguna sem heild.

Hlutverkaskipan þótti mér á mörkunum hvað varðaði aldursmun, sem er nákvæmlega tilgreindur í handriti, umtalaður í verkinu og skiptir talsverðu máli. Hilmir hefur algerlega horft framhjá þessu, og það truflaði mig framanaf.

Og þó rimlagrindin sem skilur að rými áhorfenda og persóna og lokar þær síðarnefndu inn í búri nýtist stundum í sterkar myndir og kalli fram áhrifaríkar lausnir þá þvældist hún líka fyrir, eins og ljóst mátti vera. Truflaði sjónlínur, þreytti augun. Og svo er það nú eitt af því sem þessum rýni leiðist hvað mest þegar leikmyndahönnuðir líta á það sem sitt verkefni að segja áhorfendum um hvað leikritið sé.

Mestu máli skipti samt hvað ég átti erfitt með að trúa á sambandið sem er orkustöð atburðanna. Til þess er Gunnar of augljóslega lítilsigldur frá upphafi hjá Ellert A. Ingimundarsyni, of mikil reisn yfir Sigrúnu Eddu Björnsdóttur í hlutverki Láru. Ekkert í fari hennar sagði mér að þar færi kona á síðasta snúning í ástarmálunum sem væri knúin til að grípa hvern sem treysti sér í að fullnægja þörfum hennar. Og hvergi sá ég þess stað í Gunnari í túlkun Ellerts sem gæti fengið þessa konu til að trúa því að honum væri við bjargandi.

Og að síðustu: Ég skil ekki af hverju Gunnari Hanssyni var leyft að standa ekki með persónunni sinni, heldur grípa hvert tækifæri til að gera hana hlægilega. Sem er að sönnu auðvelt, en þeim mun meiri ástæða til að leggja algera sannfæringu í rómantíska sjálfsblekkingarraus Harðar um skáldskap, listamannseðli sitt og lítilmótleika hinna.

En svo gerðist eitthvað. Eða margt, reyndar. Járnrimlunum var svift frá sviðsopinu (ef það skyldi hafa farið framhjá einhverjum að nú væri Öldu að batna) sem bætti samband sviðs og salar til muna. Gunnar Hansson fór að trúa á sinn mann um leið og blekkingin var frá honum tekin og skilaði á endasprettinum býsna sannfærandi veiklunduðum manni sem maður óskaði alls góðs og fyrirgaf honum vanþroskann.

Það sem kannski skipti mestu; þegar elskhuginn var á brott varð Sigrún Edda eins sannfærandi sem móðir og hún var áður ótrúverðug drykkjumannskona. Ef Dagur vonar er harmleikur þá er Lára hin tragíska hetja, og því skilaði Sigrún í lokakaflanum, og mátti ekki seinna vera.

Rúnar Freyr Gíslason er sannfærandi týpa fyrir hlutverk ólíkindatólsins Reynis og gerði margt vel, þó hann hafi tilhneigingu til að verða svolítið eintóna og dytti stundum í þá gryfju hér. En ég trúði bæði á hörkutólið og skáldið í Reyni og það er gott.

Hanna María Karlsdóttir sýndi mér hlýjuna í hinni lífsreyndu Guðnýju, en stéttamunurinn á þeim Láru var ekki til staðar, Hönnu Maríu lætur ekki best að lýsa aristókratí.

Birgitta Birgisdóttir fær það verkefni að vera hið skáldlega hjarta sýningarinnar. Í fyrstu var ég dálítið áhyggjufullur yfir leið hennar og leikstjórans með ljóðrænan texta Öldu, að láta hana lifa sig svona inn í hann og upplifa fegurðina í því sem hún segir. Það býður heim hættunni á að viðkvæmur textinn verði of væminn í bernskum stíl sínum. En það sleppur og Birgitta nær að gera Öldu nálæga okkur þrátt fyrir fjarlægðina í ástandi hennar. Líkamsmál hennar er verulega vel unnið, og sást best í lokin þegar bráir af henni og það gerist fyrst og fremst í líkamanum og við sjáum hvað Birgitta hefur haldið vel utan um þennan þátt sýninguna í gegn.

Hljóðmynd Egils Ólafssonar er stemmingsrík en ekki alltaf samferða öðrum elementum í hughrifunum. Sérstaklega áberandi í ræðu Öldu um „sálarmorðingjana“ þar sem hægferðugt sellóið gerði ekkert til að hjálpa tempói sýningarinnar.

Búningar Dýrleifar Ýr Örlygsdóttur og Margrétar Einarsdóttur sannfærandi, lýsing Kára Gíslasonar vinnur vel með leikmynd Vytautasar Narbutas, sem er falleg og þénug fyrir utan fyrrnefndan framvegg.

Sýning Leikfélags Reykjavíkur á Degi vonar lukkast á endanum, þó svo við hana sé ýmislegt að athuga í persónusköpun, hlutverkaskipan, leikmynd og tóntegund þeirri sem leikstjórinn velur.

Og það færir heim sanninn um það að hér fer meistarastykki frá hendi höfundar. Vogað leikrit þar sem ástríðurnar ná frá sálum persónanna upp á yfirborðið, tjáðar á kraftmiklu, skáldlegu máli. Ekkert verður eins hlægilegt og svona verk ef þau eru mislukkuð. Þeim mun virðingarverðari ef þau heppnast.

Light Nights

Ferðaleikhúsið
Iðnó, ágúst 2007

Leikstjóri: Kristín G. Magnús
Handrit: Molly Kennedy, Kristín G. Magnús og fleiri
Ljósahönnuður: Lárus Björnsso
Tæknistjóri: Jón Ívarsson
Hönnun myndefnis: Magnús Snorri Halldórsson
Leikmyndahönnun: Kristín G. Magnús
Leikmyndamálun: Steingrímur Þorvaldsson
Danshöfundur: Þorleifur Einarsson
Glímuþjálfun: Hörður Gunnarsson.

Leikendur: Emil F. Freysson, Kristín G. Magnús, Kristína Björk Arnórsdóttir, Monika Freysteinsdóttir, Ragnheiður Sara Grímsdóttir og Þorleifur Einarsson.

Ferðaleikhúsið

EKKI er samt hægt annað en að dást að þrautseigju Kristínar og hennar fólks, sem hafa haldið landkynningarsýningunni Light Nights úti fyrir erlenda ferðamenn á fjórða áratug. Ég hef séð hana einu sinni áður, fyrir um 10-12 árum síðan og þá eins og nú voru áhorfendur ekki ýkja margir. Handritið að stórum hluta það sama. Samt var allt gefið í flutninginn núna, eins og þá. Ástin á umfjöllunarefninu augljós og kannski helsti kostur sýningarinnar.

Umgjörðin og tæknivinna er líka vel leyst, búningar, leikmynd, lýsing og myndasýningar. Helsti akkilesarhæll hennar er annarsvegar stirðlega skrifuð ensk samtöl sem lifnuðu lítt á tungu misreyndra leikendanna og hinsvegar stundum nokkuð erfið sambúð frásagnar og leikinna atriða. Eiginlega þótti mér lausnin í sögunni um Sæmund fróða best, þar sem leikhópurinn sýndi látbragð stutt af tæknibrellum en sagan lesin. Og leikararnir ungu lifnuðu við þegar þau fengu sitt eigið mál að leika á. Kristín sjálf nýtur þess greinilega að bregða sér úr sögumannsrullunni og búa til skopmynd af særingakonu, og gerir það skemmtilega.

AÐ átta sig á áhrifamætti sýninga á borð við Light Nights er dálítið snúið ef maður tilheyrir ekki “markhópnum”. Hvernig upplifa þeir sýninguna sem hún er gerð fyrir? Er eitthvað vansagt og eitthvað ofsagt sem truflar upplifun erlendra gesta hennar? Það er ekki gott að segja fyrir innlendan áhorfenda sem telur sig kunna þjóð- og fornsögurnar jafn vel og höfundar sýningarinnar. Stundum jafnvel betur.

Ég ætla samt að giska á að kostir og vankantar sýningarinnar sameinist í eftirminnilegri kvöldstund fyrir gestina, skili þeim einhverri innsýn í íslenskan menningararf og enn einni staðfestingu að Íslendingar eru smáskrítnir.
Þorgeir Tryggvason

Partýland

Gilligogg, Þjóðleikhúsið, Listahátíð í Reykjavík og Mindgroup.
Þjóðleikhúsið 27. maí 2007

Höfundur: Jón Atli Jónasson, leikstjóri: Jón Páll Eyjólfsson, lýsing: Jóhann Bjarni Pálmason, búningar: Íris Eggertsdóttir, leikmynd: hópurinn.

Leikendur: Björn Thors, Erlingur Gíslason, Friðgeir Einarsson, Jón Páll Eyjólfsson, Jón Atli Jónasson, Laufey Elíasdóttir og fleiri.

En fjallkonan?

HVAÐ segir 17. júní um okkur? Hvernig endurspeglast þjóðarsálin í því hvernig við fögnum tilveru okkar sem þjóðar? Og hvað er það eiginlega að vera Íslendingur í dag, á tímum alþjóðavæðingar, frægðardekurs, Íraksstríðs og nýríkra rappaðdáenda?

„Lítum nánar á þetta,“ segja landsstjórar Partílands eins og ábúðarmiklir fréttaskýringarþáttastjórnendur og bjóða síðan upp á beina útsendingu frá móður allra þjóðhátíða. Í sönnum anda raunveruleikasjónvarpsins hefur sýningin losaralegt og stefnulaust yfirbragð veruleikans, en er í raun ísmeygileg og þaulskipulögð eftirmynd hans. Allt sem sést er ákvörðun þess sem stýrir sýningunni – allt er hluti af merkingu hennar og sögn.

Hver er sú sögn? Hún er vísvitandi óskýr og misvísandi í sýningunni, þar sem ægir saman mærðarlegum hátíðarræðum og mishallærislegum skemmtiatriðum í fornum stíl, og stuttum leikþáttum þar sem ádeilubroddurinn er afhjúpaður stutta stund áður en varnarhjúpur kaldhæðninnar er aftur vafinn þétt utan um hana.

Partýland á tvo foreldra í fortíð höfunda sinna.

Fyrir nokkrum árum settu Jón Atli og Stefán Jónsson saman dansleikhúsverk þar sem þeir unnu með félagsskap áhugafólks um danslistina. Hópurinn mætti í Borgarleikhúsið og dönsuðu sér til ánægju meðan stefnuskrá hópsins birtist okkur í kraftbirtingu Powerpoint á skjá. Útkoman var mögnuð tjáning á einföldum sannindum um dans og afstöðu hans í samfélagi listgreinanna.

Um svipað leyti vann Jón Páll með Stúdentaleikhúsinu einhverja beittustu og áhrifaríkustu pólitísku revíu sem sést hefur á Íslandi. Þú veist hvernig þetta er hét hún og var aldeilis mögnuð í afdráttarlausri afstöðu sinni sem myndaði órofa heild með aðferð hópsins þar sem tilfinningalegt örlæti leikhópsins réttlætti kaldranalegt yfirborðið og gerði sýninguna áhugaverða sjálfar sín vegna, óháð boðskapnum.

Þeir Jónar hafa semsagt lengi glímt við það slungna verkefni hvernig leikhúsið gerir sig gildandi í gagnrýninni umræðu um þjóðfélagið. Það væri ofrausn að segja að þeir hafi leyst það hér, en hrós eiga þeir skilið fyrir að hafa skýra grunnhugmynd sem sjálf leggur þeim bísna mikið til. Á 17. júní stendur þjóðarsálin berskjölduð, þetta er jú dagurinn þegar hún er viðruð. Og ef hún sést ekki fyrir skrumi, ólíkindum, hundasýningum, stjörnuheimsóknum og öðrum fíflalátum þá segir ÞAÐ líka eitthvað um sjálfsmynd okkar.

En fyrir utan þennan sniðuga og tæknilega vel útfærða ramma þá falla þeir bræður því miður á næsta prófi. Þeir hafa nefnilega harla lítið nýstárlegt, ögrandi eða umhugsunarvert að segja um viðfangsefni sitt. Allavega ekkert sem dæmigert samsafn af frumsýningargestum Þjóðleikhúss og Listahátíðar getur ekki sagt sér sjálft. Mér skilst að þetta hafi verið eina fyrirhugaða sýningin á Partýlandi. Hvert var þá erindi hópsins við þennan tiltekna og vel skilgreina markhóp? Var eitthvað í alvöru vogað við spaugstofulega brandara um hina nýríku og forsetafrúna? Var hinn rausnarlegi hlátur áhorfenda ekki bara til vitnis um sjáfsánægju þeirra sem telja sig uppýsta og nutu þess að fá staðfestingu á siðferðilegum yfirburðum sínum frá tveimur listamönnum sem búið er að gefa stöðuna „ögrandi en áhugaverðir“.

Það er erfitt að búa til leikhús sem er bæði listrænt framsækið og innihaldslega ögrandi. Og það þarfnast meira plásss og dýpri þekkingar en ég bý yfir til að greina hvers vegna svona margar tilraunir eru gerðar til að ná þessum illsamræmrýmanlegu markmiðum í sömu verkefnunum. Það tókst ekki núna. En fólkið hló og skemmti sér eins og á hverri annarri afraksturssýningu markaðsleikhússins. Það er kannski áfangasigur.

Lífið - notkunarreglur

Leikfélag Akureyrar og Leiklistardeild LHÍ
25. mars 2007.

Skógarferð

Höfundur: Þorvaldur Þorsteinsson, tónlist: Megas, leikstjóri: Kjartan Ragnarsson. Leikmynd og búningar: Þorvaldur Þorsteinsson, tónlistarstjórn: Magga Stína, lýsing: Björn Bergsteinn Guðmundsson, hljóðmynd: Magga Stína og Kristján Edelstein, leikgervi: Ragna Fossberg. Hljómsveit: Magga Stína, Kristján Edelstein, Unnur Birna Björnsdóttir og Sigurður Helgi Oddsson

Leikendur: Anna Svava Knútsdóttir, Bjarni Snæbjörnsson, Guðjón Davíð Karlsson, Hallgrímur Ólafsson, Kristín Þóra Haraldsdóttir, Magnús Guðmundsson, Ólafur Steinn Ingunnarson, Páll Sigþór Pálsson, Sara Marti Guðmundsdóttir, Sigrún Huld Skúladóttir, Tinna Lind Gunnarsdóttir,, Vignir Rafn Valþórsson og Þráinn Karlsson.

Skógarferð

MEÐ einföldun sem kalla má grófa eða gagnlega eftir því hvað hvaðan horft er má segja að Þorvaldur Þorsteinsson sé tveir höfundar, og eru þar ótaldir aðrir listamenn sem í honum búa og fást við sjónlistir af ýmsum toga. Annar höfundanna skrifar djúp og dularfull verk fyrir börn, sem gjarnan eru það innihaldsrík að fullorðnum er skemmt líka, Skilaboðaskjóðuna og bækurnar um Blíðfinn. Hinn fer í könnunarleiðangra um nútímasamfélagið og niður í undirheima sálarlífsins og flytur okkur tíðindi úr skúmaskotum sem leynast (kannski) í venjulegu fólki sem maður hittir á götu eða býr í næsta húsi. Verk eins og Sveinsstykki, And Björk of Course og Maríusögur, sem Þorvaldur skrifaði einmitt fyrir Nemendaleikhúsið eins og Lífið – notkunarreglur nú.

Svo einfölduninni sé haldið aðeins til streitu þá er það fyrrnefndi höfundurinn sem núna spreytir sig. Lífð – notkunarreglur er ævintýraverk fyrir fullorðna, tilraun til að nota form og skáldaleyfi slíkra verka til að koma erindi sínu á framfæri. Það er nokkuð vel til fundið. Grunnlíking verksins um fólkið sem er á leiðinni í gegnum skóginn er kjörin til að tjá mismunandi afstöðu okkar til vegferðarinnar og þá ekki síður til að beina athyglinni að hinum óorðuðu og óskráðu reglum og kröfum sem við þurfum að hlýta, eða teljum okkur þurfa að gangast undir.

Efnið er kunnuglegt þeim sem fylgst hafa með skrifum og Þorvaldar undanfarið eða hlýtt á fyrirlestra hans. Hér er lofsungin sú frjálsborna afstaða til lífsins að líta á allar athafnir sínar sem skapandi en messað gegn ítroðslu og brautarlagningu skólakerfisins og samfélagsins. Hér er þessum boðskap komið haganlega fyrir í stórri líkingu, sögu af hópi ungs fólks á leið gegnum skóg með ólíka afstöðu til ferðalagsins. Sumir njóta ferðarinnar, mæta því sem fyrir augu ber opnir og tilbúnir. Aðrir mæna stífir á sjóndeildarhringinn, staðráðnir í að ná leiðarenda sem þeir vita vart hver er. Sumir gleðjast yfir fegurðinni, aðrir mæla og skrásetja tré og annað sem fyrir augu ber.

Boðskapurinn er fallegur og fer vel í þessari umgjörð. Tvennt kemur þó í veg fyrir að þessi rýnir heillist algerlega upp úr skónum. Fyrir það fyrsta þá vinna þær formkröfur sem verkefni fyrir útskriftarhóp gera dálítið gegn áhrifamættinum og ævintýratöfrunum. Það þarf nefnilega að skrifa verk með átta nokkurnvegin jafnbitastæðum hlutverkum, og það hefur Þorvaldur gert. En það sem tapast við það er ein dýpsta uppspretta töframáttar ævintýrisins: sagan. Framvindan verður óhjákvæmilega í öðru sæti þegar svo margir þurfa að láta ljós sitt skína. Svo er líka snúið að finna átta áhugaverðar afstöður til ferðalagsins, og tekst ekki alveg hér.

Hitt atriðið sem togar hrifningarstigið niður er stíllinn á textanum, þ.e.a.s sá hluti hans sem er í bundnu máli. Þetta er vandmeðfarið stílbragð og nær fyrir minn smekk ekki því flugi hér sem réttlætir notkun þess. Í stað þess að efla slagkraftinn í verkinu dró mælgin úr honum, en sem betur fer er sú aðferð ekki allsráðandi í textanum. Og þegar best lætur er hann magnaður og lýsir persónunum betur en þær ætluðust kannski til sjálfar, nokkuð sem hinn höfundurinn sem býr í Þorvaldi er meistari í.

En þó rímið í leiktextanum sé stundum full-rislítið þá eru söngtextarnir glettilega góðir, og tónlistin frábær. Það er töfrablær yfir lögum Megasar sem bæði hafa skýr höfundareinkenni hans en eru jafnframt eins og sniðin fyrir leiksvið og vísa bæði í söngleikjahefð og barnaleikrit. Flutningurinn smekklegur mjög, bæði hjá hljómsveit og söngvurum.

Flæðið í sýningunni er markvisst og efnistök leikstjórans örugg. Umgjörðin er rómantísk, litir mildir, búningar með fallegum fortíðarblæ þó viðfangsefnið sé klárlega hráblautur samtíminn.

Þessi sýning er þó skömm sé frá að segja mín fyrstu kynni af útskrifarhóp Listaháskólans að þessu sinni. Eiginlega finnst mér lítið um hvern einstakan leikara að segja á grundvelli frammistöðunnar hér, sem er heilt yfir alveg skotheld. Hef reyndar grun um að sem leikverkefni séu hlutverkin hér ekki ýkja krefjandi. Það sama má segja um aðrar rullur sem leikarar Leikfélags Akureyrar skila með prýði. Ég hlakka til að fylgjast með framgangi hinna ungu listamanna næstu árin og óska þeim alls hins besta.

Lífið – notkunarreglur er óvenjuleg og áhrifamikil sýning sem skilur eftir bæði spurningar og skýra tilfinningu fyrir afstöðu höfundar síns til ýmissa gilda í nútímanum. Það er alvara á bakvið bernska útfærsluna, þungi undir rómatísku yfirborðinu. Það eru mörg vopn á lofti og kannski ekki skrítið að ekki takist að hafa styrka hönd á þeim öllum. En það sem hún hefur að segja er mikilvægt og hlátur áhorfenda á frumsýningu var aldrei hæðnishlátur þeirra sem vita betur, ævinlega hlátur þess sem hittir sjálfan sig fyrir á óvæntum stað.

Bar Par

NASA
Nasa 25. febrúar 2007

Höfundur: Jim Cartwright, þýðandi: Guðrún J. Bachmann, leikstjóri: Gunnar Gunnsteinsson, leikmynd: Vignir Jóhannsson, búningar: María Ólafsdóttir.
Leikendur: Guðlaug Elísabet Ólafsdóttir og Steinn Ármann Magnússon.

Kráarsamfélag

VIÐ fyrstu sýn gæti Bar Par virkað sem hið fullkomna viðfangsefni fyrir þessa leikara, og þessar forsendur. Tveir dáðir grínistar, fullt af skrítnum týpum, fyndinn texti, gerist á bar, tækifæri til að „fara á kostum“.

Verkið segir semsagt frá hjónum sem reka bar, eða réttara sagt enskan pöbb, og gestunum sem þangað reka inn nefið. Mikið og skrautlegt gallerí kemur fram, og svo er greinilega eitthvað í fortíð bar-parsins sjálfs sem hefur eitrað samband þeirra árum saman, og hlýtur að brjóta sér leið upp á yfirborðið. Og allt er þetta leikið af tveimur leikurum.

En ekkert gerist af sjálfu sér, og því miður eru þess of skýr merki í sýningunni að hér hafi bæði verið kastað til höndum og dómgreindarskortur ráðið för.

Fyrir það fyrsta þá liggur styrkur þeirra Steins Ármanns og Guðlaugar sem gamanleikara að mínu mati alls ekki í því að skapa fjölbreyttar persónur á skýran og trúverðugan hátt. Sem er grundvallaratriði. Þau hafa ýmislegt með sér sem gamanleikarar. Tímasetningu, sviðssjarma og tækni. En þetta geta þau ekki. Guðlaug er skondin sem fávís ljóska með fjölþreifinn mann, en gamlar kellingar og kúgaðar konur eru ekki í galleríinu hennar. Og auðvitað er hlægilegt að sjá Stein taka töffaratakta, eða láta sem hann, erkitöffarinn, sé pínulítill kall. En hann getur ekki stillt sig um að reyna líka að vera fyndinn sem ofbeldismaðurinn, og drepur þá mögnuðu senu fyrir vikið.

Bæði eru þau síðan úti að aka í hinum dásamlega tvíleik geðfötluðu fitukeppanna. Fráleit gervin hjálpuðu vitaskuld ekki neitt.

En verst er þó að það er meira í verkinu en tóm fíflalæti, og á því prófi falla þau bæði, en þó einkum leikstjórinn. Hér er áreynslan við að skemmta áhorfendum alltof sýnileg, sem sprengir botninn á verkinu, sem fyrir vikið verður hvorki áhugavert né fyndið. Áreynslan verður of mikil. Þetta kemur verst niður á hinum klisjulega dramatíska hápunkti, helstu synd höfundarins. Afhjúpun fjölskylduleyndarmálsins mikla í lífi parsins sem rekur barinn krefst þess af leikurunum að þau lifi þjáninguna í botn, séu einlæg og heit í túlkun sinni á melódramanu. Allt annað mun virka eins og svik.

Og þannig virkaði uppgjörið á frumsýningunni. Lengst af stóðu leikararnir ekki með persónunum sínum, heldur vildu fyrst og fremst sýna okkur hvað þær væru hlægilegar. Og þegar til átti að taka voru engar persónur til að túlka, heldur bara skopmyndir sem enginn leið var að finna til með.

Hráslagaleg og vanhugsuð umgjörðin hjálpaði ekki, né heldur skortur á snerpu í skiptingum sem vel má vera að náist að laga síðar.

Ég efast samt um að rútínering sýningarinnar nái að eyða þeirri óþægilegu tilfinningu að hér hafi verið kastað til höndunum listrænt séð, í von um að búa til kassavænt skemmtiefni. Sem lýsir aftur ótrúlegri glámskyggni á hina húmanísku ljóðrænu í verkinu sem hér mistekst að miðla áhorfendum.

Tveir einleikir

OTOMOTO
Leikari og höfundur: Ole Brekke

HISTORY OF MY STUPIDITY
Leikari og höfundur Zeljko Vumirica

Tjarnarbíó 3. júlí 2006

Tveir vitleysingjar að vestan

TVEIR af erlendum gestum einleikjahátíðarinnar Act alone buðu þeim sem ekki áttu heimangengt á Ísafjörð um helgina upp á reykinn af réttunum í gærkvöldi. Báðir hafa þeir Ole Brekke og Zeljko Vukmirica bakgrunn í trúðleik, en að öðru leyti voru ekki mikil líkindi með sýningum þeirra.

Það er eitthvað sérkennilegt við að skrifa gagnrýni á trúða. Gott ef ekki eitthvað rangt. Ekkert afhjúpar tilraunir til að vera gáfulegur, greinandi og vitsmunalegur eins rækilega og góður trúður, sem með einlægni sinni og hreinum hug mætir fólki og fyrirbærum af fölskvalausum áhuga, vopnlaus af reynslu, bókviti eða hyggindum. Góður trúður neyðir áhorfendur - gagnrýnendur og aðra - til að hlýta fyrirmælum Halldórs Laxness, að kasta lógaritmatöflunum og “koma eins og krakki” í leikhúsið.

Samkvæmt leikskrá er Ole Brekke maðurinn á bak við The Commedia School í Kaupmannahöfn, og á þar með hluta heiðursins af skólun bæði Elvars Loga Hannessonar og Kristjáns Ingimarssonar. Framlag hans var nokkuð dæmigerð trúðasýning að forminu til, trúðurinn Otomoto glettist við áhorfendur, glímdi við óþæga leikmuni, dansaði smá og spilaði lítilsháttar á hljóðfæri.

Otomoto byrjaði ágætlega með sniðugri innkomu ofan úr ljósaklefa og áreynslulitlum samleik við áhorfendur. En síðan fór heldur að halla undan fæti. Viðfangsefni Otomotos í sýningunni leiddi ekki eðlilega hvert af öðru og skortur á rökvísri uppbyggingu gerði það að verkum að hvert atriði varð að standa fyrir sínu, sem þau gerðu misvel. Verst var þó að hafa á tilfinningu að leikarinn hvíldi ekki fyllilega í aðstæðunum hverju sinni, sem er alger forsenda þess að trúðleikur virki. Það sást of oft glitta í leikarann bak við rauða nefið í umgengni hans við hlutina á sviðinu til að galdur trúðsins héldi.

Þessi fyrstu kynni af Ole Brekke voru því nokkur vonbrigði, en vonandi átti hann einungis vondan dag að þessu sinni.

Zeljko Vukmirica er króatískur leikari með talsvert orðspor og sýni hér einleik sinn, Saga heimsku minnar, þar sem hann rekur ævi- og menntunarferil sinn frá getnaði til útskriftar úr leiklistardeild háskólans Zagreb.

Þessi sýning byrjaði einnig vel. Vukmirica er ansi hreint magnaður flytjandi, með sterka nærveru, svipbrigðaríkt andlit, mikla tækni og óhemjulega orku. Hann var því fljótur að draga áhorfendur inn í frásögn sína af samskiptum við fjölskyldu, kunningja, kennara og aðra sem vilja kenna honum ýmislegt með misjöfnum árangri.

En aftur gerðist það að sýningin fór að dala þegar á leið. Hér var það kannski fyrst og fremst óhófleg lengd miðað við innihald sem varð leikaranum fjötur um fót, auk þess sem honum dvaldist við útúrdúra sem ekki voru nógu skemmtilegir til að réttlæta sig sem hluta af sýningunni. Bjagaða enskan var framanaf bæði sniðug í sjálfri sér og stundum uppspretta kostulegra hugmynda en varð líka á endanum tafsöm og þreytandi.

Það var gaman að kynnast þessu orkubúnti frá Króatíu, en óskandi að á næsta stefnumóti verði hann búinn að virkja sig örlítið betur.

Hungur

Fimbulvetur og Borgarleikhúsið, litla sviði 18. febrúar 2006


Höfundur: Þórdís Elva Þorvaldsdóttir Bachmann
Leikstjóri: Guðmundur Ingi Þorvaldsson
Leikmynd: Þórarinn Blöndal
Lýsing: Kári Gíslason
Tónlist: Axel Árnason
Kvikmyndalist: Ósk Gunnarsdóttir
Búningar: Ragna Fróðadóttir
Hreyfingar: Jóhann Freyr Björgvinsson
Förðun: Petra Dís Magnúsdóttir.

Leikendur: Ásta Sighvats Ólafsdóttir, Elma Lísa Gunnarsdóttir, Helga Braga Jónsdóttir og Þorsteinn Bachmann

Í mótmælasvelti gegn sjálfum sér

ÞÓRDÍS Elva Þorvaldsdóttir Bachmann velur sér svo sannarlega ekki viðfangsefni í alfaraleið mannlífsins. Og er vissulega ekki ein um það meðal leikskálda og annarra listamanna. Eftir að hafa byrjað sinn opinbera leikskáldaferil með verki um “Bug Chasers”, menn sem sækjast eftir því að smitast af HIV-veirunni, má segja að hún hafi horfið á ólíkt hversdagslegri mið með Brotinu, verki með þunglyndi sem hreyfiafl. Það birtist manni sem mikil frelsun fyrir leikskáldið Þórdísi að geta einbeitt sér að persónunum og samskiptum þeirra án þess að finna sig knúna til að setja mann inn í hugsanahátt tiltekins menningarkima. Í Hungri eru það síðan átraskanir sem eru til umfjöllunar, og þó þar sé vissulega um þekktari fyrirbæri að ræða en “sýklaveiðar” drengjanna í Áttu smit? þá hefur Þórdís engu að síður, að mér virðist, freistast til að skrifa að þessu sinni leikrit um sjúkdóm frekar en verk um fólkið með sjúkdóminn.

Sá hluti Hungurs sem lýsir sjúklegri áráttuhegðun tveggja lystarstolssjúklinga líður nokkuð fyrir þetta. Við kynnumst einungis þeirri hlið Dísu og Emmu sem snýst um stjórn á mataræðinu, eða kannski öllu heldur, við hittum þær fyrir á þeim tímapunkti þar sem stjórn á mataræðinu hefur yfirtekið allt þeirra líf. Fyrir vikið fáum við litla sem enga mynd af því hvað hratt þeim af stað í þessa píslargöngu, hver þróunin hefur verið, einungis stigvaxandi hrylling yfir hvert ástandið hefur leitt þær. Þessi leið er vissulega vel dregin upp innan fyrrgreindra takmarkana. En einungis eitt atriði sýnir aðra stúlknanna í samskiptum við “utanaðkomandi” og engin tilviljun að það gefur sterkustu tilfinninguna fyrir ástandi hennar og persónuleika. Heldur engin tilviljun að það er klárlega eitt best skrifaða atriði verksins.

En þetta er aðeins önnur hlið verksins. Samhliða sögunni af Dísu og Emmu kynnumst við offitusjúklingnum Ingibjörgu og fylgjumst með sambandi hennar við Hall. Það hefst á spjallþráðunum og þróast hratt og tekur fljótlega óvænta stefnu sem ekki verður lýst nánar hér. Þessi þráður er mun betur unninn frá höfundarins hendi, framvindan og þróunin spennandi og persónurnar þrívíðari, ef svo má segja. Vel má vera að kveikjan að persónu Halls sé eitthvert þekkt ástand eða menningarafkimi sem finna má á Netinu, en það verður svo mikið aukaatriði við hliðina á að lýsa persónunum að það verður aldrei fyllilega ljóst. Fyrir vikið verður samband þeirra að súrrealískri en mannlegri martröð í stað þess að breytast í fræðsluverk um forvitnilega brenglun.

Andstæðurnar milli þessara tveggja þráða eru áhugaverðar, en kannski ekki alveg nógu markvissar. En samsláttur sagnanna tveggja er síðan bæði snjall og hrollvekjandi frá leikrænu áhrifasjónarmiði, alveg burtséð frá boðskap eða merkingu.

Sviðsetning Guðmundar Inga Þorvaldssonar er prýðilega unnin í skemmtilegri leikmynd Þórarins Blöndal, sem nær að vera þénug og hæfilega táknræn í senn; meðan Ingibjörg liggur á snúningdiskinum í miðjunni eins og gerbolla að hefast í örbylgjuofni stíga horgrindurnar Emma og Dísa upp á neonlýsta palla eins og tískumódel, útstillingargínur eða súludansarar.

Á hinn bóginn er ég alls ekki sannfærður um notkun á kvikmyndainnslögum sem bættu litlu við sem ekki hefði verið hægt að leysa á að minnsta kosti jafn áhrifaríkan hátt á sviðinu sjálfu. Notkun skjávarpa er á góðri leið með að verða að þreyttri klisju í leikhúsinu og þarfnast sterkari réttlætingar en hér er boðið upp á.

Leikarahópurinn stendur sig afar vel. Elma Lísa Gunnarsdóttir og Ásta Sighvats Ólafsdóttir eru skuggalega sannfærandi sem Dísa og Emma, dyggilega studdar af flottri förðunarvinnu. Það er verulega óhugnanlegt að sjá þær breytast, nánast fyrir augunum á okkur, í lifandi lík. Elmu Lísu hef ég ekki séð gera betur og sérkennileg raddbeiting Ástu sem á öðrum vettvangi hefði máske truflað verður hér sannfærandi hluti af persónu með framandi viðhorf og óræða og illskiljanlega sýn á sjálfa sig og lífið.

Helga Braga Jónsdóttir vinnur eftirtektarverðan sigur að mínu mati í hlutverki Ingibjargar. Með hófstilltum en innlifuðum leik yfirstígur hún allar hindranir sem grínferill hennar hefur byggt og gætu svo auðveldlega komið í veg fyrir að persóna af þessu tagi kæmist til skila, óbrengluð af tillærðum hláturviðbrögðum okkar. En þetta tekst Helgu Brögu svo sannarlega. Hún fær líka verulega traustan mótleik frá Þorsteini Bachmann, sem hvílir á tilþrifalausan en algerlega sannfærandi hátt í persónu Halls og lætur okkur um að taka afstöðu til hans hjálparlaust.

Hungur er skrifað af miklum metnaði og eldmóði. Af þörf fyrir að segja eitthvað mikilvægt. Það hefur að mínu mati ekki tekist til þeirrar fullnustu sem efni standa til, bæði hvað varðar möguleika viðfangsefnisins og augljósra hæfileika höfundarins. Í heild er sýningin þó áhugaverð og sterk og helgast það af fínni vinnu allra aðtandenda sinna og þeirra hluta handritsins þar sem Þórdís nær að sýna hvers hún er megnug og hvers vegna við megum vænta mikils af henni í framtíðinni.