Úr glerhúsinu

Dagur vonar

2008-01-01T18:10:00.000Z

Leikfélag Reykjavíkur
nýja sviðið 11. janúar 2007

Höfundur: Birgir Sigurðsson, leikstjóri: Hilmir Snær Guðnason, leikmynd:Vytautas Narbutas, tónlist: Egill Ólafsson, lýsing: Kári Gíslason, búningahönnun: Margrét Einarsdóttir og Dýrleif Ýr Örlygsdóttir, förðun Sigríður Rósa Bjarnadóttir.

Leikarar: Birgitta Birgisdóttir, Ellert A. Ingimundarson, Gunnar Hansson, Hanna María Karlsdóttir, Rúnar Freyr Gíslason og Sigrún Edda Björnsdóttir,

Tíðindi úr þagnarhúsinu

STÆRSTU tíðindin í mínum augum eftir að hafa nú séð Dag vonar í þriðja sinn, og í annað sinn á sviði, er að leikritið lifir. Það þótti mér alls ekki sjálfgefið þegar ég settist í salinn á fimmtudagskvöldið. Birgir Sigurðsson valdi nefnilega að feta ákaflega vandratað einstigi þegar hann ákvað að segja þessa sögu. Hann gefur persónum sínum, hverri einustu, hæfileika til að tjá sig á háfleygan, orðmargan og hnitmiðaðan hátt, ljær þeim öllum kjark til að tjá sig opinskátt og umbúðalaust og flestu að auki innsæi til að deila tilfinningum sínum með hinum persónunum og þar með okkur áhorfendum. Það er ekkert Tjekovst eða Jökulskt við þetta leikrit, ef það á einhverja fræga frændur í útlöndum eru þeir sennilega ættaðir frá Eugene O’Neill.

Þetta er hættulegur stíll, og það kemur vissulega fyrir að verkið rambar á öðrum fæti á brúninni við melódramafenið. Stundum meira að segja slettist aðeins á það. En hin djúpa og augljósa alvara höfundarins og krafturinn sem hann blæs í efniviðinn drífur það alltaf áfram, allt að leikslokunum þar sem ekkert stendur eftir nema vonin.

Og um leið og áhrifaríkri frásögninni vindur fram, hægt en af þunga, eru umfjöllunarefnin lögð fram og krufin. Hlutskipti listamannsins og afstaða hans til lífsins, frjó eða ófrjó. Ljósið sem sannleikurinn ber inn í líf fólks, þó það sem hann gerir sýnilegt sé ekki allt fallegt. Og hörmungarnar sem blinda, sjálfsblekking og skilningsleysi kallar yfir okkur. Atburðirnir leiða þetta í ljós, rökræðurnar skerpa sýnina, skáldskapurinn kveikir myndirnar sem næra skilninginn. Magnað leikrit.

Það er kreppuástand í fjölskyldunni sem Dagur vonar greinir frá. Fyrir utan efnahagskreppuna sem mótar lífsaðstæður þeirra hafa skömmu áður en verkið hefst gerst tveir atburðir sem hækka spennustigið í þær illbærilegu hæðir sem gefa tónin um samskiptin. Dóttirin Alda, sem virtist vera að ná sér upp úr geðveikinni, hverfur á ný inn í sinn ljóðræna einkaheim og móðirin Lára tekur saman við drykkjumanninn Gunnar sem synir hennar eiga erfitt með að lynda við. Yfir öllu vakir síðan húseigandinn Guðný, sem einkum leggur sig eftir velferð Öldu og Reynis, yngri sonarins, sem þrátt fyrir einarðar tilraunir Láru til að stýra honum frá glötunarbraut listrænunnar úr föðurættinni reynist vera hneigður í þá átt.

Það er fánýtt að rekja söguþráðinn frekar. Hann er innbrenndur í leikhúsminni þeirra sem sáu frumuppfærsluna, og þeir sem ekki fengu notið hennar er betur þjónað með því að gefa þeim tækifæri til að mæta ógnarlegum atburðum verksins óviðbúnir.

Enn fráleitara er að reyna að bera þessar tvær sýningar saman. Sú nýja nýtur þess að vera fersk í huganum, hin hefur fengið að búa um sig þar í tuttugu ár, svo eftir standa einungis þeir þættir hennar sem ekki er hægt að gleyma. Höldum okkur við núið.

Verkið lifir, en það tók sýninguna dágóðan tíma að vinna mig á sitt band. Nánasarlegt fótarýmið í áhorfendabekkjum Nýja sviðsins hjálpaði þar ekkert til, en það var fleira sem truflaði.

Hilmir Snær hefur valið að fylgja hamsleysinu í verkinu eftir í stað þess að tempra það. Það er mikið öskrað, og þó það sé stundum tilefni til þess þá hefur það á endanum öfug áhrif, slævir í stað þess að vekja. Meiri alúð við styrkleika- og tempóbreytingar, meiri stjórn, hefði áreiðanlega styrkt sýninguna sem heild.

Hlutverkaskipan þótti mér á mörkunum hvað varðaði aldursmun, sem er nákvæmlega tilgreindur í handriti, umtalaður í verkinu og skiptir talsverðu máli. Hilmir hefur algerlega horft framhjá þessu, og það truflaði mig framanaf.

Og þó rimlagrindin sem skilur að rými áhorfenda og persóna og lokar þær síðarnefndu inn í búri nýtist stundum í sterkar myndir og kalli fram áhrifaríkar lausnir þá þvældist hún líka fyrir, eins og ljóst mátti vera. Truflaði sjónlínur, þreytti augun. Og svo er það nú eitt af því sem þessum rýni leiðist hvað mest þegar leikmyndahönnuðir líta á það sem sitt verkefni að segja áhorfendum um hvað leikritið sé.

Mestu máli skipti samt hvað ég átti erfitt með að trúa á sambandið sem er orkustöð atburðanna. Til þess er Gunnar of augljóslega lítilsigldur frá upphafi hjá Ellert A. Ingimundarsyni, of mikil reisn yfir Sigrúnu Eddu Björnsdóttur í hlutverki Láru. Ekkert í fari hennar sagði mér að þar færi kona á síðasta snúning í ástarmálunum sem væri knúin til að grípa hvern sem treysti sér í að fullnægja þörfum hennar. Og hvergi sá ég þess stað í Gunnari í túlkun Ellerts sem gæti fengið þessa konu til að trúa því að honum væri við bjargandi.

Og að síðustu: Ég skil ekki af hverju Gunnari Hanssyni var leyft að standa ekki með persónunni sinni, heldur grípa hvert tækifæri til að gera hana hlægilega. Sem er að sönnu auðvelt, en þeim mun meiri ástæða til að leggja algera sannfæringu í rómantíska sjálfsblekkingarraus Harðar um skáldskap, listamannseðli sitt og lítilmótleika hinna.

En svo gerðist eitthvað. Eða margt, reyndar. Járnrimlunum var svift frá sviðsopinu (ef það skyldi hafa farið framhjá einhverjum að nú væri Öldu að batna) sem bætti samband sviðs og salar til muna. Gunnar Hansson fór að trúa á sinn mann um leið og blekkingin var frá honum tekin og skilaði á endasprettinum býsna sannfærandi veiklunduðum manni sem maður óskaði alls góðs og fyrirgaf honum vanþroskann.

Það sem kannski skipti mestu; þegar elskhuginn var á brott varð Sigrún Edda eins sannfærandi sem móðir og hún var áður ótrúverðug drykkjumannskona. Ef Dagur vonar er harmleikur þá er Lára hin tragíska hetja, og því skilaði Sigrún í lokakaflanum, og mátti ekki seinna vera.

Rúnar Freyr Gíslason er sannfærandi týpa fyrir hlutverk ólíkindatólsins Reynis og gerði margt vel, þó hann hafi tilhneigingu til að verða svolítið eintóna og dytti stundum í þá gryfju hér. En ég trúði bæði á hörkutólið og skáldið í Reyni og það er gott.

Hanna María Karlsdóttir sýndi mér hlýjuna í hinni lífsreyndu Guðnýju, en stéttamunurinn á þeim Láru var ekki til staðar, Hönnu Maríu lætur ekki best að lýsa aristókratí.

Birgitta Birgisdóttir fær það verkefni að vera hið skáldlega hjarta sýningarinnar. Í fyrstu var ég dálítið áhyggjufullur yfir leið hennar og leikstjórans með ljóðrænan texta Öldu, að láta hana lifa sig svona inn í hann og upplifa fegurðina í því sem hún segir. Það býður heim hættunni á að viðkvæmur textinn verði of væminn í bernskum stíl sínum. En það sleppur og Birgitta nær að gera Öldu nálæga okkur þrátt fyrir fjarlægðina í ástandi hennar. Líkamsmál hennar er verulega vel unnið, og sást best í lokin þegar bráir af henni og það gerist fyrst og fremst í líkamanum og við sjáum hvað Birgitta hefur haldið vel utan um þennan þátt sýninguna í gegn.

Hljóðmynd Egils Ólafssonar er stemmingsrík en ekki alltaf samferða öðrum elementum í hughrifunum. Sérstaklega áberandi í ræðu Öldu um „sálarmorðingjana“ þar sem hægferðugt sellóið gerði ekkert til að hjálpa tempói sýningarinnar.

Búningar Dýrleifar Ýr Örlygsdóttur og Margrétar Einarsdóttur sannfærandi, lýsing Kára Gíslasonar vinnur vel með leikmynd Vytautasar Narbutas, sem er falleg og þénug fyrir utan fyrrnefndan framvegg.

Sýning Leikfélags Reykjavíkur á Degi vonar lukkast á endanum, þó svo við hana sé ýmislegt að athuga í persónusköpun, hlutverkaskipan, leikmynd og tóntegund þeirri sem leikstjórinn velur.

Og það færir heim sanninn um það að hér fer meistarastykki frá hendi höfundar. Vogað leikrit þar sem ástríðurnar ná frá sálum persónanna upp á yfirborðið, tjáðar á kraftmiklu, skáldlegu máli. Ekkert verður eins hlægilegt og svona verk ef þau eru mislukkuð. Þeim mun virðingarverðari ef þau heppnast.

Light Nights

2007-09-17T14:30:00.000Z

Ferðaleikhúsið
Iðnó, ágúst 2007

Leikstjóri: Kristín G. Magnús
Handrit: Molly Kennedy, Kristín G. Magnús og fleiri
Ljósahönnuður: Lárus Björnsso
Tæknistjóri: Jón Ívarsson
Hönnun myndefnis: Magnús Snorri Halldórsson
Leikmyndahönnun: Kristín G. Magnús
Leikmyndamálun: Steingrímur Þorvaldsson
Danshöfundur: Þorleifur Einarsson
Glímuþjálfun: Hörður Gunnarsson.

Leikendur: Emil F. Freysson, Kristín G. Magnús, Kristína Björk Arnórsdóttir, Monika Freysteinsdóttir, Ragnheiður Sara Grímsdóttir og Þorleifur Einarsson.

Ferðaleikhúsið

EKKI er samt hægt annað en að dást að þrautseigju Kristínar og hennar fólks, sem hafa haldið landkynningarsýningunni Light Nights úti fyrir erlenda ferðamenn á fjórða áratug. Ég hef séð hana einu sinni áður, fyrir um 10-12 árum síðan og þá eins og nú voru áhorfendur ekki ýkja margir. Handritið að stórum hluta það sama. Samt var allt gefið í flutninginn núna, eins og þá. Ástin á umfjöllunarefninu augljós og kannski helsti kostur sýningarinnar.

Umgjörðin og tæknivinna er líka vel leyst, búningar, leikmynd, lýsing og myndasýningar. Helsti akkilesarhæll hennar er annarsvegar stirðlega skrifuð ensk samtöl sem lifnuðu lítt á tungu misreyndra leikendanna og hinsvegar stundum nokkuð erfið sambúð frásagnar og leikinna atriða. Eiginlega þótti mér lausnin í sögunni um Sæmund fróða best, þar sem leikhópurinn sýndi látbragð stutt af tæknibrellum en sagan lesin. Og leikararnir ungu lifnuðu við þegar þau fengu sitt eigið mál að leika á. Kristín sjálf nýtur þess greinilega að bregða sér úr sögumannsrullunni og búa til skopmynd af særingakonu, og gerir það skemmtilega.

AÐ átta sig á áhrifamætti sýninga á borð við Light Nights er dálítið snúið ef maður tilheyrir ekki “markhópnum”. Hvernig upplifa þeir sýninguna sem hún er gerð fyrir? Er eitthvað vansagt og eitthvað ofsagt sem truflar upplifun erlendra gesta hennar? Það er ekki gott að segja fyrir innlendan áhorfenda sem telur sig kunna þjóð- og fornsögurnar jafn vel og höfundar sýningarinnar. Stundum jafnvel betur.

Ég ætla samt að giska á að kostir og vankantar sýningarinnar sameinist í eftirminnilegri kvöldstund fyrir gestina, skili þeim einhverri innsýn í íslenskan menningararf og enn einni staðfestingu að Íslendingar eru smáskrítnir.
Þorgeir Tryggvason

Partýland

2007-05-27T00:37:00.000Z

Gilligogg, Þjóðleikhúsið, Listahátíð í Reykjavík og Mindgroup.
Þjóðleikhúsið 27. maí 2007

Höfundur: Jón Atli Jónasson, leikstjóri: Jón Páll Eyjólfsson, lýsing: Jóhann Bjarni Pálmason, búningar: Íris Eggertsdóttir, leikmynd: hópurinn.

Leikendur: Björn Thors, Erlingur Gíslason, Friðgeir Einarsson, Jón Páll Eyjólfsson, Jón Atli Jónasson, Laufey Elíasdóttir og fleiri.

En fjallkonan?

HVAÐ segir 17. júní um okkur? Hvernig endurspeglast þjóðarsálin í því hvernig við fögnum tilveru okkar sem þjóðar? Og hvað er það eiginlega að vera Íslendingur í dag, á tímum alþjóðavæðingar, frægðardekurs, Íraksstríðs og nýríkra rappaðdáenda?

„Lítum nánar á þetta,“ segja landsstjórar Partílands eins og ábúðarmiklir fréttaskýringarþáttastjórnendur og bjóða síðan upp á beina útsendingu frá móður allra þjóðhátíða. Í sönnum anda raunveruleikasjónvarpsins hefur sýningin losaralegt og stefnulaust yfirbragð veruleikans, en er í raun ísmeygileg og þaulskipulögð eftirmynd hans. Allt sem sést er ákvörðun þess sem stýrir sýningunni – allt er hluti af merkingu hennar og sögn.

Hver er sú sögn? Hún er vísvitandi óskýr og misvísandi í sýningunni, þar sem ægir saman mærðarlegum hátíðarræðum og mishallærislegum skemmtiatriðum í fornum stíl, og stuttum leikþáttum þar sem ádeilubroddurinn er afhjúpaður stutta stund áður en varnarhjúpur kaldhæðninnar er aftur vafinn þétt utan um hana.

Partýland á tvo foreldra í fortíð höfunda sinna.

Fyrir nokkrum árum settu Jón Atli og Stefán Jónsson saman dansleikhúsverk þar sem þeir unnu með félagsskap áhugafólks um danslistina. Hópurinn mætti í Borgarleikhúsið og dönsuðu sér til ánægju meðan stefnuskrá hópsins birtist okkur í kraftbirtingu Powerpoint á skjá. Útkoman var mögnuð tjáning á einföldum sannindum um dans og afstöðu hans í samfélagi listgreinanna.

Um svipað leyti vann Jón Páll með Stúdentaleikhúsinu einhverja beittustu og áhrifaríkustu pólitísku revíu sem sést hefur á Íslandi. Þú veist hvernig þetta er hét hún og var aldeilis mögnuð í afdráttarlausri afstöðu sinni sem myndaði órofa heild með aðferð hópsins þar sem tilfinningalegt örlæti leikhópsins réttlætti kaldranalegt yfirborðið og gerði sýninguna áhugaverða sjálfar sín vegna, óháð boðskapnum.

Þeir Jónar hafa semsagt lengi glímt við það slungna verkefni hvernig leikhúsið gerir sig gildandi í gagnrýninni umræðu um þjóðfélagið. Það væri ofrausn að segja að þeir hafi leyst það hér, en hrós eiga þeir skilið fyrir að hafa skýra grunnhugmynd sem sjálf leggur þeim bísna mikið til. Á 17. júní stendur þjóðarsálin berskjölduð, þetta er jú dagurinn þegar hún er viðruð. Og ef hún sést ekki fyrir skrumi, ólíkindum, hundasýningum, stjörnuheimsóknum og öðrum fíflalátum þá segir ÞAÐ líka eitthvað um sjálfsmynd okkar.

En fyrir utan þennan sniðuga og tæknilega vel útfærða ramma þá falla þeir bræður því miður á næsta prófi. Þeir hafa nefnilega harla lítið nýstárlegt, ögrandi eða umhugsunarvert að segja um viðfangsefni sitt. Allavega ekkert sem dæmigert samsafn af frumsýningargestum Þjóðleikhúss og Listahátíðar getur ekki sagt sér sjálft. Mér skilst að þetta hafi verið eina fyrirhugaða sýningin á Partýlandi. Hvert var þá erindi hópsins við þennan tiltekna og vel skilgreina markhóp? Var eitthvað í alvöru vogað við spaugstofulega brandara um hina nýríku og forsetafrúna? Var hinn rausnarlegi hlátur áhorfenda ekki bara til vitnis um sjáfsánægju þeirra sem telja sig uppýsta og nutu þess að fá staðfestingu á siðferðilegum yfirburðum sínum frá tveimur listamönnum sem búið er að gefa stöðuna „ögrandi en áhugaverðir“.

Það er erfitt að búa til leikhús sem er bæði listrænt framsækið og innihaldslega ögrandi. Og það þarfnast meira plásss og dýpri þekkingar en ég bý yfir til að greina hvers vegna svona margar tilraunir eru gerðar til að ná þessum illsamræmrýmanlegu markmiðum í sömu verkefnunum. Það tókst ekki núna. En fólkið hló og skemmti sér eins og á hverri annarri afraksturssýningu markaðsleikhússins. Það er kannski áfangasigur.

Lífið - notkunarreglur

2007-04-25T00:46:00.000Z

Leikfélag Akureyrar og Leiklistardeild LHÍ
25. mars 2007.

Skógarferð

Höfundur: Þorvaldur Þorsteinsson, tónlist: Megas, leikstjóri: Kjartan Ragnarsson. Leikmynd og búningar: Þorvaldur Þorsteinsson, tónlistarstjórn: Magga Stína, lýsing: Björn Bergsteinn Guðmundsson, hljóðmynd: Magga Stína og Kristján Edelstein, leikgervi: Ragna Fossberg. Hljómsveit: Magga Stína, Kristján Edelstein, Unnur Birna Björnsdóttir og Sigurður Helgi Oddsson

Leikendur: Anna Svava Knútsdóttir, Bjarni Snæbjörnsson, Guðjón Davíð Karlsson, Hallgrímur Ólafsson, Kristín Þóra Haraldsdóttir, Magnús Guðmundsson, Ólafur Steinn Ingunnarson, Páll Sigþór Pálsson, Sara Marti Guðmundsdóttir, Sigrún Huld Skúladóttir, Tinna Lind Gunnarsdóttir,, Vignir Rafn Valþórsson og Þráinn Karlsson.

Skógarferð

MEÐ einföldun sem kalla má grófa eða gagnlega eftir því hvað hvaðan horft er má segja að Þorvaldur Þorsteinsson sé tveir höfundar, og eru þar ótaldir aðrir listamenn sem í honum búa og fást við sjónlistir af ýmsum toga. Annar höfundanna skrifar djúp og dularfull verk fyrir börn, sem gjarnan eru það innihaldsrík að fullorðnum er skemmt líka, Skilaboðaskjóðuna og bækurnar um Blíðfinn. Hinn fer í könnunarleiðangra um nútímasamfélagið og niður í undirheima sálarlífsins og flytur okkur tíðindi úr skúmaskotum sem leynast (kannski) í venjulegu fólki sem maður hittir á götu eða býr í næsta húsi. Verk eins og Sveinsstykki, And Björk of Course og Maríusögur, sem Þorvaldur skrifaði einmitt fyrir Nemendaleikhúsið eins og Lífið – notkunarreglur nú.

Svo einfölduninni sé haldið aðeins til streitu þá er það fyrrnefndi höfundurinn sem núna spreytir sig. Lífð – notkunarreglur er ævintýraverk fyrir fullorðna, tilraun til að nota form og skáldaleyfi slíkra verka til að koma erindi sínu á framfæri. Það er nokkuð vel til fundið. Grunnlíking verksins um fólkið sem er á leiðinni í gegnum skóginn er kjörin til að tjá mismunandi afstöðu okkar til vegferðarinnar og þá ekki síður til að beina athyglinni að hinum óorðuðu og óskráðu reglum og kröfum sem við þurfum að hlýta, eða teljum okkur þurfa að gangast undir.

Efnið er kunnuglegt þeim sem fylgst hafa með skrifum og Þorvaldar undanfarið eða hlýtt á fyrirlestra hans. Hér er lofsungin sú frjálsborna afstaða til lífsins að líta á allar athafnir sínar sem skapandi en messað gegn ítroðslu og brautarlagningu skólakerfisins og samfélagsins. Hér er þessum boðskap komið haganlega fyrir í stórri líkingu, sögu af hópi ungs fólks á leið gegnum skóg með ólíka afstöðu til ferðalagsins. Sumir njóta ferðarinnar, mæta því sem fyrir augu ber opnir og tilbúnir. Aðrir mæna stífir á sjóndeildarhringinn, staðráðnir í að ná leiðarenda sem þeir vita vart hver er. Sumir gleðjast yfir fegurðinni, aðrir mæla og skrásetja tré og annað sem fyrir augu ber.

Boðskapurinn er fallegur og fer vel í þessari umgjörð. Tvennt kemur þó í veg fyrir að þessi rýnir heillist algerlega upp úr skónum. Fyrir það fyrsta þá vinna þær formkröfur sem verkefni fyrir útskriftarhóp gera dálítið gegn áhrifamættinum og ævintýratöfrunum. Það þarf nefnilega að skrifa verk með átta nokkurnvegin jafnbitastæðum hlutverkum, og það hefur Þorvaldur gert. En það sem tapast við það er ein dýpsta uppspretta töframáttar ævintýrisins: sagan. Framvindan verður óhjákvæmilega í öðru sæti þegar svo margir þurfa að láta ljós sitt skína. Svo er líka snúið að finna átta áhugaverðar afstöður til ferðalagsins, og tekst ekki alveg hér.

Hitt atriðið sem togar hrifningarstigið niður er stíllinn á textanum, þ.e.a.s sá hluti hans sem er í bundnu máli. Þetta er vandmeðfarið stílbragð og nær fyrir minn smekk ekki því flugi hér sem réttlætir notkun þess. Í stað þess að efla slagkraftinn í verkinu dró mælgin úr honum, en sem betur fer er sú aðferð ekki allsráðandi í textanum. Og þegar best lætur er hann magnaður og lýsir persónunum betur en þær ætluðust kannski til sjálfar, nokkuð sem hinn höfundurinn sem býr í Þorvaldi er meistari í.

En þó rímið í leiktextanum sé stundum full-rislítið þá eru söngtextarnir glettilega góðir, og tónlistin frábær. Það er töfrablær yfir lögum Megasar sem bæði hafa skýr höfundareinkenni hans en eru jafnframt eins og sniðin fyrir leiksvið og vísa bæði í söngleikjahefð og barnaleikrit. Flutningurinn smekklegur mjög, bæði hjá hljómsveit og söngvurum.

Flæðið í sýningunni er markvisst og efnistök leikstjórans örugg. Umgjörðin er rómantísk, litir mildir, búningar með fallegum fortíðarblæ þó viðfangsefnið sé klárlega hráblautur samtíminn.

Þessi sýning er þó skömm sé frá að segja mín fyrstu kynni af útskrifarhóp Listaháskólans að þessu sinni. Eiginlega finnst mér lítið um hvern einstakan leikara að segja á grundvelli frammistöðunnar hér, sem er heilt yfir alveg skotheld. Hef reyndar grun um að sem leikverkefni séu hlutverkin hér ekki ýkja krefjandi. Það sama má segja um aðrar rullur sem leikarar Leikfélags Akureyrar skila með prýði. Ég hlakka til að fylgjast með framgangi hinna ungu listamanna næstu árin og óska þeim alls hins besta.

Lífið – notkunarreglur er óvenjuleg og áhrifamikil sýning sem skilur eftir bæði spurningar og skýra tilfinningu fyrir afstöðu höfundar síns til ýmissa gilda í nútímanum. Það er alvara á bakvið bernska útfærsluna, þungi undir rómatísku yfirborðinu. Það eru mörg vopn á lofti og kannski ekki skrítið að ekki takist að hafa styrka hönd á þeim öllum. En það sem hún hefur að segja er mikilvægt og hlátur áhorfenda á frumsýningu var aldrei hæðnishlátur þeirra sem vita betur, ævinlega hlátur þess sem hittir sjálfan sig fyrir á óvæntum stað.

Bar Par

2007-02-25T00:31:00.000Z

NASA
Nasa 25. febrúar 2007

Höfundur: Jim Cartwright, þýðandi: Guðrún J. Bachmann, leikstjóri: Gunnar Gunnsteinsson, leikmynd: Vignir Jóhannsson, búningar: María Ólafsdóttir.
Leikendur: Guðlaug Elísabet Ólafsdóttir og Steinn Ármann Magnússon.

Kráarsamfélag

VIÐ fyrstu sýn gæti Bar Par virkað sem hið fullkomna viðfangsefni fyrir þessa leikara, og þessar forsendur. Tveir dáðir grínistar, fullt af skrítnum týpum, fyndinn texti, gerist á bar, tækifæri til að „fara á kostum“.

Verkið segir semsagt frá hjónum sem reka bar, eða réttara sagt enskan pöbb, og gestunum sem þangað reka inn nefið. Mikið og skrautlegt gallerí kemur fram, og svo er greinilega eitthvað í fortíð bar-parsins sjálfs sem hefur eitrað samband þeirra árum saman, og hlýtur að brjóta sér leið upp á yfirborðið. Og allt er þetta leikið af tveimur leikurum.

En ekkert gerist af sjálfu sér, og því miður eru þess of skýr merki í sýningunni að hér hafi bæði verið kastað til höndum og dómgreindarskortur ráðið för.

Fyrir það fyrsta þá liggur styrkur þeirra Steins Ármanns og Guðlaugar sem gamanleikara að mínu mati alls ekki í því að skapa fjölbreyttar persónur á skýran og trúverðugan hátt. Sem er grundvallaratriði. Þau hafa ýmislegt með sér sem gamanleikarar. Tímasetningu, sviðssjarma og tækni. En þetta geta þau ekki. Guðlaug er skondin sem fávís ljóska með fjölþreifinn mann, en gamlar kellingar og kúgaðar konur eru ekki í galleríinu hennar. Og auðvitað er hlægilegt að sjá Stein taka töffaratakta, eða láta sem hann, erkitöffarinn, sé pínulítill kall. En hann getur ekki stillt sig um að reyna líka að vera fyndinn sem ofbeldismaðurinn, og drepur þá mögnuðu senu fyrir vikið.

Bæði eru þau síðan úti að aka í hinum dásamlega tvíleik geðfötluðu fitukeppanna. Fráleit gervin hjálpuðu vitaskuld ekki neitt.

En verst er þó að það er meira í verkinu en tóm fíflalæti, og á því prófi falla þau bæði, en þó einkum leikstjórinn. Hér er áreynslan við að skemmta áhorfendum alltof sýnileg, sem sprengir botninn á verkinu, sem fyrir vikið verður hvorki áhugavert né fyndið. Áreynslan verður of mikil. Þetta kemur verst niður á hinum klisjulega dramatíska hápunkti, helstu synd höfundarins. Afhjúpun fjölskylduleyndarmálsins mikla í lífi parsins sem rekur barinn krefst þess af leikurunum að þau lifi þjáninguna í botn, séu einlæg og heit í túlkun sinni á melódramanu. Allt annað mun virka eins og svik.

Og þannig virkaði uppgjörið á frumsýningunni. Lengst af stóðu leikararnir ekki með persónunum sínum, heldur vildu fyrst og fremst sýna okkur hvað þær væru hlægilegar. Og þegar til átti að taka voru engar persónur til að túlka, heldur bara skopmyndir sem enginn leið var að finna til með.

Hráslagaleg og vanhugsuð umgjörðin hjálpaði ekki, né heldur skortur á snerpu í skiptingum sem vel má vera að náist að laga síðar.

Ég efast samt um að rútínering sýningarinnar nái að eyða þeirri óþægilegu tilfinningu að hér hafi verið kastað til höndunum listrænt séð, í von um að búa til kassavænt skemmtiefni. Sem lýsir aftur ótrúlegri glámskyggni á hina húmanísku ljóðrænu í verkinu sem hér mistekst að miðla áhorfendum.

Tveir einleikir

2006-07-03T18:08:00.000Z

OTOMOTO
Leikari og höfundur: Ole Brekke

HISTORY OF MY STUPIDITY
Leikari og höfundur Zeljko Vumirica

Tjarnarbíó 3. júlí 2006

Tveir vitleysingjar að vestan

TVEIR af erlendum gestum einleikjahátíðarinnar Act alone buðu þeim sem ekki áttu heimangengt á Ísafjörð um helgina upp á reykinn af réttunum í gærkvöldi. Báðir hafa þeir Ole Brekke og Zeljko Vukmirica bakgrunn í trúðleik, en að öðru leyti voru ekki mikil líkindi með sýningum þeirra.

Það er eitthvað sérkennilegt við að skrifa gagnrýni á trúða. Gott ef ekki eitthvað rangt. Ekkert afhjúpar tilraunir til að vera gáfulegur, greinandi og vitsmunalegur eins rækilega og góður trúður, sem með einlægni sinni og hreinum hug mætir fólki og fyrirbærum af fölskvalausum áhuga, vopnlaus af reynslu, bókviti eða hyggindum. Góður trúður neyðir áhorfendur - gagnrýnendur og aðra - til að hlýta fyrirmælum Halldórs Laxness, að kasta lógaritmatöflunum og “koma eins og krakki” í leikhúsið.

Samkvæmt leikskrá er Ole Brekke maðurinn á bak við The Commedia School í Kaupmannahöfn, og á þar með hluta heiðursins af skólun bæði Elvars Loga Hannessonar og Kristjáns Ingimarssonar. Framlag hans var nokkuð dæmigerð trúðasýning að forminu til, trúðurinn Otomoto glettist við áhorfendur, glímdi við óþæga leikmuni, dansaði smá og spilaði lítilsháttar á hljóðfæri.

Otomoto byrjaði ágætlega með sniðugri innkomu ofan úr ljósaklefa og áreynslulitlum samleik við áhorfendur. En síðan fór heldur að halla undan fæti. Viðfangsefni Otomotos í sýningunni leiddi ekki eðlilega hvert af öðru og skortur á rökvísri uppbyggingu gerði það að verkum að hvert atriði varð að standa fyrir sínu, sem þau gerðu misvel. Verst var þó að hafa á tilfinningu að leikarinn hvíldi ekki fyllilega í aðstæðunum hverju sinni, sem er alger forsenda þess að trúðleikur virki. Það sást of oft glitta í leikarann bak við rauða nefið í umgengni hans við hlutina á sviðinu til að galdur trúðsins héldi.

Þessi fyrstu kynni af Ole Brekke voru því nokkur vonbrigði, en vonandi átti hann einungis vondan dag að þessu sinni.

Zeljko Vukmirica er króatískur leikari með talsvert orðspor og sýni hér einleik sinn, Saga heimsku minnar, þar sem hann rekur ævi- og menntunarferil sinn frá getnaði til útskriftar úr leiklistardeild háskólans Zagreb.

Þessi sýning byrjaði einnig vel. Vukmirica er ansi hreint magnaður flytjandi, með sterka nærveru, svipbrigðaríkt andlit, mikla tækni og óhemjulega orku. Hann var því fljótur að draga áhorfendur inn í frásögn sína af samskiptum við fjölskyldu, kunningja, kennara og aðra sem vilja kenna honum ýmislegt með misjöfnum árangri.

En aftur gerðist það að sýningin fór að dala þegar á leið. Hér var það kannski fyrst og fremst óhófleg lengd miðað við innihald sem varð leikaranum fjötur um fót, auk þess sem honum dvaldist við útúrdúra sem ekki voru nógu skemmtilegir til að réttlæta sig sem hluta af sýningunni. Bjagaða enskan var framanaf bæði sniðug í sjálfri sér og stundum uppspretta kostulegra hugmynda en varð líka á endanum tafsöm og þreytandi.

Það var gaman að kynnast þessu orkubúnti frá Króatíu, en óskandi að á næsta stefnumóti verði hann búinn að virkja sig örlítið betur.

Hungur

2006-02-18T18:05:00.000Z

Fimbulvetur og Borgarleikhúsið, litla sviði 18. febrúar 2006

Höfundur: Þórdís Elva Þorvaldsdóttir Bachmann
Leikstjóri: Guðmundur Ingi Þorvaldsson
Leikmynd: Þórarinn Blöndal
Lýsing: Kári Gíslason
Tónlist: Axel Árnason
Kvikmyndalist: Ósk Gunnarsdóttir
Búningar: Ragna Fróðadóttir
Hreyfingar: Jóhann Freyr Björgvinsson
Förðun: Petra Dís Magnúsdóttir.

Leikendur: Ásta Sighvats Ólafsdóttir, Elma Lísa Gunnarsdóttir, Helga Braga Jónsdóttir og Þorsteinn Bachmann

Í mótmælasvelti gegn sjálfum sér

ÞÓRDÍS Elva Þorvaldsdóttir Bachmann velur sér svo sannarlega ekki viðfangsefni í alfaraleið mannlífsins. Og er vissulega ekki ein um það meðal leikskálda og annarra listamanna. Eftir að hafa byrjað sinn opinbera leikskáldaferil með verki um “Bug Chasers”, menn sem sækjast eftir því að smitast af HIV-veirunni, má segja að hún hafi horfið á ólíkt hversdagslegri mið með Brotinu, verki með þunglyndi sem hreyfiafl. Það birtist manni sem mikil frelsun fyrir leikskáldið Þórdísi að geta einbeitt sér að persónunum og samskiptum þeirra án þess að finna sig knúna til að setja mann inn í hugsanahátt tiltekins menningarkima. Í Hungri eru það síðan átraskanir sem eru til umfjöllunar, og þó þar sé vissulega um þekktari fyrirbæri að ræða en “sýklaveiðar” drengjanna í Áttu smit? þá hefur Þórdís engu að síður, að mér virðist, freistast til að skrifa að þessu sinni leikrit um sjúkdóm frekar en verk um fólkið með sjúkdóminn.

Sá hluti Hungurs sem lýsir sjúklegri áráttuhegðun tveggja lystarstolssjúklinga líður nokkuð fyrir þetta. Við kynnumst einungis þeirri hlið Dísu og Emmu sem snýst um stjórn á mataræðinu, eða kannski öllu heldur, við hittum þær fyrir á þeim tímapunkti þar sem stjórn á mataræðinu hefur yfirtekið allt þeirra líf. Fyrir vikið fáum við litla sem enga mynd af því hvað hratt þeim af stað í þessa píslargöngu, hver þróunin hefur verið, einungis stigvaxandi hrylling yfir hvert ástandið hefur leitt þær. Þessi leið er vissulega vel dregin upp innan fyrrgreindra takmarkana. En einungis eitt atriði sýnir aðra stúlknanna í samskiptum við “utanaðkomandi” og engin tilviljun að það gefur sterkustu tilfinninguna fyrir ástandi hennar og persónuleika. Heldur engin tilviljun að það er klárlega eitt best skrifaða atriði verksins.

En þetta er aðeins önnur hlið verksins. Samhliða sögunni af Dísu og Emmu kynnumst við offitusjúklingnum Ingibjörgu og fylgjumst með sambandi hennar við Hall. Það hefst á spjallþráðunum og þróast hratt og tekur fljótlega óvænta stefnu sem ekki verður lýst nánar hér. Þessi þráður er mun betur unninn frá höfundarins hendi, framvindan og þróunin spennandi og persónurnar þrívíðari, ef svo má segja. Vel má vera að kveikjan að persónu Halls sé eitthvert þekkt ástand eða menningarafkimi sem finna má á Netinu, en það verður svo mikið aukaatriði við hliðina á að lýsa persónunum að það verður aldrei fyllilega ljóst. Fyrir vikið verður samband þeirra að súrrealískri en mannlegri martröð í stað þess að breytast í fræðsluverk um forvitnilega brenglun.

Andstæðurnar milli þessara tveggja þráða eru áhugaverðar, en kannski ekki alveg nógu markvissar. En samsláttur sagnanna tveggja er síðan bæði snjall og hrollvekjandi frá leikrænu áhrifasjónarmiði, alveg burtséð frá boðskap eða merkingu.

Sviðsetning Guðmundar Inga Þorvaldssonar er prýðilega unnin í skemmtilegri leikmynd Þórarins Blöndal, sem nær að vera þénug og hæfilega táknræn í senn; meðan Ingibjörg liggur á snúningdiskinum í miðjunni eins og gerbolla að hefast í örbylgjuofni stíga horgrindurnar Emma og Dísa upp á neonlýsta palla eins og tískumódel, útstillingargínur eða súludansarar.

Á hinn bóginn er ég alls ekki sannfærður um notkun á kvikmyndainnslögum sem bættu litlu við sem ekki hefði verið hægt að leysa á að minnsta kosti jafn áhrifaríkan hátt á sviðinu sjálfu. Notkun skjávarpa er á góðri leið með að verða að þreyttri klisju í leikhúsinu og þarfnast sterkari réttlætingar en hér er boðið upp á.

Leikarahópurinn stendur sig afar vel. Elma Lísa Gunnarsdóttir og Ásta Sighvats Ólafsdóttir eru skuggalega sannfærandi sem Dísa og Emma, dyggilega studdar af flottri förðunarvinnu. Það er verulega óhugnanlegt að sjá þær breytast, nánast fyrir augunum á okkur, í lifandi lík. Elmu Lísu hef ég ekki séð gera betur og sérkennileg raddbeiting Ástu sem á öðrum vettvangi hefði máske truflað verður hér sannfærandi hluti af persónu með framandi viðhorf og óræða og illskiljanlega sýn á sjálfa sig og lífið.

Helga Braga Jónsdóttir vinnur eftirtektarverðan sigur að mínu mati í hlutverki Ingibjargar. Með hófstilltum en innlifuðum leik yfirstígur hún allar hindranir sem grínferill hennar hefur byggt og gætu svo auðveldlega komið í veg fyrir að persóna af þessu tagi kæmist til skila, óbrengluð af tillærðum hláturviðbrögðum okkar. En þetta tekst Helgu Brögu svo sannarlega. Hún fær líka verulega traustan mótleik frá Þorsteini Bachmann, sem hvílir á tilþrifalausan en algerlega sannfærandi hátt í persónu Halls og lætur okkur um að taka afstöðu til hans hjálparlaust.

Hungur er skrifað af miklum metnaði og eldmóði. Af þörf fyrir að segja eitthvað mikilvægt. Það hefur að mínu mati ekki tekist til þeirrar fullnustu sem efni standa til, bæði hvað varðar möguleika viðfangsefnisins og augljósra hæfileika höfundarins. Í heild er sýningin þó áhugaverð og sterk og helgast það af fínni vinnu allra aðtandenda sinna og þeirra hluta handritsins þar sem Þórdís nær að sýna hvers hún er megnug og hvers vegna við megum vænta mikils af henni í framtíðinni.

Glæpur gegn diskóinu

2006-01-12T12:02:00.000Z

Steypibaðsfélagið Stútur
Laugardaginn 12. janúar, 2006

Ferðadiskó Kalla Klikk

Höfundur: Gary Owen
Þýðing: Guðmundur Ingi Þorvaldsson, Friðrik Friðriksson og Álfrún Helga Örnólfsdóttir
Leikstjóri: Agnar Jón Egilsson
Aðstoðarleikstjóri: Þórdís Elva Þorvaldsdóttir Bachmann.
Tónlist: Hallur Ingólfsson
Leikmynd: Þórarinn Blöndal
Lýsing: Halldór Örn Óskarsson

Leikendur: Friðrik Friðriksson, Guðmundur Ingi Þorvaldsson og Ólafur Darri Ólafsson. Ω

EITT af mikilvægustu sérkennum leikhússins sem greinir það frá stóra keppinautnum, kvikmyndinni, er sambandið við áhorfendur. Ekki bara nálægðin, ekki bara að það sem við sjáum er að gerast hér og nú, heldur sá möguleiki að persónurnar tali hreinlega við okkur. Deili hugsunum sínum, afhjúpi sinn innri mann. Eða þá reyni að ljúga að okkur. Í einleik er þetta hreinlega grundvöllur formsins, áhorfendur eru mótleikarinn. Þegar vel tekst til eru slíkar sýningar einhver sterkasta leikhúsupplifunin og enn magnaðri fyrir þá sök að ekkert annað listform hefur þessa nálgun á valdi sínu. Í einleiknum er leikhúsið á heimavelli.

Glæpur gegn diskóinu samanstendur af þremur eintölum. Þrír karlmenn bjóða okkur með sér inn í líf sitt, fylgja okkur í gegnum eitt afdrifaríkt kvöld og sýna okkur hvernig fortíðin, sem smám saman skýrist, leiðir að atburðunum sem verða. Þeir hafa allir beðið skipbrot, eru strand í tilverunni. Ofbeldi er miðlægt í lífi þeirra allra, örlagavaldur jafnt gerenda sem þolenda.

Þetta er fantalega vel skrifað verk. Gary Owen hefur greinilega á valdi sínu að skrifa raunsæislega en jafnframt skáldlega, að yrkja fyrir leiksvið. Hver þáttur er persónulýsing en jafnframt spennandi saga og fram á síðustu stundu eru sífellt að bætast við upplýsingar um hvernig þær tengjast og hvers vegna verið er að segja okkur þær í sömu sýningunni. Jafnvægið milli framvindu og sálfræðilegrar afhjúpunar, og svo hvernig heildarfléttan skýrist smátt og smátt er frábærlega unnið hjá höfundinum, sem þykir einn eftirtektarverðasti höfundurinn á Bretlandseyjum, ekki síst á grundvelli þessa magnaða verks. Þýðingin hefur tekist ágætlega hjá þríeykinu sem ber ábyrgð á henni. Einstöku sinnum verður málfarið óþjált en án samanburðar verður ekki fullyrt um hvort þar sé um að ræða stílbragð höfundar eða vandræði þýðendanna. Og aldrei þessu vant truflaði mig ekki að staðfærslan gengur strangt tekið ekki upp, til þess er menningin sem mótar líf persónanna of útlensk. Það breytir engu, við samþykkjum þann heim sem okkur er sýndur á sviðinu, þó hann sé hvorki almennilega velskur né íslenskur.

Raunar er það sem ég hef út á sýninguna að setja eintóm smáatriði. Íslenska nafnið pirrar mig, svo og hin táknræna lukkuskífa sem Þórarinn Blöndal hefur kosið að gera að brennidepli annars þénugrar leikmyndar sinnar. Þegar leikrit er fullfært um að koma merkingu sinni til skila er alger óþarfi að reyna að mata mig á kjarna þess í umgjörðinni.

Í byrjun fannst mér líka eins og hljóðmynd Halls Ingólfssonar væri ein af þessum hugmyndum sem er góð sem hugmynd en virkar ekki í raun. En þó ekki sé hann flinkasti trommuleikari sem ég hef heyrt spreyta sig á svona verkefni þá hætti áslátturinn fljótlega að trufla, og fór smám saman að virka.

Agnar Jón Egilsson eflist sem leikstjóri með hverju verki. Vonandi er hann ekki hættur sinni frjóu og mikilvægu vinnu með leikfélögum framhaldsskólanna þó svo hann sé óðum að hasla sér völl á "stóra" sviðinu, en óneitanlega er meiri agi yfir framsetningu hans í þessari sýningu en mörgum hinum galgopalegu og anarkísku uppsetningum með skólunum. Það er eins og hann hafi tekið sitt óstýriláta leikræna ímyndunarafl og komið því fyrir inni í leikurunum sjálfum, þar sem það á best heima í þetta sinn. Flott vinna.

Annars er Glæpur gegn diskóinu sýning leikaranna. Þeir ná allir að skapa sterkar og eftirminnilegar persónur, standa með þeim og skila þeim til okkar.

Fyrstu mínúturnar hélt ég reyndar að þrjú korter með Kalla Klikk í meðförum Friðriks Friðrikssonar yrðu hreinræktuð kvöl. Einstaklega ógeðfelldur ofbeldismaður, og óáhugaverður með öllu. Eða hvað? Nei, Friðrik og Owen sáu til þess að við fengjum fljótlega áhuga á þessum stórhættulega en jafnframt aumkunarverða óþokka. Veruleg vel teiknuð mynd af manngerð sem allir sem sótt hafa sveitaböll og aðrar slíkar skemmtanir þekkja, en eðli málsins samkvæmt er ekki á allra færi að kynnast svona náið. Friðrik nýtur sín afar vel í svona samleik með áhorfendum, hefur gott lag á tímasetningum og var flinkur í að draga upp skyndimyndir af öðrum persónum sem urðu á vegi Kalla.

Af þeim þremenningum hefur kannski minnst sést til Guðmundar Inga, og það er því þeim mun ánægjulegra að tilkynna að hann átti sannkallaðan stjörnuleik í hlutverki karaokekappans Hjartar R. Hjartaknús. Það sem stefndi hraðbyri í að verða dálítið klisjukennd skopsaga um einrænan, ofsatrúaðan og kúgaðan mömmustrák fékk fljótlega á sig sérlega mannlegan og innlifaðan blæ (og varð auðvitað hálfu fyndnara fyrir vikið). Líkamsmálið var mjög skemmtilega notað hjá Guðmundi og rímaði flott við kostulegt málsnið persónunnar.

Ólafur Darri fékk það verkefni að vera "venjulegi maðurinn" í þessu galleríi. Sú persóna sem býður upp á minnst tilþrif, eða allavega er það sú leið sem er farin hér. Aftur var framan af eins og ekkert væri að gerast og lítið sem fangaði hugann. En innlifun Darra í hlutskipti Rúnars og svo hin listilega hnýtti endahnútur gefa sýningunni merkingu sína,

Glæpur gegn diskóinu er í stórum dráttum leikhús eins og ég vil hafa það. Fyrst og fremst krefst ég þess að verða hugfanginn í bókstaflegri merkingu þess orðs. Ekki endilega að "gleyma stund og stað", heldur verða algerlega upptekinn af því sem verið er að tjá mér. Það er gaman að hrífast af hæfni listamannanna, en enn betra ef hún leiðir mig að því að sökkva mér í innihaldið. Og þegar ég kem upp á ný er ekki verra ef ég kemst að því að mér hafi verið sagt eitthvað nýtt, eða allavega bent á nýjan flöt.

Fullt hús hjá Steypibaðsfélaginu Stút.

Eldhús eftir máli

2005-12-29T11:14:00.000Z

Þjóðleikhúsið
Smíðaverkstæðinu 29. desember 2005.

Höfundur: Vala Þórsdóttir upp úr smásögum Svövu Jakobsdóttur.
Leikstjóri: Ágústa Skúladóttir
Leikmynd: Sígur Steinþórsson
Hljóðmynd: Björn Thorarensen
Búningar, grímur og hattar: Katrín Þorvaldsdóttir
Lýsing: Hörður Ágústson.

Leikendur: Aino Freyja Järvelä, Kjartan Guðjónsson, Margrét Vilhjálmsdóttir, María Pálsdóttir, Unnur Ösp Stefánsdóttir og Þórunn Lárusdóttir.

Unaðshrollvekjur

EITURSNJÖLL hugmynd hjá Völu Þórsdóttur að kafa í smásagnasafn Svövu Jakobsdóttur eftir efnivið. Bæði er nú löngu tímabært að vekja athygli á þessum litlu meistarastykkjum sem eiga sér ekki líka í bókmenntum okkar, og svo er líklega vandfundið efni sem hentar jafn vel aðferðum og stíl Völu og samverkakonu hennar, Ágústu Skúladóttur. Það er eins og grótesk stílfærslan, bernsk leikgleðin og sambandið við áhorfendur sem þær stöllur leggja gjarnan upp með hafi verið skapað til að miðla hverdagsmartröðum Svövu Jakobsdóttur með öllum sínum undirliggjandi óhugnaði og táknræna hryllingi sem er alltaf við það að detta ofan í lágkúrulegan aulahúmor en gerir það (næstum) aldrei.

Fimm sögur eru lagðar til grundvallar sýningunni: Eldhús eftir máli, Gefið hvort öðru, Saga handa börnum, Krabbadýr, brúðkaup, andlát og Veisla undir grjótvegg. Sú leið er farin að flétta þeim saman, stuttir kaflar og atriði úr hverri sögu lifna og og hverfa áður en bútur úr næstu sögu tekur við. Samsetningin er afar vel heppnuð og samstilltur leikhópurinn rennir sér af miklu öryggi milli atriða og stemminga. Það sem vinnst með þessari nálgun er sterkur heildarsvipur og sýningin fær skýrari uppbyggingu sem ekki næst endilega ef hver sagan er kláruð áður en sú næsta tekur við. Það sem aftur glatast er innri spenna hverrar sögu, áhrifamáttur hennar sem heildar. Hér er vitaskuld um meðvitaða ákvörðun að ræða hjá höfundum sýningarinnar og útkoman er heildstætt listaverk sem stendur fyllilega fyrir sínu.

Það er forvitnilegt að skoða í hverju verður mestur leikhúslegur slagkraftur á móti því sem sterkast er í sögunum við lestur. Upphafsmynd sýningarinnar er sótt í Gefið hvort öðru og það sem slær mig sem frekar veik og banal hugmynd í bók verður feiknarlega sterk í þessu nýja samhengi. Svo er einnig með fleiri sáraeinfaldar táknrænar myndir úr sögunum, svo sem eins og líffærabrottnámið úr Sögu handa börnum, þær lifna á afar skemmtilegan hátt á sviðinu. Aftur á móti græðir efnisríkasta og mögulega dýpsta sagan, Krabbadýr, brúðkaup, andlát, ekki á því að vera flutt í þetta nýja samhengi. Og titilsagan nær heldur varla að lifna sem skyldi, útfærsla hins vélvædda eldhúss kannski ekki alveg nógu sterk sjónrænt séð og “pönsið”, niðurstaða eiginmannsins eftir misheppnaða tilraunina, fellur flatt, hvað sem því veldur.

En heildin virkar, andrúmsloftið er hárrétt og það eru vel heppnuðu atriðin sem greipast í minnið.

Eins og við var að búast í ljósi vinnubragða Ágústu er þetta sýning liðsheildarinnar. Leikhópurinn er frábærlega samstilltur og samhentur, en allir eiga líka sín “sóló”. Það er aldrei við frammistöðu leikaranna að sakast þó einstaka sögubrot nái ekki fullu flugi. Þannig var Margrét Vilhjálmsdóttir fallega harmræn sem dauðvona lestrarhesturinn úr Krabbadýr, brúðkaup, andlát og Aino Freyja Järvelä skilar afar skírt teiknaðri húsmóður í Eldhús eftir máli í þessari opinberu frumraun sinni á sviði Þjóðleikhússins.

Unnur Ösp Stefánsdóttir var sterk sem brúðurin sem tekur giftingarheit sín svo bókstaflega í Gefið hvort öðru. María Pálsdóttir nýtir vel fimi sína og kraft í meðferð sinni á ófrískri konu, og fæðingarsenan er óneitanlega hápunktur sýningarinnar, þar sem gróteskri leiktækni og írónískri tónlist er listilega beitt til að segja grafalvarlega hluti um hlutskipti konunnar á öllum tímum.

Flottasta sólóið á samt að mínu mati Þórunn Lárusdóttir, sem gerir hina fórnfúsu móður úr Sögu handa börnum að algerlega skýrum, þrívíðum karakter, stækkar þannig myndina sem sagan sjálf dregur upp í sínu stranga og tvívíða táknsöguformi. Tvímælalaust það besta sem ég hef séð til Þórunnar.

Kjartan Guðjónsson fær það öfundsverða hlutverk að bregða sér í gerfi allra mótleikara kvennanna, en í sögum Svövu er alltaf ljóst að þó ólíku sé saman að jafna hlutskiptum karla og kvenna þá eru karlarnir líka fangar hefða, krafna neysluhyggjunnar og samskiptahátta borgarasamfélagsins. Kjartan gerir mönnum sínum öllum góð skil á hófstilltan hátt og greinir skýrt á milli þeirra á öfgalausan hátt.

Umgjörðin öll er snjöll og þénug hjá Stíg Steinþórssyni, hugkvæm, tímalaus og hæfilega abstrakt til að nýtast í öllu því fjölbreytta samhengi sem sýning af þessu tagi krefst, rækilega studd af lýsingu Harðar Ágústssonar. Búningar og gerfi Katrínar Þorvaldsdóttur eru og sérlega skemmtileg.

Hljóðmyndin er mikilvægur þáttur í lími sýningarinnar. Auk frumsamins efnis hefur Björn Thorarensen unnið af mikilli hugkvæmni úr fjölbreyttum efnivið sem stækkar merkingarsvið sýningarinnar með vísunum hingað og þangað. Eftirminnilegast fyrir mig er sennilega notkunin á White Wedding með Billy Idol, sem nýtur sín sérlega vel bæði í nýju samhengi og snjallri útsetningunni.

Allir þessir umgjarðarþættir, svo og margt í vinnu leikaranna , er uppfullt af snjöllum smáatriðum sem krydda upplifunina, nýtast í að draga fram kjarnann í meginefninu og eru líka í sjálfu sér gleðigjafi. Eitt dæmi: kökurnar í saumaklúbbnum í Veislu undir Grjótvegg voru algerlega óborganleg smíð.

Eldhús eftir máli er skemmtilegt leikhúsverk, þar sem kraftarnir sem að henni koma eru virkjaðir til samstillts átaks með góðum árangri. Sýningin er bæði fyndin og hryllileg vegna þess að sögur Svövu eru sannar og Vala og Ágústa eru trúar kjarna þeirra, og langar að koma efni sínu til okkar. Það finnst, og tekst.

Typpatal

2005-11-30T11:16:00.000Z

Auðunn Blöndal
NASA 30. nóvember 2005.

Höfundur: Richard Herring
Leikstjóri: Sigurður Sigurjónsson
Flytjandi: Auðunn Blöndal.

Strákahúmor

ÞAÐ er ekki að spyrja að okkur karlmönnum. Að sjálfsögðu var ekki hægt að sjá einlæga, kröftuga og, það verður að viðurkennast, dálítið barnalega krossferð Evu Ensler fyrir kynfrelsi kvenna í friði. Í framhaldi af Píkusögum hlaut að koma Typpatal, og það gat aldrei orðið annað ein stólpagrín. Það góða er að grínið er meira og minna á okkar kostnað, en engu að síður ber það vott um að við höfum sterka tilhneygingu til að mæta alvarlegum vangaveltum kvenna um málefni kynjanna með djúpstæðu alvöruleysi.

Að forminu til er Typpatal fyrirlestur, með Power Point sýningu, kökuritum og öllu, um niðustöður “rannsóknar” sem höfundur sýningarinnar segist hafa gert á netinu. Brandararnir byggjast á hvernig lagt er út af niðurstöðunum, og svo náttúrulega eru sum svörin bráðhlægileg í sjálfu sér. Viðfangsefnin eru gamalkunn: stærð, úthald, sjálfsfróun, getuleysi, samkynhneigð, og svo náttúrulega hinir ýmsu vinklar á samskiptum við hitt kynið. Allt er það frekar hellisbúalegt eins og við er að búast, og það verður að viðurkennast að efnið sem þeir Auðunn og Sigurður vinna hér með er ekki upp á sérlega marga fiska. Alls ekki ónýtt, en dálítið jaskað og þreytt, kannski ekki ósvipað ástandinu á manngreyinu sem samkvæmt sýningunni átti hæsta “skorið” í könnuninni um tíðni sjálfsfróunar.

Góðu fréttirnar eru aftur á móti frammistaða Auðuns Blöndal, sem mér hefur hingað til virst vera svona heldur í aftursætinu meðal “Strákanna” hvað varðar skophæfileika. Þar líður hann sjálfsagt fyrir að vera ekki eins trúðslega vaxinn og Sveppi eða jafn eðlisfyndinn og Pétur. Kannski einfaldlega of myndarlegur, sem hjálpar mönnum ekki alltaf til að vekja hlátur. Hér sýnir hann hinsvegar alveg prýðileg tök á list uppistandarans, tímasetningar bjuggu iðulega til áhrifarík “pöns” úr þunnum bröndurum og honum tókst vel virka “spontant”, telja okkur trú um að þaulæft eintalið væri fullt af hugmyndum sem væru að kvikna á staðnum. Samband Auðuns við salinn var góð, það er kraftur og snerpa í flutningnum. Reikna má með að hér hafi fjölþætt reynsla og hæfileikar Sigurðar Sigurjónssonar komið flytjandnanum í góðar þarfir. Staðfærslan og heimfæring efnisins á íslenskan veruleika prýðilega lukkuð.

Typpatal er prýðileg léttmetissýning, best þegar hún er kjánalegust, verst þegar hún reynir að láta eins og verið sé að tala í alvöru. Sem betur fer skilur hún ekkert eftir sig nema innsýn í víðtækt notagildi Royal-búðinga og aukið álit á Auðunni Blöndal sem uppistandara.

Komi þeir sem koma vilja

2005-11-29T11:17:00.000Z

Bandamenn
Þjóðleikhúskjallaranum 29. nóvember 2005.

Leikstjóri: Sveinn Einarsson
Tónlist: Guðni Franzson.

Flytjendur: Borgar Garðarsson, Felix Bergsson, Jakob Þór Einarsson, Jóhanna Vigdís Arnardóttir, Stefán Sturla Sigurjónsson og Þórunn Magnea Magnúsdóttir.

Forn forréttur

MÉR þykir Bandamenn vera ansi hreint merkilegur hópur. Þau gegna hlutverki fornleifafræðingsins í íslensku leikhúsi, grufla í fornum fræðum og dusta grómið af gömlum handritum. Leiklestrar þeirra á týndum leikritum á borð við Álf í Nóatúnum sameina skemmtigildi og fræðslu. Bandamenn taka hlutverk sitt alvarlega, en sem betur fer ekki leiklistina sjálfa hátíðlega, og þegar best lætur, eins og í frumverkinu Bandamannasögu krækja þau í bernskan og hömlulausan leikstíl sem óupplýst fólk kennir við áhugamennsku en er í raun ein af uppsprettum lifandi leikhúss.

Um þessar mundir eru Bandamenn að grúska í gömlum danskvæðum og öðrum dægrastyttingarskáldskap fyrri alda, og buðu til dagskrár í Þjóðleikhúskjallaranum til að viðra efniviðinn, sem greinilega var ekki kominn ýkja langt í vinnslu, en nægilega þó til að gefa hugmynd um möguleikana og þá lítt nýttu auðlegð sem þarna leynist.

Um flutningin er í sjálfu sér ekki margt að segja. Leikhópurinn var afslappaður og kátur með möppurnar sínar, flutti textann (oftast) af öryggi og einfaldar sviðshreyfingar næsta fumlausar. Búningar svört betriföt en sviðið skreyttu brúður úr fyrri verkum hópsins, þar af tvær sem fengu aðeins að vera með, enda ættaðar úr sama jarðvegi og verið var að róta í þetta kvöld: Háa-Þóra og Finngálknið. Tónlist Guðna Franzsonar vel heppnuð og viðeigandi, en mest var þó sungið undir hefðbundnum þjóðlegum lagboðum. Og sungið vel, með nýliðann Jóhönnu Vigdísi í fararbroddi. Mest var áberandi og eftirminnilegast hve gaman hópnum þótti að kynna okkur efnið, hve stolt þau báru það á borð. Hér var innihaldið í forgrunni.

Þó svo allskyns kveðskap hafi borði á góma, öfugmælavísur, bænir, jafnvel galdraþulur, voru það danskvæðin sem mynduðu kjarnann. Það er sterkur seiður í þessum gömlu kvæðum, og freistandi að bera tilfinninguna við að hlýða á þau flutt saman við þá sem kviknar í færeyskum dansi. Það er auðvelt að sökkva sér ofan í þjóðernislega sjálfsvorkun og öfund þegar manni gefst kostur á að upplifa og taka þátt í hinni sprelllifandi hefð nágranna okkar, gleyma sér í hrynjandinni, vera þátttakandi en ekki áhorfandi. Eins er það saknaðarblandin gleði að hlýða á FLUTNING á samskonar kvæðum, þar sem þaulmenntaðir leikarar undir stjórn ástríðumanns um fornan arf hafa lagt á sig grúsk og erfiði til að finna og æfa eitthvað sem á næsta bæ er hverju barni munntamt.

En í öllum vanköntum býr tækifæri, segir nútíminn. Framandleikinn og dularblærinn sem umlykur þessi ljóð getur orðið helsti styrkur þeirra í hverjum þeim búningi sem Sveinn og Bandamenn hans munu skapa þeim endist þeim erindið. Endurtúlkun, endursköpun, rannsókn á hvaða erindi þetta efni á í dag, er möguleg einmitt vegna þess að kvæðin eru ekki á hvers manns vör.

Þessi kvöldstund í Þjóðleikhúskjallaranum var eins og heimsókn í eldhúsið hjá meistarakokki. Okkur var sýnt hráefnið, aðeins brugðið á leik með það, en sjálf matreiðslan fer síðan fram bak við luktar dyr eins og vera ber.

Skemmtileg heimsókn - og vatn í munninum.

Vetrarævintýrið um selinn Snorra

2005-11-26T11:12:00.000Z

Leikbrúðuland
Gerðubergi 26. nóvember 2005.

Leikgerð Helgu Steffensen og Arnar Árnasonar byggð á efni úr sögu Frithjof Sælen.
Leikstjórn: Örn Árnason.
Brúðugerð: Erna Guðmarsdóttir og Helga Steffensen
Leikmynd: Þorvaldur Böðvar Jónsson
Leikraddir: Sigrún Edda Björnsdóttir, Pálmi Gestsson og Örn Árnason
Brúðustjórnun: Aldís Davíðsdóttir og Helga Steffensen
Tónlist: Níels Ragnarsson

Lífsleikni á norðurhjara

STARFSEMI Leikbrúðulands er eitt af merkilegum menningarverkum sem fara ekki hátt, en þeim mun víðar. Í þrjátíu ár hefur þetta fyrirferðalitla leikhús flutt yngstu áhorfendunum skrautlegar sýningar við þeirra hæfi og örugglega sáð ýmsum fræjum í ímyndunarafl áhorfenda sinna sem hafa haft ósýnileg en afdrifarík áhrif til góðs. Þetta er hinsvegar í fyrsta sinn sem undirritaður sér sýningu Leikbrúðulands og sjálfsagt of seint að ala mig upp.

Snorri litli þarf að læra að varast hætturnar í umhverfinu. Sumar eru augljósar eins og rándýrin tvö sem vilja leggja sér hann til munns, gaman að sjá háhyrninga aftur komna í hlutverk illhvelisins eftir hliðarsporið sem ímynd þeirra steig á mektarárum Keikós. Það er tiltölulega einfalt mál að læra á slíka óvætti. Öllu snúnara er að öðlast skilning á því að ekki eru allir viðhlæjendur vinir. Hér er þeirri lexíu gerð skil með framgöngu mávanna tveggja, Sultar og Svangrar, sem leiða Snorra í veg fyrir hinn sísvanga ísbjörn Voða. En erfiðast er að sigrast á sjálfum sér, læra að þekkja veikleika sína og varast ógöngurnar sem þeir geta leitt mann í. Snorri er nefnilega hégómlegur lítill kópur og fljótur að láta blekkjast af skjalli. Alla þessa lærdóma er hann látinn nema í sýningunni á beinskeittann en samt skemmtilegan hátt. Orugglega verður gaman að diskútera boðskap sögunnar við unga áhorfendur á leikskólum og annarsstaðar þar sem sýningin mun dúkka upp.

Því þetta er farandsýning, haganlega sett upp í snjallri og fallegri leikmynd sem þjónar sínum tilgangi vel. Brúðurnar eru og ásjálegar mjög, sérstaklega þó þær minni. Stóru dýrin eru öllu groddalegri, sérstaklega er Glefsir háhyrningur óþarflega föndurlegur miðað við sumar hinar. Mávarnir eru á hinn bóginn alveg sérlega vel heppnaðir og skemmtilegt að sjá þá birtast bæði agnarsmáa í fjarska og svo aftur stærri þegar þeir nálgast. Og fiskar og önnur smádýr sem gefa tilfinningu fyrir umhverfinu njóta sín vel, sérstaklega í fallegu upphafsatriðinu.

Textinn er lipur og þjáll og vel fluttur af þeim Sigrúnu Eddu Björnsdóttur, Pálma Gestsyni og Erni Árnasyni. Brúðustjónunin er fumlaus og aldrei tilfinning fyrir þeim mikla handagangi sem hlýtur að vera í öskju þeirra Helgu Steffensen og Aldísar Davíðsdóttur á bak við tjöldin. Hljóðmynd og upptaka á leiktexta er prýðileg og vel hefur tekist að samræma brúðustjórnun og hið upptekna efni.

Söguna um selinn Snorra las ég í æsku eins og flestir, en það er snjóað yfir það allt saman í minninu og því verður engin tilraun gerð til að meta hvað Vetrarævintýrið um selinn Snorra sækir í þá bók og hvað er frá leikgerðarhöfundum komið. Hitt má fullyrða að sýningin er ljúf og snotur með hæfilegan lífsháska til að halda athygli hinna yngstu þann rúma hálftíma sem það tekur að segja hana og miðla tímalausum lærdómnum sem hún býr yfir.

Trainspotting

2005-11-25T11:11:00.000Z

Leikfélag Keflavíkur
Frumleikhúsinu í Keflavík 25. nóvember 2005

Höfundur: Irvine Welsh, þýðandi: Megas: leikstjóri: Jón Marinó Sigurðsson.

Niður til heljar hérumbil

Skoska skáldsagan Trainspotting hefur gert víðreist jafnt í landfræðilegum og formlegum skilningi, verið breytt bæði í kvikmynd og leikhúshandrit og sýnd í þeirri birtingarmynd um allar jarðir. Sennilega er það óbeislaður og óvæginn krafturinn sem laðar leikhúsfólk að þessari hráslagalegu sögu um unga skota á leið niður í eiturlyfjahyldýpið og endurkomu sumra þeirra úr því aftur. Verkið er blessunarlega laust við þann predikunartón sem einkennir of mörg verk sem fjalla um það böl sem vímuefni verða sumum neytendum þeirra, en nær þeim mun meiri áhrifum með því að varpa köldu ljósi á atburðina, persónuleika þeirra sem verst verða úti og þjóðfélagsaðstæður þær sem gera útgönguleiðina sem dópið býður jafn freistandi og raun ber vitni.

Ég verð að játa að hafa hvorki séð myndina frægu, né heldur uppfærslu Flugfélagsins Lofts á sviðsgerðinni á sínum tíma, en reikna með að hér sé að mestu fylgt því handriti sem þar var notað. Og verð að segja að þar orkar margt tvímælis. Þýðing Megasar er einkennilega bragð- og litlaus, mun daufari en við mætti búast úr þeirri áttinni. Þá ganga tilraunir til staðfærslu alls ekki upp – vísanir í breskan stéttamun með samanburði á MR og FB verða aldrei annað en lélegur brandari. Eins virðist mér að leikgerðin sjálf eigi í megnustu vandræðum með að lifa sjálfstæðu lífi óháð kvikmyndinni. Stuttar senur með of löngum skiptingum á milli og nokkuð óhófleg notkun á kvikmyndainnskotum sýndu að ekki hafði tekist að þýða efnið yfir á mál leikhússins. Vídeókaflarnir voru reyndar skrambi vel útfærðir, en virkuðu samt eins og uppgjöf fyrir forminu.

Jón Marínó er ekki reynslumikill leikstjóri þó hann hafi lagt gjörva hönd á margt í leikhúsinu sínu undanfarin ár. Best gengur honum að ná kraftmikilli og einlægri persónutúlkun út úr aðalleikurunum sínum, og það er aðal sýningarinnar. Félagarnir Rúnar Berg Baugsson og Burkni Birgisson voru þarna í sérflokki, enda einu persónurnar sem fá tíma og efni til að sýna þróun, þroska og glötun. Einnig sópaði að Arnari Inga Tryggvasyni sem var demónskur mjög í hlutverki sögumanns og fulltrúa eitursins í sýningunni.

Það sem síðan dregur nokkuð máttinn úr sýningunni er meðferð rýmisins. Jón Marinó kýs að fjarlægja nokkra fremstu áhorfendabekkina og stækka sviðið að sama skapi. Við þetta græðir hann vissulega pláss, en tapar um leið nálægðinni við áhorfendur, sem horfa úr fjarlægð á ofbeldið og óhugnaðinn, horfa niður á það sem fram fer, vel varðir af grindverki fyrir framan áhorfendasvæðið. Líklega hefði verið betra að fara þveröfulga leið, leitast við að þrengja að leikhópnum, koma áhorfendum fyrir sem allra næst því sem fram fer. Það er nefnilega ekki tilviljun að Trainspotting er oft spyrt saman við leikritunarstefnu sem kölluð er In-Yer-Face-Theatre. Nálægðin hefði líka hjálpað textaskilningnum, en of margir leikenda höfðu ekki tækni til að skila setningunum sínum skýrum í gegnum unglingaþvoglið sem er svo viðeigandi að nota.

Það eru greinilega kynslóðaskipti í Leikfélagi Keflavíkur um þessar mundir. Trainspotting er kraftmikil sýning sem augljóslega er sett fram af sannfæringu og ástríðu allra sem að henni koma. Þó svo tæknihnökrar dragi úr áhrifum hennar má gera ráð fyrir að framtíð leikfélagsins sé bjartari en þeirra lánleysingja sem þau sýna okkur að þessu sinni.

Drauganet

2005-11-24T11:18:00.000Z

Lýðveldisleikhúsið
Tjarnarbíó 24. nóv. 2005

Höfundur: Benóný Ægisson
Leikstjóri: Darren Foreman
Sviðshreyfingar: Kolbrún Anna Björnsdóttir
Tónlist: Benóný Ægisson
Lýsing: Einar Þór Einarsson.

Leikendur: Aðalbjörg Þóra Árnadóttir, Benóný Ægisson, Brynja Valdís Gísladóttir, Gunnar Eyjólfsson, Höskuldur Sæmundsson, Ingibjörg Stefánsdóttir, Ingibjörg Þórisdóttir, Kolbrún Anna Björnsdóttir, Ólafur Guðmundsson, Páll Sigþór Pálsson, Valgeir Skagfjörð, Þórunn Clausen og Þröstur Guðbjartsson.

Glatkistubúar rísa upp

BENÓNÝ Ægisson hefur lengi unnið með hugmyndina um samband leikpersóna við höfund sinn, samband sem einatt er spennuþrungið og hreint ekki alltaf á vinsamlegu nótunum. Einþáttungur hans, Tvíleikur fyrir höfund og leikara, þykir mér alltaf eitt af hans betri verkum þó lítill sé að vöxtum. Nú hefur Benóný tekið eintalaröð sína, Glæsibæjareintölin, steypt þeim saman í eina sýningu og kryddað með skírskotunum í það sama vandamál og um ræðir í fyrrnefnda þættinum. Að þessu sinni er sjónum beint að því hvernig persónur þrífast eða þrífast ekki í einskismannslandi eintalsins.

Þetta eru fyrstu kynni undirritaðs af Glæsibæjareintölunum, sem áður hafa verið flutt að ég held oftar en einu sinni. Hér eru á ferðinni nokkuð hefðbundin stutt eintöl, nokkurskonar skyndimyndir af persónunum. Velflest falla þau í sama mótið, eru varnarræður fólks í misalvarlegum lífskrísum sem þau eru ekki nema að litlu leyti meðvituð um. Sjálfsréttlæting þeirra er síðan afhjúpandi, við sjáum í gegnum lygina sem er varnarbúnaður persónanna. Í spennunni milli sjálfsmyndar persónanna og þess sem við skynjum bak við orðin er leikrænn máttur textans fólginn.

Benóný hefur þetta stílbragð vel á valdi sínu. Ég saknaði þess samt aðeins að sjá ekki fjölbreyttari nálganir frá höfundinum. Þrettán eintöl sem öll fylgja svipaðri formúlu draga á endanum máttinn hvert úr öðru.

Mörg þeirra eru prýðilegar smíðar. Einkum eru minnisstæð hin yfirborðsglaðlynda kona Þórunnar Clausen og harðneskjulegur sjóari Gunnars Eyjólfssonar, og það er sjálfsagt ekki tilviljun að þessi tvö voru líka framúrskarandi í flutningnum. Fleiri áttu góðar innkomur, ekki síst Aðalbjörg Þóra Árnadóttir, Ingibjörg Stefánsdóttir og Valgeir Skagfjörð.

Umbúnaður og framsetning öll ber þess merki að ekki hafi verið nostrað sérlega mikið við uppsetningu verksins. Trúlega ekki gefist tími til þess. Það er í sjálfu sér skiljanlegt og allt í lagi. Hitt þótti mér heldur verra að sá rammi sem sniðinn er virkar ekki sérlega sannfærandi. Mér þótti vangavelturnar um stöðu persónanna gagnvart höfundi sínum ekki bæta neinu við myndina af þeim, og tilraunir til að flétta eintölin saman gengu annaðhvort of skammt eða of langt. Að forsendunum um tímaskort gefnum hefði meiri einfaldleiki þar sem hverju eintali væri gefið svigrúm, með kynningu og skýrum endi trúlega verið heppilegri. Að öðrum kosti hefði þurft að gera mun meira í að fleyga eintölin, vinna með hverjir hlusta á hvað eða eru vitni að hverju og ganga lengra með hugsunina um ófullnægju eintalspersónanna og afstöðu þeirra til höfundarins sem guðs í þeirra heimi. Tónlistarinnskot þóttu mér mörg áheyrileg en litlu bæta við heildarupplifunina.
Drauganet er áhugaverð tilraun höfundar til að þróa efnivið sinn í samvinnu við áhorfendur. Viðbrögð þessa áhorfanda sem hér skrifar eru löngun til að upplifa efniviðinn án umbúðanna, með meiri rækt við hvert eintal fyrir sig og þroskaðri tök leikaranna sem meiri tími myndi ljá þeim. Því ég efast um að þessi eina sýning muni fullnægja þessum óstírlátu persónum og fá þær til að sættast við eilífa glatkistuvist.

Það grær áður en þú giftir þig

2005-11-05T11:10:00.000Z

Leikfélag Kópavogs
Hjáleigunni, Félagsheimili Kópavogs 5. nóvember 2005.

Spunaverk byggt á Kirsuberjagarðinum eftir Anton Tsjekhov. Leikstjóri: Sigrún Sól Ólafsdóttir.

Aldrei fór ég suður

VAR Tsjekhov fyrsta stórskáldið til að gera landsbyggðavandann að sínu helsta yrkisefni? Allavega er hann áreiðanlega mikilvægasta leikskáldið sem hefur lífsleiða og örvæntingu útkjálkafólks sem lykilatriði í öllum sínum verkum. Hreinræktaðast er þetta samt í Kirsuberjagarðinum, þar sem allt hverfist um augljósa möguleika á að snúa vörn í sókn í niðurníðslunni – möguleika sem enginn megnar að nýta.

Það er því frábær hugmynd hjá Sigrúnu Sól og Leikfélagi Kópavogs að færa atburði og persónur Kirsuberjagarðsins inn í íslenskan nútíma. Kirsuberjagarðurinn er orðin að skógræktarlundi uppi í hlíð fyrir ofan villu kvótakóngsins sem flúði með lífsbjörg þorpsins. Og þegar hann snýr aftur skuldum vafinn er kominn nýr kappi, sem hefur eflst upp úr engu með tvær trillur, vídeóleigu, essósjoppu og annað smálegt.

Stóra gamanið í sýningunni felst í að velta þessum hliðstæðum fyrir sér, svo og að dást að kraftmiklum og óttalausum leikhópnum sem kastar sér út í iðukast spunaleiksins og heldur langoftast haus. Hitt er verra að sýningin skilur efitr þá tilfinningu að hafa ekki verið fullunnin, að þessari snjöllu hugmynd hafi ekki verið gerð ítrustu skil. Það vantar að slíta sig betur frá frumverkinu og skoða ekki bara hliðstæðurnar heldur líka það sem á milli ber og kasta burt þein efnisþáttum frumverksins sem ekki nýtast við þessar aðstæður. Og það vantar sterkara handrit, spuninn verður of oft of ómarkviss til að halda uppi spennu allan tímann.

En það eru auðvitað kostirnir sem lifa í minningunni. Brynja Ægisdóttir virðist mér til að mynda vera mikið efni, og hún geislaði af sjálfsöryggi og orku í hluverki Dúnu. Sama má segja um Sigstein Sigurbergsson sem eflist við hverja raun þessi misserin. Arnar Ingvarsson var hlægilegur sem skrípið Símon. Þá verður að hrósa hinum mjög svo hljómþýða trúbador Hilmari Garðarssyni fyrir hans framlag, þó tónlistarnotkun þætti mér almennt vera fremur tilviljanakennd og alla jafnan ekki þjóna sýninguni. Ég hefði til að mynda heldur kosið að fá að sjá Elínu Björgu Pétursdóttur og Fannar Víði Haraldsson glíma við að trúlofast ekki heldur en að hlusta á lokalagið sem átti einungis bláþráðótt tengsl við efnið þó fallegt væri sem slíkt.

Útlistun vankanta sýningarinnar mega þó ekki skyggja á að þetta er hin besta skemmtun. Það er mikið leikfjör, mikið grín og kraftur á sviðinu í Hjáleigunni. Leikfélag Kópavogs hefur gengið í gegnum hraða endurnýjun á síðustu missernum en nýgræðingarnir hafa greinilega tekið helstu kosti þess inn með vatninu úr krönunum. Metnaður og áræði einkenna þessa sýningu og listræn alvara í bland við ærslin.

Lífsins tré

2005-10-27T11:04:00.000Z

Leikfélag Reykjavíkur
Borgarleikhúsinu 27. október 2005

Leikgerð Bjarna Jónssonar á samnefndri bók Böðvars Guðmundssonar.
Leikstjóri: Þórhildur Þorleifsdóttir
Leikmynd: Stígur Steinþórsson
Lýsing: Lárus Björnsson
Leikgervi: Sigríður Rósa Bjarnadóttir
Búningar: Filippía I. Elísdóttir
Dans: Lára Stefánsdóttir.

Leikendur; Halldór Gylfason, Eggert Þorleifsson, Sóley Elíasdóttir, Sigrún Edda Björnsdóttir, Hildigunnur Þráinsdóttir, Gunnar Hansson, Edda Björg Eyjólfsdóttir, Björn Ingi Hilmarsson, Valur Freyr Einarsson og Þór Túliníus.

Hljóðfæraleikarar: Pétur Grétarsson, Eðvarð Lárusson og Kristín Björg Ragnarsdóttir.

Annar þáttur

HÍBÝLI vindanna, fyrri bókin í tvíleik Böðvars Guðmundssonar um íslenska vesturfara, er steypt í sama mót og John Steinbeck notaði við Þrúgur reiðinnar. Ein fjölskylda er látin standa fyrir nafnlausan múginn til að lýsa atburðum sem þá hafa öðlast sérstakan, nánast goðsögulegan sess. Þetta hjálpaði óneitanlega leikgerðinni. Bakgrunnurinn er þekktur, og þegar áhorfendur setjast vita þeir nokk hverju þeir eiga von á. Íslensku helvíti frá öldinni sem leið, gylliboðum um betra líf í Ameríku, ferð á vit hins óþekkta, vonbrigðum og ólýsanlegum hörmungum á Nýja-Íslandi. Allt þekktar stærðir.

Síðari bókin, Lífsins tré, rær á öllu ótryggari mið, og minnir meira á annan merkan Norður-Amerískan skáldjöfur sem þó er óneitanlega minni í sniðum en Steinbeck, nefnilega Kanadamanninn Robertson Davies. Hann hefði líka verið vís með að segja okkur þessa skrýtnu og sundurlausu sögu sem þó hefur að kjarna gönuhlaup Jens Duffríns um þá Ameríku sem smám saman er að verða til, og sífellt verður frábrugðnari því Íslandi sem forfeður hans yfirgáfu. Davies hafði líka gaman af einkennilegu fólki, sirkusfríkum, og örlagaríkum bernskubrekum. En líkt og með sögur hans er mér til efs, eftir að hafa séð þessa sýningu, að Lífsins tré sé vænlegur efniviður í leikgerð.

Allavega ekki leikgerð sem ekki tekur róttækari afstöðu til efnis síns en þessi gerir. Ég á satt að segja erfitt með að sjá hvaða botn þeir sem hvorki hafa lesið bækurnar – báðar – og helst séð leikgerð fyrri sögunnar líka, eiga að fá í það sem fyrir ber á sviðinu. Væntanlega á samt þessi sýning að standa fyrir sínu sem listaverk óháð undirbúningi áhorfenda. Furðu sætir sú ákvörðun að ramma atburðina inn á sama hátt og í bókinni, með lestri afkomenda úr bréfum forfeðra sinna. Og þó svo einn afkomandinn hafi orðið óperusöngvari, er það nægileg ástæða til að láta jafn skapandi og skemmtilegan leikara og Val Frey sitja aðgerðarlausan bróðurpart sýningarinnar fyrir framan spegil í samræmdum óperubúningi fornum og þylja texta uppúr bréfum í míkrófón?

En þó leikgerðin sé ekki sérlega frumleg eða snjöll er stærstu ástæðu þess að sýningin nær ekki til manns að finna í sögunni sjálfri. Lífsins tré skortir einfaldlega það sem bjargar Híbýlum vindanna – sem er endursögn á þjóðlegri goðsögu sem myndar þann jarðveg sem hún sprettur úr. Síðari sagan þarf aftur á móti að standa algerlega á eigin fótum, vera áhugaverð og kalla fram áhuga á persónunum og örlögum þeirra þeirra sjálfra vegna. Og því nær hún ekki. Allavega ekki á sviði. Allavega ekki í leikgerð sem eltir flesta króka og kima í framvindunni, sem iðulega eru einungis áhugaverðir vegna atburða í öðru verki.

Kjarni sögunnar – lífssaga Jens Duffríns – er mögulega efni í kostulega leiksýningu. Þar er sennilega eftirminnilegasta mannlýsing tvíleiksins, sem að öðru leyti er tiltölulega lítið í því að mála sterkar mannamyndir sem skýrir hvað flestum leikurunum verður lítið úr sínum rullum. Jens er ógeðfelld persóna, ofbeldishneigður, grunnhygginn og stjórnast mest af hvötum sínum eins og hvert annað dýr. En hann verður samt okkar maður. Það gerist við lestur bókarinnar, og ekki síður á Nýja sviðinu þar sem Halldór Gylfason grípur þetta tækifæri og sýnir okkur algerlega nýja hlið á sér. Frábærlega útfært líkamlega, en jafnframt innlifað og mannlegt. Það besta sem ég hef séð til Halldórs.

Að öðru leyti fer ekki mikið fyrir eftirtektarverðri frammistöðu einstakra leikara. Eggert Þorleifsson er prýðilegur en tilþrifalítill Ólafur Fíólín og ekkert út á Sóley Elíasdóttur að setja í hlutverki konu hans. Það sama má segja um Sigrúnu Eddu Björnsdóttur í hlutverki Málfríðar. Sirkusfólkið, sem fyrirfram mátti búast við að yrði skemmtilegt, nær ekki að lifna við, og þó ótrúlegt megi virðast þá ná Hildigunnur Þráinsdóttir og Edda Björg Eyjólfsdóttir ekki almennilega að verða skemmtilegar sem tvíeykið Womba og Tromba.

Leikmyndin gleður. Stígur og Þórhildur hafa bjargað nýjasviðsrýminu, sem var að festast í leiðinlegum naumhyggjuviðjum, og þakið bak- og hliðarveggi með þriggja hæða háum stillösum þar sem ótal lítil leikrými myndast sem oft eru nýtt á skemmtilegan hátt. Og enginn stendur Þórhildi á sporði í sjálfri sviðsetningunni. Búningar Filippíu eru og harla skemmtilegir. Tónlistin er hinsvegar ekki vel heppnuð. Svolítið eins og Pétur hafi fyrir alla muni viljað forðast að hún ætti sér skírar vísanir. Í íslenska tónlistarhefð, í ameríska mússík, í óperurnar í rammanum. Fyrir vikið er hún karakterlaus. Og fyrir hverja var verið að syngja? Jafn góður söngleikjaleikstjóri og Þórhildur á að hafa skýrari hugmynd um hvaða stöðu söngvarnir hafa í merkingarheimi verksins en svo, að leikararnir fái ýmist að stara út í loftið eða horfa í gaupnir sér við flutning laganna. það var allavega hvorki verið að syngja fyrir mig né hinar persónurnar.

Lífsins tré er ekki nógu vel lukkuð sýning. Bjarna og Þórhildi hefur ekki heppnast að búa til leikhúsverk sem lifir sjálfstæðu lífi úr þessari bók, sem sjálf er dálítið slappt framhald af stórkostlegu verki. Kannski ekki von, en samt virðist mér sem róttækari afstaða til efnisins hefði skilað sögu sem er þess virði að segja hana á sviði og aðferð til að miðla henni. Og stærstu vonbrigðin eru kannski að engum hefði ég treyst betur til slíks verk en einmitt Bjarna og Þórhildi. Stóri plúsinn er svo frammistaða Halldórs Gylfasonar. Framganga hans er tvímælalaust helsta ástæða þess að sjá sýninguna.

Halldór í Hollywood

2005-10-19T15:20:00.000Z

Þjóðleikhúsið
Föstudagur 14. október 2005.

Höfundur: Ólafur Haukur Símonarson
Leikstjóri: Ágústa Skúladóttir.
Frumsamin tónlist: Árni Heiðar Karlsson og Jóhann G. Jóhannsson
Leikmynd: Frosti Friðriksson
Búningar: Þórunn Elísabet Sveinsdóttir
Lýsing: Páll Ragnarsson.

Leikendur: Atli Rafn Sigurðarson, Baldur Trausti Hreinsson, Edda Björgvinsdóttir, Jóhann Sigurðarson, Kjartan Guðjónsson, Margrét Kaaber, María Pálsdóttir, Ragnheiður Steindórsdóttir, Randver Þorláksson, Rúnar Freyr Gíslason, Selma Björnsdóttir og Unnur Ösp Stefánsdóttir.

Strákormur í Hollywood

HELGISAGAN af Halldóri Laxness hefur verið í nokkurri endurskoðun undanfarið sem kunnugt er. Menningarhetjan sem af eigin rammleik bjó til íslenska sjálfsvitund með pennann einan að vopni og skóp okkur nútímann, vitringurinn sem endurtúlkaði og endurskapaði fornbókmenntir okkar, sjáandinn sem sökkti sér ofan í öll helstu hugsunarkerfi heimsins og sótti þangað eld til að kynda undir sköpun sinni. Þessi Halldór hefur nú verið dreginn í hlé og í stað hans er kominn Útrásarmaðurinn. Eldhugi sem, knúinn áfram af taumlausum metnaði, botnlausu sjálfsöryggi og vinnuþreki, yfirvinnur allar hindranir við að láta draum sinn rætast. Það er ekki draumur um réttlæti og fegurra mannlíf nema þá til hliðar við aðalmarkmiðið; frægð, frama og ríkidæmi. Nútíminn hefur endurskapað Halldór Kiljan Laxness í sinni mynd.
Það er í sjálfu sér ekkert að því. Gamla helgimyndin var áreiðanlega fölsk, og þó sú nýja sé það örugglega líka er hún þó að minnsta kosti ennþá fersk, og bætir nýjum dráttum við heildarmyndina sem við leitum en finnum sjálfsagt aldrei. Og það er svo sannarlega ferskt yfirbragð yfir Halldóri í Hollywood í Þjóðleikhúsinu. Ferskt og milt. Þetta er verk eftir þann Ólaf Hauk sem lofsöng umburðarlyndið í Þreki og tárum fremur en þann sem lýsti siðferðilegu skipbroti barna kvótakerfisins í Hafinu. Báðir hafa þeir fullt vald á viðfangsefnum sínum og stíl, og vafalaust er ótímabær frekja að biðja um djúpskreitt sálfræðidrama um hvað gerði Halldór Guðjónsson að Halldóri Laxness. Hitt verður að segjast að varla hefur skapast knýjandi þörf á að leikgera hina nýskrifuðu helgisögu án teljandi sýnilegra tilrauna til að rannsaka drifkrafta, hvatir og umhverfisáhrif þau sem orsökuðu þessa umbreytingu.

Vel má líka velta því fyrir sér hvort þessi kafli í lífshlaupi skáldsins sé yfirhöfuð heppilegur efniviður í leikverk. Í upphafi sýningarinnar kynnumst við Halldóri að nýútkomnum Vefaranum mikla frá Kasmír. Hann er sjálfsöruggur og hrokafullur spjátrungur sem hikar ekki við að segja löndum sínum til syndanna. Hann er líka meira en tilbúinn að munda pennann gegn þjóðfélagslegu óréttlæti af algeru óttaleysi. En persónulegur metnaðurinn þeytir honum út í heim, til Hollywood þar sem peningarnir vaxa á trjánum og einstaklingurinn getur risið af eigin rammleik. Og það er enginn bilbugur á okkar manni. Höfðingjadjarfur kemst hann langleiðina með að verða handritshöfundur og milljóner út á exótíkina í sögu af buxnaklæddu íslensku stúlkubarni. En órannsakanlegir vegir kvikmyndamaskínunnar gera þá drauma að engu eins og hverjar aðrar náttúruhamfarir. Svo hann heldur heim, staðráðinn í að freista gæfunnar þar. Tjaldið.

Hvað hefur breyst? Hefur persónan þróast? Þroskast? Ég veit það ekki, verkið gerir það ekki ljóst, varla hvort og klárlega ekki hvernig.

En kannski er þetta bara misskilningur og ósanngirni. Auðvitað þýðir aldrei að undrast það að tiltekin leikrit séu ekki einhver allt önnur leikrit. Sennilega var bara ætlunin að búa til léttan skemmtunarleik um ungan mann á sokkabandsárum hans, ástarglettur og tíðarandann. Sennilega, því það hefur tekist alveg ljómandi vel. Ólafur Haukur er hnyttnasti samtalahöfundur í hópi íslenskra leikskálda, og með orðkynngi Halldórs sem orkugjafa tekst honum vel að láta atriðin lifna, og aukapersónur teiknast skýrt í fáum öfgalausum dráttum. Djössuð tónlistin eykur lífsmagnið á sviðinu og nokkur laganna rata beint inn í tónminnið, Í augnablikinu keppast Búkolla mín bububu og Atlantshafið um yfirráðin. Umgjörðin er flott, leikmynd og leikmunir sýna umtalsverða hugkvæmni, búningarnir styðja án þess að trufla og ná í klæðnaði Vestur-Íslendinganna að öðlast eigið skemmtigildi.

Þá er sviðsetningarvinna Ágústu fumlaus og flott, að mínu mati hennar besta verk hvað varðar rýmislausnir og staðsetningar. Samvinna hennar með leikurunum hefur jafnframt laðað fram margar sterkar persónur. Upton Sinclair hjá Baldri Trausta, frú Flatey hjá Margréti Kaaber, Selma sem barnsmóðir skáldsins, mógúllinn hans Randvers, frúin hennar Ragnheiðar, Rúnar Freyr sem blaðasalinn andfúli. Og þó Halldór Hall væri dreginn kunnuglegum dráttum hjá Jóhanni var hann samt sannur og þess vegna bæði elskulegur og hlægilegur.

Kjartan Guðjónsson má stundum passa sig á sínum áhrifaríku en ögn fyrirsjáanlegu skoptöktum, sem sjást til að mynda í vesældarlegum ritstjóra hér, en hann glansar sem niðurbrotinn vesturfari og þó fyrst og fremst í firnavel útfærðri stælingu á Charlie Chaplin, sem fær mann til að gleyma að erfitt er að sjá hvaða erindi sá kall á inn í verkið.

Meginkonurnar þrjár í lífi Halldórs í verkinu eru leiknar af þeim Eddu Björgvinsdóttur, Unni Ösp Stefánsdóttur og Maríu Pálsdóttur. Þær síðarnefndu búa til trúverðugar og heiðarlegar persónur úr hlutverkum sem eru eiginlega hvorki nógu veigamikil til að öðlast sjálfstætt líf, né nógu litrík til að verða skemmtilegar smámyndir. Edda nýtur vitaskuld grínhæfileika sinna í hlutverki ömmunnar, en ég er nógu fastur í gömlu myndinni af Halldóri til að finnast þetta akkeri hans í menningararfinum eiga að vera eldri og - hvað skal segja - þjóðlegri.

Atli Rafn Sigurðarson hefur að mér hefur virst verið að vaxa og eflast í list sinni undanfarin ár. Núna er honum fengið það verkefni að bera uppi stórsýningu og fipast hvergi. Hann smellhittir línuna milli skopgervingar og persónusköpunar og finnur ferska leið að þessum mest eftirhermda manni Íslandssögunnar. Aðdáunarvert að fylgjast með hvernig taktarnir sem allir þekkja verða smámsaman sterkari og hvernig þeir eru skýrastir þegar skáldið talar opinberlega, en eru alltaf til staðar, hluti af persónunni. Og það þarf stjörnuleik til að gera þessa persónu, sem svo oft er óaðlaðandi í breytni sinni, að vini okkar og hetju. Þetta tekst Atla.

Halldór í Hollywood er góð skemmtun. Þetta er ekki skopleikur, heldur ekki (alveg) söngleikur, alls ekki harmleikur. Verkið slær mig ekki sem þroskasaga, til þess er of lítið skýrt, of fátt dregið fram annað en einberir atburðir. Kannski er þetta helgileikur. Hvað svo sem hægt er að segja um það þá er kvöldi í félagsskap Halldórs hins unga vel varið.

Ekki ætlað börnum

2005-10-18T11:26:00.000Z

Grein sem birtist í blaðinu Börn og menning haustið 2005

Börn í leikhúsi. Setningin kveikir mynd af stóreygum ungum áhorfendum sem hugfangin lifa sig algerlega inn í töfraheiminn á sviðinu. Eða kannski krakkahóp að ærslast í mannmörgu barnaleikriti. Leikhúsið vill laða til sín börn, bæði vegna þess hve gefandi góð leiksýning er, en ekki síður með það að markmiði að ala upp tryggan áhorfendahóp sem lítur á það sem sjálfsagðan hlut að kaupa sér leikhúsmiða, og er þar að auki læs á tungumál sviðsins. Fyrsta leikhúsreynslan er oft ein af dýrmætustu bernskuminningum. Sjálfur man ég fyrst eftir mér í leikhúsi á Skugga-Sveini á Húsavík, og þótti magnað. Langbest var þó að fá að fara á bakvið og sjá að Grasa-Gudda var hreint ekki tannlaus, heldur með svartmálað stellið. Vopn og gæruskinn útilegumannanna voru þó allteins ógnvænleg í návígi. Barnaleikrit sá ég ekki lengi vel, og man satt að segja ekki hvenær ég sá slíka leiklist fyrst, en veit að áður en það gerðist var ég bæði búinn að sjá Pétur Gaut eftir Ibsen og Ég vil auðga mitt land eftir þá Matthildarmenn og hafa gaman af hvorutveggja.

Börn í fullorðinsleikhúsi. Það er á köflum nokkuð undarleg saga. Þrátt fyrir að heita eigi að raunsæi og natúralismi hafi gerst fyrirferðarmikill í leikbókmenntum síðustu ríflega hundrað ár eru börn ennþá giska ósýnileg í þeim stofukómedíum öllum. Enginn höfundur fer eins nálægt hversdegi venjulegs fólks og Chekhov, en þar sjást engin börn. Það er stundum á þau minnst, en eins og fyrir einhverja forsjón eða tilviljun eru þau alltaf einhversstaðar annarsstaðar.

Auðvitað á barnleysið sér praktískar skýringar sem lúta að fagmennsku, vinnuálagi og þroska. En fyrir kemur að leikhúsið brýtur odd af oflæti sínu gagnvart börnunum og kallar þau til starfa á vettvangi “fullorðinsleikhússins”. Lítum á þrjár slíkar sýningar.

Allir drepa yndið sitt
Írska skáldkonan Marina Carr sækir efniviðinn í verk sitt Mýrarljós um langan veg í tíma og rúmi. Hún endurskapar hina fornu goðsögn um svartahafsprinsessuna Medeu í sínu eigin umhverfi, í írskum smábæ. Þar hefur utangarðskonan Hester Swan verið ástkona ríks bóndasonar um árabil, en er nú vikið til hliðar fyrir ákjósanlegra konuefni af betri stigum og með feitari heimanmund. Líkt og formóðir hennar úr suðurlöndum verður Hester sífellt ólmari í bræði sinni yfir töpuðum ástmanni og öryggi, en þegar röðin kemur að því að hirða af henni barn þeirra stígur hún síðasta skrefið. Dóttirin skal ekki verða óvininum til gleði.

Verkið er býsna magnað. Ljóðrænt og safaríkt, og byggir á sterkri leikritunarhefð Íra. Fyrir minn smekk fellur það síðan því miður á stóra prófinu. Marina Carr megnar ekki að láta hetjuna sína farga barni sínu af hefndarhug einum. Þess í stað seilist hún í heldur billega sálarfræði og lætur hana fyrirfara dótturinni til að hlífa henni við því móðurleysi sem hún sjálf bjó við. Fyrir vikið glatar leikritið harmrænni reisn hinnar fornu sögu, og verður eins og sérstætt sakamál úr ódýru helgarblaði.

Hér er reyndar komið leiðarstef í “notkun” fullorðinsleikhússins á börnum. Þau virðast helst koma við sögu í þeim tilgangi að deyja eða þola hörmulegar þjáningar. Þetta er nokkuð merkileg staðreynd, því börn hafa eins og allir vita afgerandi áhrif á líf, viðhorf og samskipti allra sem að þeim standa, og það án þess að neitt sérstakt ami að. Þessa hlið mannlífsins hefur leikhúsið að mestu látið órannsakaða þó ótrúlegt megi virðast. Um leið og barn birtist á sviðinu er eins víst að illa eigi eftir að fara fyrir því.

Vissulega er ekkert eins átakanlegt og dauði barns, og leikhúsið er ekki alltaf vant að meðulum þegar kemur að því að kreista tárakirtla eða velta við hneykslunarhellum. En oft skilja slík atriði eftir óbragð í munni og þá tilfinningu að höfundur hafi gripið til þess arna sem tækis til að hafa sem allra sterkust áhrif. Barnadauði er sterkt krydd, og skyldi ekki notast til að breiða yfir annars bragðdaufan rétt.

Á tilraunastofunni
Sennilega er langt síðan hér hefur sést verk þar sem jafn langt er gengið í þessa átt og í Koddamanninum eftir Martin McDonagh sem Þjóðleikhúsið frumsýndi síðasta vor. Sýningum verður um það bil að ljúka þegar þetta blað kemur út og því óhætt að ljóstra því upp að leiksagan hverfist um hroðaleg morð á börnum sem virðast vera framin að forskrift smásagnahöfundar nokkurs sem fyrir vikið liggur undir grun um aðild að málinu. En þó morðin séu hin viðbjóðslegustu falla þau eiginlega í skuggann af fortíð höfundarins og bróður hans, en hinn síðarnefndi var pyntaður af foreldrum sínum næturlangt í læstu herbergi um sjö ára skeið til þess eins að athuga hvort vein hans yrðu ekki til að efla ímyndunarafl hins sonarins, sem eins og leikritið leiðir í ljós gekk eftir.

Verkið er listilega skrifað, hrollvekjandi og, þó ótrúlegt megi virðast, bráðfyndið. McDonagh er af mörgum talinn einhver hæfileikaríkasti höfundur sinnar kynslóðar á Bretlandseyjum, og þó honum sé gjarnan legið á hálsi fyrir að grípa til ódýrra bragða blóðs og ofbeldis til að skemmta áhorfendum þá er samt greinilegt að þörf hans til að heilla áhorfendur inn í sagnaheim sinn er sönn, bak við tæknilega fágunina leynist einlægni sem gefur honum á endanum rétt á að segja þær hörmungarsögur sem hann kýs. Þrátt fyrir allt eru örlög barnanna í Koddamanninum ekki ódýrar brellur til að hreyfa við okkur, þó greinilegt sé að McDonagh hefur unun af svoleiðislöguðu. Þau eru óhjákvæmilegir hlekkir í sögunni sem sögð er. Og Koddamaðurinn er sennilega fyrst og fremst hugleiðing um galdur sögunnar, framreidd í formi listilega fléttaðrar frásagnar af hörmulegum atburðum. Sýningin er ekki við hæfi barna, en breytir þess í stað “hörnuðum” áhorfendum sínum í stóreyga, opinmynnta krakka sem skríkja af kátínu milli skelfingarandkafanna.

“Smábarnaleigan, góðan dag”
Að sumu leyti er söngleikurinn Annie mest sjokkerandi af þessu öllu. Samt er hún eina sýningin af þeim sem nefndar hafa verið sem er beinlínis ætluð börnum. En er ekki dálítið erfitt að kyngja sýningu þar sem rösk kona í dragt mætir á hæli fyrir munaðarlaus stúlkubörn og biður um að fá eins og eitt að láni yfir jólin fyrir milljónamæringinn sem hún vinnur hjá? Ég er hræddur um að engum dytti í hug að skrifa slíkt og þvílíkt í dag.

En enn og aftur sannast að ætlun höfundar talar til okkar í gegnum það sem hann skrifar. Og orðið sem best lýsir viðhorfi höfundar Annie er sakleysi. Það er svo augljóst að það hvarflar ekki að honum að nokkuð vafasamt búi að baki því að einmana karl fái að leigja sér smástelpu til að lífga upp á hversdaginn. Og það vottar ekki fyrir kaldhæðni þegar sjálfur Bandaríkjaforseti birtist eins og Guð úr vélinni í leikslok og úthlutar öllum hæfilegri hamingju. Þessi saklausi tónn bjargar verkinu. Þó svo leikstjóri sýningarinnar treysti honum ekki alltaf þá skilar hann sér samt.

Kannski er það lærdómurinn sem draga ber af afdrifum barna í leikritum fyrir fullorðna. Það er aldrei erfitt að greina hvenær höfundur hefur rétt á að láta barn deyja og hvenær hann er að svala lægstu hvötum sínum og áhorfenda. Rödd höfundarins er alltaf skýr, og þess vegna blasir alltaf við hvort um er að ræða dramatíska nauðsyn eða ódýra brellu.

En það þarf ekki sérlega vitran mann til að sjá að fátt er óhollara ungum börnum en að gerast persóna í fullorðinsleikriti.

Epic Celtic

2005-10-13T14:03:00.000Z

Norræna húsið 10. október 2005.

Unnið upp úr, “The Mabinogi” af Nigel Watson sem einnig flytur.

Sagan er góð

LANDAMÆRIN milli leiklistar og sagnamennsku eru bæði breið og umdeild og það er úr því einskismannslandi sem rödd Nigel Watson berst okkur. Nigel hefur fjölþættan bakgrunn í leikhúsi og greinilegt að reynsla hans sem hreyfihönnuður, leikstjóri og fræðimaður nýtist öll í að magna þann seið sem hann reiðir fram. Grunntónninn er samt úr heimi sagnanna og þaðan kemur stærsti hluti áhrifanna.

Nigel hefur að því er ráða má af leikskránni lagt sig nokkuð eftir því að vinna efni úr sagnaarfi heimalands síns, Wales. Efni þesarar sýningar kemur úr Mabinogi – Æskusögnum – helsta sögusafni þjóðarinnar, en úr því hefur Nigel unnið á ýmsan hátt og flutt efnið víða um heim.

Lítill leikdómur er svosem ekki vettvangur til að kryfja muninn á listum leikarans og sagnaþularins. Fyrsta hugsunin sem kviknar eftir að hafa setið bergnuminn í skellibjörtum sal norræna hússins og starað með eyrun sperrt á svartklæddan kall í brúnum skóm í á annan klukkutíma er undrun yfir því að jafn beinskeytt og látlaus framsetning haldi óskiptri athygli manns. Því er nefnilega haldið fram að á okkar tímum sé orðið gengisfallið eins og þýskt millistríðsmark. Við lifum víst á öld myndanna, tíma leiftursóknar á skilningarvitin, öld óþolinmæðinnar. Hversvegna er þá hægt að fanga huga manns svona gersamlega með því að segja manni ævintýri án nokkurra myndrænna hjálpartækja?

Kannski er hluti af svarinu fólgin í afstöðu sögumannsinns sjálfs. Enn frekar en leikhúsmaðurinn er hann þjónn efnisins. Hann efast aldrei um að það sem hann hefur að segja er í frásögur færandi. Og hann veit að allir ljósaeffektar og skrautbúningar, allt gerfiblóð heimsins nægir ekki ef sagan er ekki góð. Það er skammgóður vermir að pissa í effektaskóinn. Áhorfendur láta ekki plata sig tvisvar.

Nigel Watson platar okkur ekki. Hann segir okkur sögur. Mergjaðar sögur sem aldirnar hafa slípað. Kynslóðirnar, stærsti rýnihópur veraldar, hafa fullvissað sögumanninn um að efniviðurinn stendur fyrir sínu. Þá er bara að láta hann gagntaka sig og miðla honum þannig áfram. Það tókst Nigel fyllilega. Vissulega beitti hann á köflum meðulum leikhússins, brá sér í ólík hlutverk, teiknaði kringumstæðurnar í rýmið. Og tækni hans er eftirtektarverð, hvort sem hlustað er á magnaða röddina eða horft eftir öguðu líkamsmálinu. Samt held ég að hann hefði getað gert helmingi minna og náð sömu áhrifum. Eins fundust mér innskot á íslensku litlu bæta við. Við vildum einfaldlega vita hvernig færi eiginlega fyrir hinum leðurreifaða Taliesin, þeim ógæfusama en handlagna Lleu, eða hvort konungurinn Math fengi þann draum sinn uppfylltan að fá svín í stíu sína, og hvaða dilk sú græðgi drægi á eftir sér. Samt vissum við sjálfsagt fæst þegar við settumst að þetta fólk hafi nokkrusinni verið til. Núna vitum við það.

Það voru sorglega fáir sem urðu vitni að galdri Nigel Watson. Hann leyfði okkkur heldur ekki að kalla sig aftur á svið með lófatakinu. Það er því ekki um annað að ræða en að koma síðbúnum þökkum á framfæri:

Diolch Yn Fawr!

Ég er mín eigin kona

2005-10-10T13:48:00.000Z

Skámáni
Iðnó 30. september 2005

Höfundur: Doug Wright
Þýðandi: Guðni Kolbeinsson
Leikstjóri, Stefán Baldursson
Leikmynd: Grétar Reynisson
Búningar: Dýrleif Ýr Örlygsdóttir og Margrét Einarsdóttir
Lýsing: Björn Bergsteinn Guðmundsson

Leikari: Hilmir Snær Guðnason

Þrjátíu og fimmtaþraut

ÁÐUR en við snúum okkur að verkinu sjálfu og túlkunarmeðferð þess í sýningunni er rétt að taka eftirfarandi lykilatriði fram, fyrir þá sem ekki nenna að lesa leikdóma: Þetta er stórkostleg flugeldasýning þar sem hæfileikaríkasti leikari þjóðarinnar sýnir algera virtúósatakta. Fyrir þá sem njóta þess að upplifa list leikarans þar sem hún er hvað sýnilegust er Ég er mín eigin kona einhver stærsti og safaríkasti konfektmoli sem boðið hefur verið upp á hér um árabil. Og víkur þá sögunni að verkinu.

Ég er mín eigin kona er byggt á ótrúlegu lífshlaupi klæðskiptingsins Charlottu von Mahlsdorf. það vafðist víst heil ósköp fyrir höfundinum að koma efni sínu í sviðsvænt form, og á endanum urðu þau vandræði ein af uppistöðum verksins. Í upphafi kynna sinna af Charlotte hélt Doug Wright að efnið væri upplyftandi hetjusaga í amerískum stíl um óbilandi einstakling með smáðar hneigðir sem neitar að láta umhverfið kúga sig og kemst lifandi undan tveimur grimmustu alræðisríkjum aldarinnar, nasistum og kommúnistum á eigin forsendum - á háum hælum eins og segir í verkinu. Og tekst í leiðinni að bjarga merkilegum menningarverðmætum í formi húsgagna og iðnhönnunar frá aldamótunum nítjánhundruð ásamt því að reka samkomustað fyrir samkynhneigða í Austur-Berlín, þar sem slík frávik frá alþýðlegri meðalhegðan voru víst ekki sérlega vel liðin.

En svo fóru að birtast skýrslur úr söfnum Austur-Þýsku alríkislögreglunnar sem bentu eindregið til að hetjuljóminn hefði mögulega kostað samferðamenn Charlottu meira en hana. Hún virtist hafa verið á mála hjá Stasi, og m.a. komið einum vini sínum og samstarfsmanni í fangelsi. Hetjuljóminn, sjálf ástæða þess að Wright taldi sögu hennar í frásögur færandi, er horfinn og eftir stendur lítilsigld manneskja sem setti grammafónasafnið sitt ofar lífi og frelsi samborgara sinna.

Þessa þraut tókst Doug Wright ekki að leysa og kaus í staðinn að skrifa sjálfan sig inn í verkið og gera þróun samskiptanna við Charlottu og nýju upplýsingarnar að þungamiðju þess. Þetta er vandræðaleg lausn og persóna leikskáldsins óskýr og illa mótuð í samanburði við hina aðalpersónuna. Eftir stendur að lífshlaup hennar er í raun enn skrautlegra í ljósi þessara nýju upplýsinga þó ekki eigi hún sérstaka aðdáun skilda.

Leikstjórnarvinna Stefáns Baldurssonar einkennist af áreynslulausri fagmennsku og trausti á leikaranum, sem kemur ekki á óvart. Umgjörð sýningarinnar er sérlega smekkleg og hugmyndalega snjöll í einfaldleik sínum. Bakveggurinn með grammófónunm í fallegri lýsingu gerir ást Charlotte á þessum gripum skýra og skiljanlega, og aðrir merkisgripir eru kynntir til sögunnar á sniðugan hátt. Að öðru leyti er leikaranum látið eftir að draga upp mynd af stöðum, hlutum og aðstæðum, að ógleymdum persónunum þrjátíu.

Og hvílíkur leikari! Það eru svosem engin ný tíðindi að Hilmir Snær sé bæði einhver teknískasti leikari sem hér sést á fjölum, eða að hann hafi ómælt af sviðsþokka og nærveru þannig að öll augu eru einatt á honum og samúðin með. Hitt sætir tíðindum að fá tækifæri til að fylgjast með honum í þrautabraut á borð við þessa. Og aldrei fatast honum. Leiftursnöggar skiptingar milli persóna, tímaskeiða og staða vekja ævinlega aðdáun, og snöggteiknaðar skopmyndir eins og sumar aukapersónurnar eru þakklát viðfangsefni. Ekkert var hér makalausra en danski geðlæknirinn, þar sem Hilmir nær að sýna frændþjóðina í skyldum skopspegli og við erum vön að skoða þjóðir á borð við kínverja og indverja. Þessháttar inngróið grín geta allir gert, en þar sem skopgerfing baunanna er ekki komið í fastar skorður er Hilmir þar á ókönnuðum slóðum. Að sýna manni í fyrsta sinn að taka má líkamsmál og framgöngu þjóðar slíkum tökum er afrek.

Stóri galdurinn er samt sköpun Charlottu von Mahlsdorf. Langbitastæðasta persóna verksins og tilgangur þess. Hér nær list Hilmis mögnuðum hæðum. Líkamstjáning, innlifun og tímasetningar óaðfinnanlegar. Og hreimurinn. Þýski hreimurinn verður Hilmi lykill að persónunni, leysir hana úr læðingi allra klisja um karlmenn í kjólum, drottningar og sviðshomma. Ein klisjan frelsar aðra.

Hreimarnir eru síðan helsta vandamál sýningarinnar, eins og Stasi-skýrslurnar urðu stóri höfuðverkur höfundarins. Sú ákvörðun að leika Charlottu með þýskum hreim er skiljanleg, djörf og þegar upp er staðið snjöll. Öðru máli gegnir um aðrar persónur. Ameríkumenn eru undantekningarlaust leiknir með amerískum hreim. Þjóðverjar aðrir en Charlotta og hinn svikni Alfred eru án hreims. Ekki er lógíkin á bak við þetta mér ljós, og ameríkanarnir verða því miður að grunnum skopmyndum í þessari meðferð. Þarna þykir mér leikstjórinn fipast.

En ekkert getur skyggt á sigur Hilmis. Ég er mín eigin kona er veisla fyrir leikhúsumnendur. Af svipuðum toga og Harlem Globetrotters fyrir körfuboltafólk. Innihaldið er svona og svona, en listirnar eru ekki annarsstaðar leiknar betur.

Rita

2005-09-18T14:54:00.000Z

Leikhópurinn Kláus
Samkomuhúsinu á Húsavík 9. september 2005.

Höfundur: Willy Russell
Leikstjóri: Oddur Bjarni Þorkelsson
Leikmynd: Jóhannes Dagsson

Leikendur: Margrét Sverrisdóttir og Sigurður Illugason.

Úr hári í hámenningu

LEIKRIT eins og Rita gengur menntaveginn, sem byggjast á raunsæislegri skoðun á menningu og viðhorfum á ritunarstað sínum og –tíma, þurfa að vera skrambi góð til að hafa þýðingu fyrir annað fólk á öðrum tíma. Það þarf að vera einhver kjarni í því sem höfundurinn vill segja sem á erindi við fólk þó það búi við aðstæður gerólíkar þeim sem lýst er. Sem betur fer er þetta verk Willy Russell þesskonar verk. Þroskasaga Ritu sem veit hvað hún vill og Franks sem finnst það sem hún telur sig þurfa ekki þess virði er falleg, sorgleg og fyndin. Góð saga sögð á látlausan hátt af manni sem gerþekkir heiminn sem hann lýsir og tekst því að upphefja sig yfir stað og stund.

Auðvitað þvælist sú grunnforsenda verksins sem stéttarskipting bresks samfélags er dálítið fyrir leikendum og áhorfendum á Íslandi í dag. Og annað hefur gerst síðan það var skrifað sem afhjúpar aldur þess: skilin milli há- og lágmenningar eru mikið til horfin úr viðfangsefnum háskólamana. Í dag þætti frekar sniðugt að varpa ljósi á Howard’s End með tilvísunum í Danielle Steele, eða Ísfólkið ef því væri að skipta. Ef Rita væri að byrja í kvöldskólanum í dag er eins víst að hún yrði látin skrifa ritgerðir um Pulp Fiction og Friends í stað Péturs Gauts og Makbeðs. Kannski er það hið besta mál, en sennilega yrði hún svekkt.

Margrét Sverrisdóttir fer af miklu öryggi með hlutverk Ritu. Hún er ljómandi sannfærandi sem lágstéttarstúlkan sem talar stundum áður en hún hugsar og sýnir sérlega vel þá breytingu sem verður á persónunni eftir því sem sögunni vindur fram. Þetta er bitastæðasta hlutverk sem ég hef séð Margréti glíma við og jafnframt besta frammistaða sem ég hef séð til hennar.

Sigurður Illugason er þaulvanur leikari og gerir Frank að sauðalegum og dálítið sambandslausum prófessor eins og við á. Skemmtilega teiknuð persóna og gott ef ég hafði ekki einn nákvæmlega svona kennara í Háskólanum á sínum tíma þó rétt sé að nefna engin nöfn. Það hefði mátt vinna betur með afstöðu Franks til Ritu og þróun hennar, þessi Frank er dálítið úr tengslum við hana. Það má vera að það sé fær leið til að sýna persónu hans, en gerir samspilið óljósara.

Uppfærsla Odds Bjarna er lipur og látlaus í skemmtilegri sviðsmynd Jóhannesar Dagssonar sem nýtir rýmið á litlu sviði Samkomuhússins á snjallan hátt sem ég hef ekki séð áður þar.

Leikhópurinn Kláus er skemmtileg viðbót við leiklistarlífið norðan heiða og sýning hópsins á Rita gengur Menntaveginn prýðilegt verk, fagmannlega sviðsett og ljómandi vel leikið og mun klárlega skemmta þeim gestum sem leggja leið sína í Samkomuhúsið á Húsavík næstu vikurnar.

Himnaríki

2005-09-18T11:22:00.000Z

Hafnarfjarðarleikhúsið
Hafnarfjarðarleikhúsinu 18. september 2005.

Höfundur: Árni Ibsen
Leikstjóri: Hilmar Jónsson
Leikmynd: Finnur Arnar Arnarsson
Búningar og gerfi: Ásta Hafþórsdóttir
Lýsing: Garðar Borgþórsson.

Leikendur: Elma Lísa Gunnarsdóttir, Erling Jóhannesson, Friðrik Friðriksson, Guðlaug Elísabet Ólafsdóttir, Jóhann G. Jóhannsson og Þrúður Vilhjálmsdóttir.

Hafnfirska kviðmágatalið

ENDURUPPSETNINGU Hafnarfjarðarleikhússins á sínu fyrsta og mesta kassastykki á tíu ára afmæli leikhússins má túlka sem óvenju varfærnislega listræna ákvörðun. En hin hliðin á þessari klókindalegu hugmynd er náttúrulega sú áhætta að sýningin núna kallar augljóslega á samanburð við hina fyrri. Það er hreinlega ekki hægt annað en að bera þær saman, og mikil yrði skömm Hafnarfjarðarleikhússins ef þau væru ekki að minnsta kosti jafn skemmtileg núna og 1995.

Þessi samanburður er þeim mun meira aðkallandi vegna þess að uppfærslan er í grundvallaraatríðum sú sama. Sviðsmyndin er sú sama, sviðshreyfingar að mestu leyti eins. Afgerandi munur birtist aðeins í búningum, sem að þessu sinni eru ýktari og skrítnari og er fyrir minn smekk ekki til bóta. Og svo náttúrulega í því sem hver leikari kemur með til verksins, en fjórir leikarar af sex ganga hér inn í Himnaríki í fyrsta sinn.

Auðvitað er hægt að hnýta í Hilmar og hans fólk fyrir að hafa ekki notað tækifærið til að reyna efnivið sinn með annarskonar nálgun. En svo er líka hægt að slappa bara af og njóta sýningarinnar á hennar eigin forsendum. Og það er svo sannarlega margs að njóta.

Himnaríki lifir í minningu þeirra sem sáu sem óvenju frumlegur og vel heppnaður gamanleikur. Frábærlega skemmtilegt formið, þar sem sama sagan er leikin tvisvar og áhorfendur fá að fylgjast með mismunandi hliðum hennar í hvort skiptið, á auðvitað stóran þátt í gleðinni. En það væri ekki til mikils ef innihaldið væri ekki svona glettilega vel teiknuð mynd af vinahóp á hinstu dögum djammára sinna, þegar leitin að nýjum bólfélaga og öðrum leiðum til að blása lífi í stuðið er orðin aðeins of örvæntingarfull. Fléttan er farsakennd án þess að vera vélræn, málfarið er hárrétt, tónninn er léttur, aldrei predikað, atburðirnir og viðbrögð persónanna við því sem gerist er látið tala sínu máli. Himnaríki Árna Ibsens væri eitt besta gamanleikrit á íslensku þó svo það gerðist ekki sitt hvoru megin við sumarbústaðarvegg.

Leikhópurinn tekur þetta þakkláta efni og gerir það algerlega að sínu. Guðlaug Elísabet Ólafsdóttir er að minnsta kosti jafn skelfilega hlægileg sem heimska en sjálfsörugga letibykkjan Unnur og hún var í fyrra sinnið. Þá er Friðrik Friðriksson dásamlega yfirspenntur í hlutverki Gauja og Elma Lísa Gunnarsdóttir hæfilega óþolandi sem óhemjan Steinunn.

Þrúður Vilhjálmsdóttir fær það hlutverk að vera mótvægi við vitleysuna í hlutverki nýju kærustunnar sem fljótlega er samt komin í sama ruglið og hinir. Þetta gerir þessi afbragðsleikkona sannfærandi og áreynslulaust.

Erling Jóhannsson er að þessu sinni í hlutverki ofurtöffarans Begga og gerir hann að mun meiri skopfígúru en hann var í fyrri sýningu. Á sama hátt og Tryggvi er ekki sama hversdagslega kjölfestan í vinahópnum og hún var í meðförum Erlings áður. Í stað þess gerir Jóhann G. Jóhannsson Tryggva hryllilega skrítinn og skoplegan.

Það er kannski heildarniðurstaðan af óhjákvæmilegum samanburðinum. Himnaríki 2005 er ýktara, litríkara og fyndnara en 1995-útgáfan, en að sama skapi veigaminna og erfiðara að koma auga á innihaldið.

Heilt yfir ágætis býtti myndi ég segja. Gaman samt að hafa séð báðar hliðar verksins.

Að eilífu

2005-09-13T10:10:00.000Z

Rossisky Akademicesky Molodezhny Teater
Þjóðleikhúsinu 10. september 2005.

Höfundur: Árni Ibsen
Þýðandi: Júríj Reshetov
Leikstjóri: Raivo Trass
Leikmynd: Valeríj Fomin, söngtextar: Natalja Fílímonova, búningar: V.Q., tónlist: Feliks Kútt, ballettmeistari: Tad Kask, lýsing: Andrej Ízotov, hljóð: Ígor Merkúlov, söngstjóri: Maxím Olejnikov.

Leikendur: Alexander Khotsjenkov, Alexander Pakhomov, Alexej Maslov, Alexej Vesjolkin, Darja Semjonova, Denís Balandín, Hlutverkaskipan:, Jelena Galíbína, Natalja Tsjernjavskaja, Nína Akímova, Nína Dvorjetskaja, Oksana Sankova, Oleg Mosalev, Oleg Skljarov, Ramílja Ískander, Sergej Pikalov, Úlíana Úrvantseva, Vera Zotova og Vjatsjeslav Manútsjarov.

Brúðkaupsþátturinn Da

SNARPT og hraðsoðið léttmeti, skrifað í nánu samráði við tiltekinn leikhóp með tilteknar þarfir og byggður á ákveðnu mennningarástandi á tilteknum stað og tíma.
Að eilífu er skondið verk, opið og hrátt og gefur hugmyndaríkum leikstjóra og kraftmiklum leikhóp mikla möguleika á að búa til sýningu sem er fjörug og innihaldsrík í senn.

En hvernig skyldi svona verki reiða af í meðförum rússnesks leikhússfólks sem starfar undir kjörorðunum listræn einlægni og nálægð? Hvað sér hópur sem býr og starfar við allt aðrar aðstæður í kraftmiklu og tætingslegu skemmtiverki Árna Ibsen um íslenska brúðkaupssiði og ást á tímum síneyslunnar?

Því miður svarar sýning Hins rússneska þjóðleikhúss unga fólksins ekki síðari spurningunni, og fyrir vikið er svarið við þeirri fyrri sú að hópnum tekst ekki að matreiða þennan tiltekna efnivið á þann hátt sem hann þarfnast.

Stærsti hluti vandans er að sýninguna skortir skýra vísun í stað og stund. Verkið sækir stóran hluta af skemmtigildi sínu í skýrar tengingar við persónur og týpur í okkar heimi. Popppresturinn. Hressi þolfimikennarinn. Kvótakóngurinn. Þessi atriði eru ekki skemmtilegt krydd heldur miðlæg í því að verkið virki. Auðvitað er engin leið fyrir leikhús í Moskvu að geta sér til um fyrirmyndir og menningarástand á íslandi, en þá er annaðhvort að tengja efniviðinn við eigin aðstæður eða finna sér verk sem ekki er jafn háð jarðvegi sínum.

Þó ég geti eðli málsins samkvæmt ekki verið alveg viss um það þá virtist mér sýningin ekki vera staðfærð á nokkurn hátt. Klárlega ekki í textavísunum eða nöfnum. Fyrir vikið svífur hún í lausu lofti og innihaldið, sem er svo fullt af möguleikum, virkar rýrt.

Einstaka leikarar og atriði hefja sig yfir þessa vankanta. Þannig voru fyrstu kynni foreldra brúðhjónanna nokkuð skondin, og vinahópurinn var sannfærandi og persónurnar vel aðgreindar þó lítið fari fyrir hverri og einni. Skarexin Ella Budda var viðeigandi fyrirferðarmikil hjá Jelenu Galíbínu.

Heilt yfir skortir sýninguna samt snerpu, kraft og kómíska sköpunargleði. Leikmyndin þvælist líka fyrir, að sönnu viðamikil og útlitslega ágæt, en gerir ekkert til að leysa sviðsetningarvanda verksins á frjóan hátt, þar sem hver örsenan rekur aðra.

Heimsókn Hins rússneska þjóðleikhúss unga fólksins hefur verið afar forvitnileg. Þau hafa sýnt okkur hverju hefðbundin nálgun við klassísk verk getur skilað í hinni mögnuðu uppfærslu sinni á Kirsuberjagarðinum. Og þau hafa gefið okkur einstakt tækifæri til að sjá hvernig íslensku efni reiðir af á framandi slóðum. Þó svo útkoman hafi ekki lukkast sem skyldi þá eru ástæður þess forvitnilegar. Þetta var afar kærkomin heimsókn og við þökkum kærlega fyrir okkur.

Kirsuberjagarðurinn

2005-09-13T10:08:00.000Z

Rossisky Akademicesky Molodezhny Teater
Þjóðleikhúsinu 8. september 2005.

Höfundur: Anton Tsékhov
Leikstjóri: Alexej Borodin
Leikmynd: Staníslav Benediktov
Lýsing: Borís Volkov, tónlist: Nataly Pleje, hljóð: Ígor Merkúlov, ballettmeistari: Larísa Ísakova, förðun: Ljúdmíla Levtsjenko.

Leikendur: Alexander Pakhomov, Darja Semjonova, Ílja Ísajev, Irína Nízína, Jevgeníj Redko, Júlijen Balmúsov, Júríj Lútsjenko, Larísa Grebenstsjikova, Oksana Sankova, Oleg Skljarov, Pjotr Krasílov, Ramílja Ískander, Roman Stepenskíj, Stepan Morozov, Vjatsjeslav Grishetsjkin og Vjatsjeslav Manútsjarov.

Það virkar!

SUM leikrit eru þess eðlis að í kjarna þeirra er leyndardómur sem allt hverfist um en engin svör fást við. Hvað heldur aftur af Hamlet í að hefna föður síns og leiðrétta augljóst óréttlætið? Hver er Godot sá sem tveir flækingar verja lífi sínu í að bíða eftir? Af hverju hummar Ranevskaja fram af sér allar björgunarleiðir fyrir sinn elskaða kirsuberjagarð uns allt er um seinan? Og hvers vegna tekst hvorki Vörju né Lopakhín að aula út úr sér því bónorði sem þó hefði haldið fólkinu þeirra á floti enn um sinn? Kirsuberjagarður Tsjékhovs er eitt af þessum dularfullu meistaraverkum sem ráðleggingar Halldórs Laxness til leikhússgestsins eiga svo vel við. Hér duga engar lógaritmatöflur til að finna út hvað persónum og höfundi gengur til. Þú verður einfaldlega að opna augun, eyrun og hjartað. Koma eins og krakki.

Stundum er talað eins og leiklist af því tagi sem þessir rússnesku gestir bjóða upp á sé dauð, úrelt og varla ómaksins verð. Við fáum iðulega að heyra að við séum orðin svo leið á klassíkinni að það þurfi ferska hugsun, nýstárlegar túlkanir, aðrar leiðir. Stundum eru þær frjóar, oft reynast þær blindgötur.

Það er því svo sannarlega ánægjulegt að fá svona heimsókn, þar sem virðing fyrir höfundinum og verki hans gegnsýrir alla nálgun, og þar sem markvisst er unnið út frá hinni lifandi hefð í leikhúsvinnu sem kennd er við Stanislavsky og höfundaverk Tsékhovs og hinar byltingarkenndu kröfur þess átti svo stóran þátt í að móta. Hér er ljóðrænt, sálfræðilegt raunsæi í forgrunni.

Og gleðilegt að útkoman er svona áhrifamikil. Öll framganga leikaranna einkennist af að þvi er virðist áreynslulausu trausti á að allt hið ósagða skili sér til áhorfenda án þess að það sé útmálað á nokkurn hátt. Engin “tilþrif”, enginn “fer á kostum”, enginn “brillerar”. Allir lifa persónur sínar í botn, og fela svo afraksturinn bak við orðin. Og þetta líf skilar sér til okkar af fullum þunga undan óbærilegum léttleika hversdagsins.

Ég hef aldrei séð Kirsuberjagarð þar sem lífsharmur frú Ranevskaju er jafn átakanlegur. Samt er túlkun Larísu Grebenstsjikovu sennilega best lýst með orðinu léttleiki. Hún flögrar um sviðið, hinn kynþokkafulla miðja staðarins, og án þess að það sé sýnt á nokkurn hátt vitum við að eina leiðin fyrir hana til að halda sönsum er að staldra aldrei við neitt, festa ekki hönd á neinu haldreipi sem gæti svikið. Algerlega óviðjafnanleg frammistaða.

Eða samleikur Dörju Semjonovu og Irínu Nízínu þegar uppeldissysturnar Anja og Varja hittast aftur eftir heimkomu þeirrar fyrrnefndu. Í örstuttri senu sjáum við alla bernskuna, alla leikina og sameiginlegu leyndarmálin sem mótuðu samskipti þeirra og persónuleika.

Og öll þau kynstur af upplýsingum sem Júlijen Balmúsov og Júríj Lútsjenko gefa okkur um Gaev og Firs, alla þá kæfandi umhyggju sem þjónninn getur ekki hætt að sýna húsbónda sínum og hafa átt sinn þátt í að rústa þeim manni.

Hvað með hina algerlega áreynslulausu innlifun sem skilar áhrifamestu “trúlofunarsenu” Vörju og Lopahíns sem ég hef séð eða reikna með að sjá? Pjotr Krasílov er hófstillingin sjálf í hlutverki hins nýríka þrælssonar, og fyrir vikið blasir fortíð hans og einmanaleg framtíð við án þess að það sé sérstaklega verið að troða því upp á okkur.

Leikhópur Hins rússneska þjóðleikhúss unga fólksins er í heild hreint afbragð, hver einasti leikari með sterka nærveru, sem varð m.a. til þess að hópsenur lifnuðu við án þess nokkurntíman að athygli áhorfenda hvarflaði frá því sem mikilvægast var.

Sviðsetningin er í sama anda og vinna leikaranna, lífræn, frjálsleg og flæðandi um rýmið og næsta skeytingarlaus um myndbyggingu. Þó svo falleg leikmyndin sé að hluta til táknræn eru heildaráhrifin raunsæisleg og minna mann á hvað svoleiðis uppfærslur á Tsékhov eru fáséðar hér hin síðari ár.

Auðvitað veit maður að svona fíngerð vinna skilar sér ekki að fullu á máli sem maður ekki skilur. Þess vegna eru áhrifin hálfu dýrmætari. Dýrmætast af öllu er þó að sjá dæmi um hverju einlægni og alger trúmennska við ætlun löngu dáins höfundar skilar sterkri sýningu, sem sýnir að því fer fjarri að sá brunnur sé þurrausinn. Kærar þakkir fyrir mig.

Fear/Nana Del Caballo

2005-08-24T08:59:00.000Z

Dan Kai Teatro
Mánudaginn 22. ágúst, 2005

Höfundar og leikstjórar: Eyrún Ósk Jónsdóttir og Gemma Rowan

Óttaleysi

FYRIR réttu ári kom þessi sami hópur, reyndar með annan sér til fulltingis, og sýndi verkið Beauty í leikstjórn höfundar, Eyrúnar Óskar Jónsdóttur. Sú sýning þótti mér ekki heppnast sem skyldi þó svo ástríða aðstandenda væri ótvíræð, bæði gagnvart leikhúsinu og því erindi sem þau áttu við áhorfendur sína. Það er því sem því nemur ánægjulegra verkefni að geta sagt að sýningarnar núna eru prýðilega unnar og hugsaðar og ágætis skemmtun til viðbótar við þann boðskap sem enn er rótin að því sem gert er. Greinilegt að síðasta ár í Rose Bruford-skólanum hefur skilað hópnum og forsprökkum hans bæði marktækt meiri getu og þó fyrst og fremst meira valdi á meðulum leikhússins. Til hamingju með það.
Að þessu sinni eru sýningarnar tvær, ólíkar að innihaldi og að sumu leyti hvað varðar aðferð, þótt samkennin séu líka skýr. Í báðum eru tilraunir með raddbeitingu áberandi og eftirtektarverðar, einnig stílfærðar hreyfingar á einstiginu milli leikhúss og dans. Grundvallaratriði í báðum, og lykillinn að árangrinum, er þó einfaldleikinn. Einfaldleiki í sviðsetningu, skýrleiki í afstöðu, ögun í efnisvali. Í þessu liggur stóri munurinn milli ára.

Fyrra verkið, Fear, ku vera lokaverkefni Eyrúnar Óskar. Það er skrifað undir áhrifum þjóðsagna, innblásið af stærstu ógnum samtímans og óttanum sem knýr menn til voðaverka. Óttanum við hið óþekkta, fjarlæga og framandi. Meginþráðurinn snýst um mann sem steypir heiminum í glötun þegar hann telur tunglið vera helsta óvin mannkynsins, öxul hins illa mætti segja. Sagan sú hefur yfirbragð hreinræktaðrar þjóðsögu í dæmisagnarkenndum einfaldleik sínum, og ef til vill hefði áhrifamætti hennar verið enn betur skilað með enn meiri tryggð við lögmál frásagnarinnar. En val Eyrúnar er líka fær leið, að segja söguna í stílfærðum og sterkum brotum, með innskotum úr öðrum áttum. Ekki hefði ég viljað sjá á bak atriðinu með hermannakonunum tveimur sem færði hina alheimslegu ógn af geimstríðinu inn í eldhús í öllum sínum hryllingi. Í Fear tekst Eyrúnu og hennar fólki að miðla því sem þau vilja segja með aðferðum leikhússins á kröftugan og eftirtektarverðan hátt.

Nana Del Caballo
Allt annar tónn er sleginn í Nana Del Caballo, sem leikstjórinn Gemma Rowan byggir á smáverki eftir García Lorca, El Publico. Ekki þekki ég það verk, en viðeigandi að frumsýninguna á Íslandi bar upp á dánardægur skáldsins. Hins vegar grunar mig að frjálslega sé farið með uppleggið í þessari sýningu.
Grunnurinn var Rómeó og Júlía og staða þeirra sem leikpersóna gagnvart áhorfendum, höfundi og leikstjóra. Sýningin var mun óræðari en hin fyrri, en aftur var skýrleiki og nákvæmni í fyrirrúmi þannig að hvert atriði og andartak lifði burtséð frá hvort saga eða samhengi væri til staðar. Viðfangsefnið virtist mér vera afhelgun. Afhelgun rómantískrar ástar, skáldskapar og karllegrar myndar af konum sem viðfangi. Afhelgun sambands áhorfenda og leikenda var þarna líka. Skemmtilega gróteskt líkamsmál leikkvennanna myndaði skemmtilega og sterka andstæðu við bleiku kjólana, og illkvittnisleg uppátækjasemi vakti tíðum hlátur í óþarflega þunnskipuðum salnum. Nana Del Caballo er sterk og hugsunarvekjandi mynd þar sem öryggisnet framvindu og persónusköpunar eru víðs fjarri en samt tekst hópnum að svífa og miðla.

Það er gaman að sjá ný andlit á sviðinu, gaman að vita hvað ungt leiklistarfólk er að fást við. Það er síðan enn meira gaman þegar tilraunir heppnast, áræðið borgar sig og erfiðið við að ná tökum á leklistinni skilar sér. Allt þetta var til staðar í þessari ágætu sýningu Dan Kai Teatro.

Rósinkrans og Gullinstjarna eru dauðir

2005-08-14T12:50:00.000Z

Fátæka leikhúsið
Tónlistarþróunarmiðstöðin sunnudaginn 14. ágúst 2005.

Höfundur: Tom Stoppard
Þýðandi: Snorri Hergill.
Leikstjóri: Karl Ágúst Þorbergsson.

Leikendur: Hannes Óli Ágústsson, Friðgeir Einarsson, Snorri Hergill, Hinrik ÞórSvavarsson, Bjartur Guðmundsson, Ástbjörg Rut Jónsdittur, Þorbjörg, Helga Dýrfjörð, Atli Sigurjónsson, Jón Stefán Kristjánsson, Halldór Marteinsson, Hjalti Kristjánsson og Leifur Þorvaldsson.

Leikarar: andstæðan við fólk

VIRTUR breskur leikstjóri og nýráðinn leikhússtjóri Globe-leikhússins í London lýsti verkinu sem hér er til umfjöllunar sem “ljótu bíslagi utan í snilldarverkinu Beðið eftir Godot”. Og vissulega eru samkenni með verkunum. Tveir trúðslegir fáráðar eyða tíma sínum í bið í báðum verkunum og eru næsta óvissir um stöðu sína í heiminum og tilganginn með þessu jarðlífi. Reyndar kemur á daginn að tilvist Rósinkranz og Gullinstjarna hefur svo sannarlega tilgang, þó ekki sé hann af því taginu sem blæs mönnum eldmóð í brjóst. Þeir eru nefnilega aukapersónur í annarra manna lífsdrama. Kannski erum við það öll. Merking verksins er ekki meira á hreinu en svo að þegar höfundurinn var spurður um hvað það væri skömmu eftir frumflutning þess svaraði hann: “Um... það bil að gera mig forríkan”, sem reyndist rétt vera.

Sú staðreynd á sér náttúrulega rætur í að verkið er bráðskemmtilegt á svolítið menntaskólalegan hátt, blandar saman vitsmunum og fíflalátum í góðan kokkteil sem bæði er hægt að hugsa um og flissa yfir. Báðum þáttunum er svo haldið til skila í sýningu Fátæka leikhússins. Fyrri hluta sýningarinnar er slagsíðan heldur gríninu í hag, stundum svo að fíflalætin bera lífið á sviðinu ofurliði. En í síðari hlutanum ná aðalleikararnir, þeir Hannes Óli Ágústsson og Friðgeir Einarsson, í skottið á sönnum tilfinningum og mæta örlögum sínum fallega. Leikarar eru heilt yfir ágætir, en auk tvímenningana má nefna Snorra Hergil sem hafði mikinn myndugleika sem stórleikarinn, auk þess að þýða verkið lipurlega og stundum ánægjulega frjálslega.

Sýningin er víst unnin á skömmum tíma, sem skilar henni áreiðanlega þeim ferskleika og krafti sem í henni býr. En svoleiðis vinnubrögð kosta líka. Hér koma þau niður á samleik og þróun persónanna, en þó sérstaklega í því hvað flausturslega er unnið með skemmtilega grunnhugmynd sýningarinnar, að nota mismunandi leikstíl til að draga fram muninn á “lífi” tvímenninganna og “hlutverki” þeirra í verkinu um Hamlet danaprins. Nákvæmari og betur útffærð skopstæling á óhemjuleik hefði bætt heilmiklu við áhrifin, þó oft væri gaman að fyrirganginum í aðalsmönnunum á Helsingjaeyri og tilraunum Rósa og Gulla til að halda í við þau. Eins saknaði ég að þriðji stíllin, stíll farandleikaranna, væri útfærður þannig að hann varpaði enn einu ljósinu á hugmyndina.

Annað sem verður dálítil lýti á sýningunni er hve rýmisnotkunin er ómarkviss. Umgjörðin býður upp á skemmtilega hluti í einfaldleik sínum, en of margir möguleikar nýttust ekki og má trúlega kenna þar um fyrrnefndu tímahraki og mögulega reynsluleysi leikstjórans.

En hvað um það: þetta er skemmtileg sýning hjá Fátæka leikhúsinu, sköpunarfjörið er ósvikið og svo eiga þau heiður skilinn fyrir að standa fyrir einni af alltof fáum tækifærum sem við höfum hér til að sjá verk þessa galgopalega alvörumanns.

How do you like Iceland?

2005-07-24T11:14:00.000Z

Stóra íslensk-ameríska leikhússamsteypan
Kaffi Sólon 20. júlí 2005

Höfundur: Benóný Ægisson
Leikstjóri: Darren Foreman
Leikendur: Darren Foreman og Kolbrún Anna Björnsdóttir

Í spegli gestsaugans

ÉG veit ekki hvort það er eitthvað meira áberandi í fari Íslendinga en annarra þjóða að vilja sífellt spegla sig í augum útlendinga, en allavega er þörfin sterk hjá okkur. Kannski hefur það eitthvað að gera með smæðina. Þessi árátta er einn rauði þráðurinn í sýningunni How do you like Iceland, kynning á sögu okkar og menningu, en þó fyrst og fremst á sjálfsmynd okkar. Gamlar klisjur eru viðraðar, hæðst að þeim en sannleikskorninu í þeim samt aldrei hafnað.

Ramminn er einfaldur. Maður nokkur ávarpar salinn eins og hálfdrukkinn maður á bar, afgreiðslustúlka reynir að stoppa hann, en dregst síðan inn í það verkefni að útskýra þessa skrýtnu þjóð fyrir gestunum. Afstöðumunur þeirra til efnisins skapar spennuna sem í verkinu er; hann stoltur af sinni stöðluðu mynd af landi, sögu og þjóð, hún dregur í efa, hefur aðra sögu að segja. Í lokinn býður leikskáldið svo upp á snjallan endahnút þar sem við fáum algerlega nýja mynd af persónunum tveimur. Niðurlagið er síðan óþarflega snubbótt og bratt, haganleg hoppin milli efnisatriða, fortíðar og nútíðar sýna að Benóný á að geta búið betur um.

Þó efnistök og megnið af innihaldinu sé kunnuglegt fyrir innfædda er margt í texta Benónýs fyndið, hann hittir oft í mark. Það er vitaskuld erfitt að fullyrða um það út frá eigin reynslu, en ég hef grun um að fyndnin í verkinu virki ekki síður á Íslendinga og þá gesti okkar sem þegar hafa kynnst landi og þjóð nokkuð. Ég held að megnið af frumsýningargestum hafi verið innfæddir og við hlógum að sömu hlutunum, og hlógum oft. Gæti trúað að margt af fyndninni útheimti einhverja þekkingu á því sem verið er að skopast að. Gaman væri að sjá sýninguna aftur með fullum sal að útlendingum, því vel má vera að þeir hlægju einfaldlega á öðrum stöðum, fyrir utan ánægjuna af öllum þeim skrautlega fróðleik sem leynist innan um gamanið á okkar kostnað.

Darren Foreman nýtur sín sérlega vel í hlutverki hins stolta Íslendings með klisjusafnið í kollinum, er þægilega afslappaður og eðlilegur í samskiptum sínum við áhorfendur og mótleikara sinn. Kolbrún Anna Björnsdóttir hefur á sér öllu meiri “leikarabrag” sem þjónustustúlkan en bætir það upp með snyrtilegum mannlýsingum í innskotsatriðum þar sem hún bregður fyrir sig írskum, þýskum og íslenskum hreim af mikilli íþrótt. Sérstaklega fannst mér hún skemmtileg sem íslands”vinurinn” Blefken, og að gefa honum orðið var auk þess eitt það nýstárlegasta í sýningunni sem annars rær á fremur kunnugleg mið í efnisvali.

How do you like Iceland er snyrtileg og skemmtileg lítil sýning og góður kostur fyrir áhugafólk um Ísland. Allra skemmtilegust held ég að hún sé fyrir Íslendinga sjálfa að bjóða erlendum gestum sínum á. Klukkutíma kabarett, búinn klukkan sex og þá er tilvalið að setjast niður yfir góðum mat og bera saman upplifun og reynslu og nota sýninguna sem stökkpall inn í samræður um okkur í spegli gestsaugans.

Annie

2005-07-19T11:07:00.000Z

Austurbæ sunnudaginn 17. júlí 2005.

Höfundar. Thomas Meehan, Charles Strouse og Martin Charnin.
Þýðandi: Gísli Rúnar Jónsson
Leikstjóri: Viðar Eggertsson
Leikmynd: Þorvaldur Böðvar Jónsson
Tónlistarstjóri: Óskar Einarsson
Lýsing: Hörður Ágústsson
Búningar Elín Edda Árnadóttir
Dansar: Ástrós Gunnarsdóttir

Leikendur: Bjarni Baldvinsson, Bryndís Petra Bragadóttir, Brynja Valdís Gísladóttir, Erlendur Eiríksson, Gísli Pétur Hinriksson, Guðmundur Ingi Þorvaldsson, Ingibjörg Stefánsdóttir, Sólveig Óskarsdóttir og fleiri.

Þar sem aldrei ber skugga á

ÞAÐ er vandkvæðum bundið að horfa alvörugefnum gagnrýnum augum á verk sem hefst á því að milljónamæringur fær lánaða munaðarlausa stúlku til að hafa hjá sér um jólin til að bæta ímynd sína og lýkur á því að sjálfur Bandaríkjaforseti birtist eins og guð úr vélinni með upplýsingar sem CIA hefur grafið upp um foreldra stúlkunnar og frelsar heilt munaðarleysingjahæli með persónulegu loforði um menntun og ástríkar fósturfjölskyldur. Það er á köflum erfitt að trúa því að höfundum söngleiksins Annie sé alvara með verkinu og hvernig þeir láta persónurnar bregðast við því sem gerist. Enda virðast Viðar Eggertsson og aðrir aðstandendur sýningarinnar ekki alltaf vita hversu hátíðlega þeir eiga að taka efnivið sinn, hversu mikla eftirfylgju á að ljá tilfinningaseminni, hversu bókstaflega á að bera boðskapinn á borð. Mörg af grínaktugum hliðarsporum sýningarinnar eru ljómandi skemmtileg og þó þau dragi úr melódramatískum áhrifum á tárakirtla og önnur slík viðkvæm líffæri þá er mér til efs að Íslendingar nútímans treystu sér til að kyngja þessu sætmeti algerlega íróníulaust. Og blessuð börnin hafa eins og kunnugt er ekki gott af meiri sykri nema síður sé.

Fyrir utan innihaldið er líka ýmislegt sérkennilegt við það hvernig höfundarnir koma því til skila. Fléttan er óttalega spennulaus og sú litla snurða sem hleyput á þráðinn kemur seint og leysist fljótt. Verra er að aðalpersónurnar tvær, Annie og Daníel Óliver, eiga engan þátt í að leysa úr þeirri þraut, Verst er síðan að kjarni sýningarinnar, persónuleiki Anniear, er aldrei sýndur hafa áhrif á nokkurn mann. Frá því að hr. Óliver vill helst senda hana heim af því að hann var búinn að gleyma ímyndarbrellunni og vildi auk þess frekar fá strák, og þar til hann heillast af henni og ákveður að fara með hana í leikhús líða að ég held 30 sekúndur. Upp frá því elskar hann hana út af lífinu, enda er hún ómótstæðileg. Við fáum hinsvegar ekki að sjá hvernig Annie bræðir hjarta hans, við fáum bara að vita að það sé bráðnað. Það sama má eiginlega segja um öll samskipti Anniear við annað fólk. Allir elska hana frá því þeir sjá hana fyrst, nema náttúrulega illmennin sem helst vilja drepa hana, en eru stöðvuð um leið og þau gera tilraun til að hrinda áætlunum sínum í framkvæmd.

Að þessum fyrirvörum gefnum má það teljast nokkuð afrek að ýningin er alveg hreint ágætlega heppnuð matreiðsla á efniviðnum. Hún rennur afar vel, er afskaplega skýr og nákvæm í sviðsetningu og það sem mestu skiptir: ekki er annað að sjá en að þorri leikhópsins njóti þess sem hann er að gera. Þetta er sérlega mikilvægt í sýningu þar sem blandað er saman stórum barnahóp og fólki með menntun og reynslu. Til að ljá sýningunni heildarsvip verða hóparnir að tileinka sér það besta í fari hinna, börnin verða að tileinka sér alvöru og aga hinna reyndu, og þeir á móti leikgleði barnanna – hér dugir svo sannarlega ekki að vera bara í vinnunni. Sem betur fer lukkast þetta að mestu leyti hér. Það er mikill en agaður hraði og kraftur í sýningunni, dansatriði eru skýr og aldrei eins og farið sé á ystu brún getu leikaranna eins og of oft er raunin.

Þrjár stúlkur fara með hlutverk Anniear og á frumsýningunni var það Sólveig Óskarsdóttir sem það gerði og axlaði þar með stærsta ábyrgð á áhrifamætti sýningarinnar. Frammistaða hennnar var glæsileg, hún uppfyllti allar þær fyrirframhugmyndir sem hægt var að gera sér um um þennan rauðhærða orkubolta og sjarmatröll, lék, söng og dansaði eins og ekkert væri sjálfsagðara en að halda athygli og áhuga hjá fullum sal af fólki. Og séstakt hrós á hún skilið fyrir textameðferð, Hvert einasta orð skildist í söngtextunum hjá Sólveigu, nokkuð sem er sjaldgæft hjá öllum þeim sem hefja upp raust sína í söngleikjum.

Gísli Pétur Hinriksson var aðsópsmikill og kröftugur í hlutverki milljarðamæringsins Daníel Ólíver, en hlutverkið líður mjög fyrir handritið af fyrrgreindum ástæðum og Gísli kannski líka einum of mikið eins og ofvirkur íslenskur útrásartöffari en ekki amerískur ríkisbubbi. Hafi þetta verið meiningin þá finnst mér það varla ganga upp því það hefði kostað mun gegnumfærðari staðfærslu. Brynja Valdís Gísladóttir nýtur greinilega hverrar sekúndu sem hin hroðalega munaðarleysingjahælisstýra Frú Karítas.

Sérstakt hrós verður að senda barnahópnum fyrir frábæra frammistöðu. Þau skiluðu sínum hópatriðum af mikilli nákvæmni, en samt þannig að hver einasti einstaklingur lifnaði á sviðinu án þess að ræna sviðsljósinu. Dans og söngur til fyrirmyndar og þá ekki síst framsögnin sem er sú besta sem ég man eftir að hafa heyrt hjá svona stórum barnahóp, jafnt í leik og söng.

Tónlistarflutningur er með sóma, samstilling leikara og hljómsveitar hnökralítil og tónlistin er prýðilega áheyrileg. Umgjörðin þénug og trúverðug og skiptingar gengu vel og vasklega hjá leikhópnum sem vinnur vel saman á öllum póstum.

Söngleikurinn Annie er skemmtileg sýning þar sem fagmannleg nákvæmni og sniðugar hugmyndir eru í jafnvægi og útgeislun leikaranna skilar sér út fyrir sviðsopið. Þannig tekst að yfirvinna að hluta ágalla leikverksins og gleðja áhorfendur sem gengu út úr Austurbæ í gær með bros á vör og sól í hjarta.

Ronja Ræningjadóttir

2005-07-18T09:04:00.000Z

Leikfélagið Hallvarður Súgandi
Suðureyri 7. júlí 2005

Höfundur: Astrid Lindgren - leikgerð Annina Paasonen og Bente Kongsböl
Þýðendur: Þorleifur Hauksson/Böðvar Guðmundss.
Leikstjóri: Elvar Logi Hannesson

Vík milli vina

RONJA Ræningjadóttir er saga með marga kosti sem heilla leikgerðarfólk. Sá stærsti er vitaskuld að hún er eftir Astrid Lindgren, og því þarf ekki að hafa mikið fyrir því að sannfæra fólk um að sagan sé þess virði að sjá. En svo er hún líka viðburðarík, full af skrautlegum karakterum og snýst um vináttu og ást, sársauka og persónuþroska. Þrjár meginpersónur sögunnar þurfa öll að læra nýja hluti um stöðu sína í heiminum og gagnvart öðru fólki sem bæði getur þýtt að sleppa takinu og axla ábyrgð.

Margt hefur verið ritað um vandann við að skrifa góða leikgerð og ekki pláss til að reifa þau mál hér. Hinsvegar verður að láta þess getið að leikgerðin sem Halllvarður Súgandi notar er ákaflega metnaðarlaust verk sem er brennt öllum helstu mörkum leikgerða sem ná ekki að þýða fyrirliggjandi sögu yfir á mál leikhússins þannig að efnið lifni í nýju formi. Fyrir vikið verður sýningin bæði of löng og síðari hluti hennar alltof teygður og niðurlagið langdregið. Róttæk stytting hefði hjálpað, sérstaklega þar sem meirihluti leikenda í sýningunni eru börn og unglingar sem valda því varla að halda uppi spennu á sviðinu heilt kvöld, sem vonlegt er.

Innan þeirra takmarkana sem þessir annmarkar setja verkefninu er margt að gleðjast yfir í sýningu Hallvarðs Súganda, og vitaskuld vegur þar þyngst það afrek að koma sýningu af þessari stærðargráðu yfirhöfuð á laggirnar í þessu litla samfélagi. Enda var stoltið og gleðin tjáð af krafti af fullum salnum á frumsýningunni.

Þó flestir leikaranna séu sýnilega lítt reyndir hvað þá komnir til ára sinna þá voru eldri og reyndari leikendur í mikilvægum hlutverkum. Sennilega er enginn íslenskur áhugaleikari jafn vel til þess fallinn að skila flumbraranum og tilfinningabúntinu barnslega, Matthíasi ræningjaforingja, og Þröstur Ólafsson. Strangari leikstjórn hefði sennilega yddað framgöngu hans betur, og á það reyndar við um alla vinnu Elvars Loga að þessu sinni, en engu að síður var þetta skýrt teiknuð mynd af Matthíasi hjá Þresti. Þá var Hallgrímur Hróðmarsson afbragð í hlutverki Skalla-Péturs.

Þau Ástrós Þóra Valsdóttir og Burkni Dagur Burknason voru hárrétt í hlutverkum Ronju og Birkis, hún ákveðin og örugg, hann íbygginn og hlédrægur. Samleikur þeirra var prýðilegur, svo og mótleikur við aðra leikara.

Umgjörð öll bar metnaði aðstandenda vitni, Meira nostur við hópatriði hefði einnig beint ótvíræðum kraftinum betur í réttan farveg, og eins hefðu hópsöngvar þurft að beinast til áhorfenda frekar en að ræningjarnir væru að syngja hver fyrir annan.

Ronja ræningjadóttir er góð og holl saga sem skilaði sér í gegnum illa skrifað leikhandrit af ástríðu þátttakenda í sýningunni. Starfsemi Hallvarðs Súganda er þakkarvert framtak sem á vonandi eftir að gleðja bæjarbúa og gesti þeirra um ókomin ár.

Hreindýr og Ísbjörn óskast

2005-06-15T16:34:00.000Z

Hafnarfjarðarleikhúsið
Hafnarfjarðarleikhúsinu 15. júní 2005

Tveir einþáttungar eftir Sigurbjörgu Þrastardóttur
Leikstjóri: Hilmar Jónsson
Leikendur: Elma Lísa Gunnarsdóttir, Erling Jóhannesson og Jón Páll Eyjólfsson.

Dýralíf

SIGURBJÖRG Þrastardóttir hefur áður spreytt sig á leiksviðsverkum þótt hér sé í fyrsta sinn að finna eiginlegan díalóg í verkum hennar. Eins og í þeim fyrri nýtur hún skáldlegs ímyndunarafls og hugmyndaauðgi sem gefur einarðri afstöðu hennar til viðfangsefna sinna margræðni og lífræna möguleika.
Hér er boðið upp á tvö verk sem tengjast óljósum böndum, reyndar kannski minna en virðist í fyrstu. Þannig virkar fyrra verkið, Hreindýr, eins og allsendis óræð stílæfing í leikhúsi fáránleikans, textinn fullur af sniðugum hugmyndum og óvæntum stefnubreytingum sem skoppar á yfirborði aðstæðnanna án þess að ljóst sé hvert á að stefna. Í upphafi sjáum við tvær skyttur með mundaða riffla bíða eftir bráð. Samtal þeirra leiðir fátt annað í ljós, ætlun þeirra og afstaða hvor til annars og umhverfisins er óskýr. Þátturinn nær því aldrei flugi þó skemmtileg tilsvör og órökvísar samtalsbeygjur séu alltaf skemmtileg sem slík, að ógleymdu því óbrigðula ráði til að vekja kátínu að láta leikara tala með fullan munninn. Úrvinnsla hópsins er snurðulaus, Erling og Jón Páll mynda prýðilegan dúett og Elma Lísa gerir enga feila í sínu óræða hlutverki.

Öllu meira var spunnið í síðari þáttinn, Ísbjörn óskast. Hér var unnið af húmor og alvöru með hugmyndina um hlutverk, þau gervi sem við tökum á okkur ýmist tilneydd eða til að ná árangri í fastmótuðu samfélagi þar sem viðtekin viðmið stýra sýn okkar. Ísbjörninn og píanóleikarinn eru bæði ófrjáls í þessum skilningi, hans er að vera það villidýr sem mennirnir sjá í honum, hún verður að stytta pilsin og láta gláp og káf yfir sig ganga til að þóknast markaðnum og koma list sinni á framfæri.

Hér er framvinda: Ókunnar og ólíkar persónur kynnast, finna samhljóm í hlutskipti sínu og ákveða að taka örlögin í eigin hendur. Leikslokin eru falleg.

Þegar Sigurbjörg hefur skýrara erindi og - ótrúlegt en satt - raunsæislegri kringumstæður eins og hér þá blómstrar skáldið í henni líka. Hún er ófeimin við aulahúmorinn (Ísbjörninn er að sjálfsögðu blúsaður) sem er frábært þó á stundum hætti henni til að "barna" brandarana sína. En Sigurbjörg er líka fær um að draga með einföldum aðferðum, einu tilsvari, upp skarpa mynd af sálarástandi og hlutskipti bjarnarins sem vitaskuld er því aðeins áhugavert af því hvernig það endurspeglar mannlega reynslu.

Óhjákvæmilega er það björninn og hans framandi reynsluheimur sem vekur áhuga okkar, umfram hina öllu hversdagslegri manneskju sem deilir með honum viðfangsstöðunni. Enda er það Jón Páll sem fer á kostum hér, framandi og óvænt viðbrögð, líkamsmál, hrynjandi og afstaða verður ákaflega eðlileg hjá honum. Dýrið verður mannlegt og maðurinn dýrslegur. Elma Lísa fer vel með mótleikarahlutverkið og dansar af sannfæringu eigin dansa í þögulum milliatriðum þar sem Erling birtist og björninn og stúlkan ummyndast í það sem hann sér í þeim: Hold til að klípa og dýr til að skoða. Vel má láta þessi atriði fara í taugarnar á sér fyrir að troða í mann sjálfsögðum hlutum á augljósan hátt, en kringumstæðurnar eru svo skemmtilegar og óvenjulegar að það þýðir ekkert að æsa sig yfir því. Helst að mér finnist hugmyndin eiga talsvert inni, vera efni í stærra verk.

Vinna Hilmars er hnökralaus og hljóðmynd Jóns Páls til prýði. Sýningin í heild sinni er ágætis skemmtun með alvöru undirtóni og Sigurbjörg hefur skemmtilega og sérstæða höfundarrödd sem nú hefur sannast að virkar líka í tveggja dýra tali.

Davíð Oddsson - Súperstar

2005-05-01T09:10:00.000Z

Leikklúbburinn Saga
Útihúsinu, Akureyri 1. maí 2005

Höfundar: Leikstjóri og leikhópurinn
Leikstjóri: Jón Páll Eyjólfsson

Þegar við útskrifumst verður búið að selja allt

JÓN Páll Eyjólfsson gerir það ekki endasleppt við okkur. Eftir hina stórkostlegu sýningu Stúdentaleikhússins, Þú veist hvernig þetta er, fer hann norður og leiðir Leikklúbbinn Sögu sömu leið í átt að samfélagslegu ádeiluleikhúsi. Greinilegt er að sama aðferð hefur verið viðhöfð og útkoman er önnur, nútímaleg, fyndin og flugbeitt pólitísk revía.

Afrek Jóns Páls er stórt. Það er engin hefð fyrir svona leiksýningum á Íslandi. Hafi þær einhverntíma tíðkast, sem ég efast um, þá er það fyrir löngu síðan og öllum gleymt nema leiklistarsagnfræðingum og engin list er eins mikið í augnablikinu og þessi. Það er samtíminn sem verið er að öskra á, við erum bæði áhorfendur og viðfangsefni Davíðs Oddssonar - Súperstar. Það er hin stóra snilldin í þessum sýningum. Hér er nefnilega ekki bara kastað ódýrum skítabombum að yfirvöldum heima og heiman, heldur kastljósinu líka beint að okkur. "Ég er ekki pólitísk, ég er bara kjósandi," segir einn leikarinn í sýningunni og hinir samsinna brosandi. Við berum ábyrgð á ástandinu, við látum okkur tvískinnung stjórnmálamannanna lynda, við tökum þátt í neysluæðinu, skuldafylleríinu og klámvæðingunni. Við erum meðal viljugra pyntingameistara í Írak. Á allt þetta er brugðið leifturljósi í kaldranalegu Útihúsinu á Akureyri þar sem Leikklúbburinn Saga hefur hreiðrað um sig til að segja sannleikann.

Þetta er fantavelgerð sýning á öllum póstum. Þó svo leikhópurinn sé greinilega ekki hokinn af reynslu skilar hann erindi sínu skýrt og af krafti sannfæringarinnar. Og þegar atriðin kalla á innlifaðan tilfinningaleik þá er hann þarna líka, eins og stúlkurnar í súludanskeppni ófrískra sýndu á áhrifaríkan hátt. En þó öllum sé mikið niðri fyrir er grunntónninn kómískur, þetta er jú revía og hlátrarsköllin voru mörg og innileg.

Sýningin er full af snjöllum lausnum og skýrum hugmyndum. Atriðið með hinum óþolandi sjónvarpsstubbum var bæði skelfilegt og skelfilega fyndið og skírnarathöfn nýbúa einfalt en algerlega afhjúpandi um landlæga afstöðu til þeirra sem hingað koma. Svona mætti í sjálfu sér lengi telja, en nær væri að hvetja Eyfirðinga og aðra sem eiga leið um að koma við í Hafnarstrætinu og hlusta eftir því sem Leikklúbburinn Saga hefur fram að færa. Davíð Oddsson - Súperstar er afbragðsgóð sýning og Jón Páll Eyjólfsson er maður ársins í íslensku leikhúsi.

Allra kvikinda líki

2005-04-30T09:08:00.000Z

Leikfélag Kópavogs
Hjáleigunni, Félagsheimili Kópavogs 30. apríl 2005

Leikstjórn: Guðjón Þorsteinn Pálmason og Hrund Ólafsdóttir.

Ævintýri Jóa og Júdasar

ÞÓ svo fæstir af leikhóp Leikfélags Kópavogs að þessu sinni hafi starfað áður með félaginu var merkilegt að sjá hvað mikið af einkennum og kostum sýninga félagsins voru til staðar í sýningunni Allra kvikinda líki. Nákvæmni, skýrleiki, listræna, hugmyndaauðgi og kraftur einkenna hana og útkoman er hin besta skemmtun.

Sýningin er unnin í hópvinnu af leikstjórunum tveimur og leikhópnum upp úr bresku teiknimyndablaði, VIZ. Hér eru sagðar nokkrar sögur af Jóa litla sem býr ásamt hundinum Júdasi í þorpinu Tuðnesi hjá Möggu frænku sinni. Jói er athugull snáði og fljótur að bregðast við ef þarf að taka á samfélagsmeinum í þessu smáskrítna þorpi, hvort sem það er að grafast fyrir um uppruna dularfulls blómkálshauss, afhjúpa útsmogið eggjahlaupssvindl, eða þá að koma Möggu frænku til hjálpar þegar kynfræðslan í skólanum kippir fótunum undan fóstureyðingarbissnessnum. Húmorinn er svartur mjög á skemmtilega blátt áfram hátt að breskum sið og Kópavogsmenn halda vel utan um hann og skila firnavel.

Sögurnar sem þau hafa valið henta nokkuð misvel fyrir sviðsgerð, og svo vill til að fyrstu sögurnar tvær eru erfiðari en þær sem á eftir koma og fyrir vikið er sýningin smástund í gang. Einnig er í fyrri hluta sýningarinnar fulloft gripið til þess ráðs að "brjóta rammann", sýna leikarana sjálfa lenda í vandræðum með hlutverkin sín, hoppa út úr þeim og byrja aftur. Viðkvæm brella sem ekki má ofnota. En þegar sýningin kemst á fullt flug er hún frábærlega vel útfærð og alveg myljandi fyndin. Kemur þar bæði til efnið og það vald sem leikhópurinn hefur á aðferðinni, frásagnar- og hópvinnuleikhús sem Ágústa Skúladóttir hefur átt stærstan þátt í að innleiða í íslenskt leikhús undanfarin ár með Leikfélag Kópavogs sem nokkurs konar móðurstöð.

Leikhópurinn vinnur vel saman og skilar hinum smáskrítnu íbúum Tuðness með miklum sóma. Sigsteinn Sigurbergsson er hárréttur maður í að leika Jóa litla, hefur skemmtilega andlitstjáningu og breiðir sakleysislegt yfirbragð yfir köflótt innræti drengsins. Þá mæðir mikið á Andreu Ösp Karlsdóttur sem er bæði Magga frænka og hundurinn Júdas og skilar báðum með krafti.

Af öðrum í hópnum verður sérstaklega að geta töframannsins Bjarna, sem með frábærri líkamstjáningu, útgeislun og húmor gerir allt hlægilegt sem hann kemur nálægt.

Þá er mikil prýði af hljóðmynd þeirra bræðra Baldurs og Snæbjarnar Ragnarssona. Hún skapar hárrétta stemningu þegar á þarf að halda og svo eru sönglögin hreint afbragð og textar Snæbjörns frábærlega gerðir og drepfyndnir.

Þessi litla sýning í Kópavoginum er útfærð af listrænu öryggi sem í ljósi þess hve hópurinn er sundurleitur er meiri háttar afrek og lofar góðu um framtíð félagsins. Mestu skiptir þó fyrir áhorfandann að hún er með því skemmtilegra á fjölunum á höfuðborgarsvæðinu þessa dagana.

Blessað barnalán

2005-04-29T09:09:00.000Z

Leiklistarfélag Seltjarnarness
Félagsheimili Seltjarnarness 29. apríl 2005

Höfundur: Kjartan Ragnarsson
Leikstjóri. Bjarni Ingvarsson.

Hún lifir!

HREYFIAFLIÐ í Blessuðu barnaláni er eins og löngum í gamanleikjum togstreita kynslóðanna. Unga fólkið sýnir þeim sem eldri eru enga ræktarsemi og það er ekki fyrr en hin kúgaða heimasæta lýgur upp andláti móður sinnar sem systkini hennar ómaka sig austur í fæðingarþorpið. Og gömlu samskiptamunstrin eru þarna enn þó æskuheimilinu hafi verið breytt í hótel og hver farið sína leið. Síðan gengur á með tilheyrandi veseni út af lyginni og alls kyns pínlegum uppákomum þar til tjaldið fellur.

Verkið er kannski ekki eins vinsælt verkefni nú og það var fyrir nokkrum árum, en við það að sjá hvað það verður Seltirningum efni í líflega og skemmtilega sýningu er alveg ljóst að það er hvorki úrelt né byggir vinsældir sínar á fortíðarþrá. Það er lipurlega skrifaður og áreynslulaus gamanleikur með sterku farsabragði en missir aldrei tökin á því að fjalla um fólk af holdi og blóði af hlýju og samúð. Ég hef enga trú á að þetta verk eigi nokkurn tíma eftir að falla í gleymsku. Spái því að eftir svona tuttugu ár muni fólk kalla Blessað barnalán klassík án þess að blikna.

Bjarni Ingvarsson er bæði gjörkunnugur verkum af þessum toga og þaulvanur að vinna með félögum á borð við Leiklistarfélag Seltjarnarness sem ekki státar af langri sögu og sterkri hefð þó sumir leikaranna kunni greinilega eitt og annað fyrir sér. Uppfærslan er enda hefðbundin mjög, umgjörðin með viðteknum hætti, óaðfinnanlega útfærð reyndar af leikstjóranum, og allt gengur lipurlega fyrir sig. Sýningin er heilt á litið kraftmikil og fjörug, þó einstaka leikarar ættu enn eftir að hrista af sér skrekkinn á frumsýningunni og gefa í botn. Mestu skiptir þó að kómíkinni er vel til skila haldið með góðum tímasetningum og hæfilegum hraða þegar það átti við. Fyndin tilsvör hittu í mark, framsögn öll til fyrirmyndar. Í stuttu máli sagt: þetta virkar.

Þó svo allir hafi tækifæri til að sýna skemmtilega takta, og geri það, hvílir ábyrgðin á að halda sýningunni á floti þyngst á þremur leikurum. Jóhanna Ástvaldsdóttir skilaði hlýjunni í frú Þorgerði með mikilli prýði og var aukinheldur fyndin þegar á þurfti að halda. Askur Kristjánsson er ungur að árum og greinilega efni í afbragðs gamanleikara ef marka má hinn kostulega og vandræðalega séra Benedikt sem hann skapar hér án teljandi áreynslu að sjá. Síðast en ekki síst er Guðrún Ágústsdóttir yndisleg sem hin bælda systir sem kemur öllu af stað og glímir við afleiðingarnar út verkið. Hún á samúð áhorfenda óskipta þó við hlæjum að hverjum þeim ógöngum sem höfundurinn sendir hana í af stráksskap sínum.

Þetta er fyrsta sýningin sem ég sé hjá Leiklistarfélagi Seltjarnarness. Það er óhætt að segja að þau kynni fari vel af stað. Blessað barnalán er ósvikin skemmtun af gamla skólanum, en fersk samt eins og góð leiklist er ævinlega; búin til á staðnum og því síung. Takk fyrir mig.

Bannað að sofa hjá Maríu Mey

2005-04-24T23:26:00.000Z

Agon, leikfélag Borgarholtsskóla
Iðnó 24. apríl 2005

Höfundar: Hrafnkell Stefánsson og Nói Kristinsson
Leikstjóri: Guðný María Jónsdóttir.

Af óbærilegum kostum skírlífis

AF ýmsum ástæðum dróst úr hömlu að gagnrýnandi kæmist á þessa sýningu Agons, en þar sem hún fjallar einmitt um reddingu á síðustu stundu þá reynir leiklistarrýnir að gera sitt besta þrátt fyrir það.

Borgarholtsskóli er ungur skóli og leiklistarlíf þar á byrjunarreit. Í fyrra var sleginn kraftmikill tónn með Íslandsfrumsýningu á unglingaleikriti eftir einn nafntogaðasta leikritahöfund samtímans, Mark Ravenhill. Og nýsköpunin heldur áfram, núna er boðið upp á nýtt leikrit eftir tvo pilta úr hópnum. Óhætt er að segja að sú frumraun hafi heppnast vonum framar.

Verkið segir frá honum Davíð sem deyr og fer til himna eins og lög gera ráð fyrir en er umsvifalaust snúið aftur til jarðarinnar ásamt Mikael erkiengli til að fyrirbyggja heimssögulegt stórslys. Búið er að velja Maríu fyrir næsta flekklausa getnað og tilheyrandi endurkomu Krists en nú hefur frést af áformum hennar og kærastans sem munu af tæknilegum ástæðum gera meyfæðingu óhugsandi.

Nú eru góð ráð dýr. Hvernig á að fá nútímastúlku eins og hana Maríu ofan af því að byrja að stunda kynlíf með kærastanum þegar hana lystir. Mikael stingur upp á að útmála fyrir henni kosti skírlífis en hinn veraldarvanari Davíð er ekki trúaður á að svoleiðis virki á Íslandi í dag. Raunar er það eina sem ég hef við verk höfundanna að athuga er að þeir neita okkur um senuna þar sem Davíð gerir tilraun til að prédika amerískan skírlífisboðskap yfir Maríu. Þess í stað leiðist atburðarásin yfir á öllu dramatískari brautir.

Verkið er hin prýðilegasta smíð. Ekki þarf að koma á óvart að tveir pennaglaðir spaugarar í menntaskóla geti skrifað brandara og jafnvel komið þeim til skila í sketsaformi. Hitt er verulega athyglisvert hvað þeir hafa mikið vald á formi og uppbyggingu. Verkið er spennandi, sífellt að skipta um stefnu og heldur áhorfandanum stöðugt áhugasömum. Svo er það fullt af snjöllum smáatriðum um lífið á himnum og hér niðri líka sem krydda söguna. Ef marka má leikskrána hafa þeir Hrafnkell og Nói ýmislegt á prjónunum og ég mun a.m.k. fylgjast grannt með því sem frá þeim kemur í framtíðinni.

Uppfærsla Guðnýjar Maríu einkennist af einfaldleika. Leikmynd er mjög af skornum skammti, búningar sömuleiðis mínímalískir og ekkert ber á tilhneygingu til að búa til “sjó”. Það er aðdáunarvert og sýningin skilar verkinu ágætlega. Hinsvegar hefur Guðnýju ekki tekist nægilega vel að laða fram kraftmiklar og sannfærandi sviðspersónur úr óvönum leikurum sínum. Að þessu leyti eiga strákarnir sínu lengra í land en stúlkurnar, þó þeir hafi bitastæðari hlutverkin. En þegar leikhópurinn er lítt vanur og hefðin í skólanum stutt þarf að finna upp hjólið áður en lagt er út í að sýna listir. Og þrátt fyrir þetta er sýningin hin besta skemmtun, og stærstan heiðurinn eiga tvímenningarnir á bak við handritið. Framtíðin er Agons og þeirra.

Rígurinn

2005-04-09T09:17:00.000Z

Leikfélög Menntaskólans og Verkmenntaskólans á Akureyri
Gryfjunni í Verkmenntaskólanum laugardaginn 9. apríl 2005

Höfundar: Andri Már Sigurðsson og Ævar Þór Benediktsson
Leikstjóri: Þorleifur Arnarsson
Hljómsveitarstjóri: Sigurður Helgi Oddsson

Af fornri heift

FRAMHALDSSKÓLARNIR á Akureyri hafa ekki farið varhluta af "sjóveikinni" sem stingur sér niður í hverjum menntaskólanum á fætur öðrum þessi árin. En að sjálfsögðu eru einkennin með örlítið öðrum blæ en fyrir sunnan. Tónlistin er allajafnan "live", þ.e. ekki er notast við upptekinn og aðkeyptan undirleik heldur settar saman hljómsveitir með skólafélögunum (auðvitað eru samt á þessu undantekningar í báðar áttir). Það sem tapast af fagmennsku vinnst aftur í formi ferskleika og sannfæringar, því allt snýst þetta jú um að bera á borð eigin sköpun. Með Rígnum er síðan stigið eitt skref í viðbót því handritið er eftir tvo skólapilta (eða hvort þeir eru nýútskrifaðir, skiptir ekki máli) og efnið sótt í aðstæður nemendanna sjálfra; rómaðan ríginn milli skólanna tveggja sem sameinast um sýninguna. Grindin er svo sótt í Rómeó og Júlíu, svolítið eins og ættarmótsnefndir Montags og Kapúletts sameinist um skemmtiatriði.

Handritið hefur margt gott við sig. Í fyrri hlutanum, meðan verið er að lýsa aðstæðum og hrinda atburðunum af stað, tekst þeim bæði að skjóta sannfærandi skeytum á móralinn í báðum skólum og ýkja ástandið upp úr öllu valdi. Mörg meinfyndin atriði birtast okkur, ekkert þó snilldarlegra en kórsöngur montinna MA-inga sem slær út ég elska menn hjá Versló um árið sem er best heppnaða tónlistaratriði sem ég hef séð í framhaldsskólasýningu. Og talandi um þann skóla, að gera verslóstjörnuna Þorvald Davíð að persónu í verkinu sem hliðstæðu Parísar greifa í Rómeó og Júlíu er innblásin og dýrðlega andstyggileg hugmynd.

Í síðari hlutanum þyngist nokkuð róðurinn þegar dramað hellist yfir. Þannig er það líka í Rómeó og Júlíu, en það verður að segjast eins og er að hinum ungu höfundum fatast nokkuð flugið í alvörunni. Það er eitthvað við hinar ýktu og skemmtilegu aðstæður sem þeir skapa í fyrri hlutanum sem vinnur gegn harminum og siðferðislegri alvörunni sem þeir vilja greinilega fyrir allan mun skila. Meira frelsi gagnvart frumverkinu, meiri hlýðni við aðstæðurnar sjálfar í skólunum, léttari efnistök hefðu gert sýninguna frábæra, og á endanum skilað sterkari áhrifum. Þess í stað er hún "bara" verulega eftirtektarverð frumraun og frábært þrekvirki í uppfærslu á öllum póstum.

Sviðsetningin er ansi hreint mögnuð hjá Þorleifi og orkustigið hátt. Sérstaka aðdáun mína vöktu kraftmikil og frábærlega útfærð slagsmálaatriði, aftur eitthvað sem ég hef ekki séð nálægt því svona vel gert í öðrum skólasýningum og þó víðar væri leitað. Kannski má segja að stundum verði aðstæðurnar í Gryfjunni til þess að of margar sekúndur líði milli atriða en vel má vera að það þéttist. Jafnframt má reikna með að hljóðmaðurinn, sem ekki átti góðan dag, verði öruggari á sínu eftir því sem sýningum fjölgar. Hljómsveitin var mögnuð, en söngur nokkuð misgóður.

Allir helstu leikarar skila góðu verki. Mestur er stjörnubragurinn á Guðmundi Inga Halldórssyni í hlutverki Verslingsins, eins og vera ber. Foringjar gengjanna tveggja voru vel leystir af Unni Birnu Björnsdóttur og Þorkeli Stefánssyni. Elskendurnir sömuleiðis ágætir hjá Albert Sigurðssyni og Snjólaugu Svölu Grétarsdóttur. Hópurinn var samstiga mjög þrátt fyrir mikinn hamagang á köflum, rós í hnappagat leikstjórans sem er flinkur umferðarstjóri.

Rígurinn er einstakt verk um margt. Samvinna tveggja skóla um verk sem fjallar um ósamkomulag þeirra. Grettistak ungs fólks sem er mikið niðri fyrir um eigið líf og vill miðla því sjálft á eins áhrifaríkan hátt og kostur er. Gallarnir fölna við hlið hinnar augljósu ætlunar. Svona á að gera þetta!

Makalaus sambúð

2005-03-23T09:15:00.000Z

Leikfélag Vestmannaeyja og Leikfélag Framhaldsskólans í Vestmannaeyjum
Félagsheimili Vestmannaeyja, miðvikudaginn 23. mars, 2005

Höfundur: Neil Simon
Leikstjóri og þýðandi: Ásgeir Sigurvaldason

Olía og vatn

LEIKRIT með kynjahlutfalli í líkingu við það sem víðast hvar er raunin í leikfélögum landsins eru ekki ýkja mörg. Hvað þá góð leikrit sem eiga erindi við þátttakendur og áhorfendur. Það var því nokkuð klókt af Ásgeiri Sigurvaldasyni að grafa upp kven-endurgerð Neils Simons á karlaverkinu The Odd Couple, þýða hana og staðfæra og færa upp hjá Leikfélagi Vestmannaeyja og Leikfélagi framhaldsskólans í Vestmannaeyjum, en sterk hefð virðist komin á slíkar samvinnusýningar þar. Útkoman er ágætisskemmtun þó að sitthvað standi í vegi fyrir að tiltækið heppnist fullkomlega.

Grunnhugmynd verksins er prýðileg. Tvær vinkonur reyna að búa saman þegar eiginmaður annarar þeirra hendir henni út. Þær eru hins vegar eins og olía og vatn og sambúðin eftir því. Þetta er ekki ýkja merkilegt verk og minnir um margt meira á framvindulausa sjónvarpssápu en sviðsleikrit. Framvindan er langdregin og bláþráðótt, enda meira lagt upp úr fyndnum tilsvörum og afgerandi og ýktum persónugerðum. Forsendur verksins eru í sjálfu sér auðþýðanlegar yfir á íslenskar aðstæður, en málið vandast þegar kemur að smáatriðum í atferli, viðhorfum og siðum þessa fólks. Þrátt fyrir nokkuð sniðuga yfirborðsstaðfærslu verður ansi margt ankannalega amerískt, kannski einmitt vegna tilraunarinnar til að láta verkið gerast hér á landi. Skiljanleg hugmynd sem gengur á endanum varla upp.

Leikhópurinn er nokkuð sterkur og sérstaka athygli vekja yngri leikarar í smærri hlutverkum sem eru lagðar með sterkum ýkjustíl sem þau reyndust valda ágætlega og uppskáru fyrir vikið mikla og verðskuldaða kátínu í salnum. Einkum var gaman af ljóskunni hjá Sigrúnu Bjarnadóttur og hinum kostulegu Spánverjum af neðri hæðinni sem Haraldur Ari Karlsson og Heimir Gústafsson nýttu til hins ýtrasta.

Í raun held ég að sýningin hefði grætt nokkuð á að sama leið hefði verið farin með burðarhlutverkin tvö. Þær Erla Ásmundsdóttir og Ásta Steinunn Ástþórsdóttir eru stólpaleikkonur, en virkuðu nokkuð stífar í þeim raunsæisstíl sem lagður var til grundvallar þeirra vinnu. Með meiri ýkjum hefði líka verið auðveldara að gera þær ólíkari, sem nokkuð vantar upp á, og hefði boðið upp á mikil skemmtilegheit sem leikstjórinn neitar sér og okkur um. Það sama á eiginlega við um vandaða og vel útfærða sviðsmyndina, hún er eiginlega of smekkleg og snyrtileg í upphafi þannig að umbreytingin eftir að ofurhúsfrúin Beta flytur inn verður varla nógu sláandi.

Allt um það þá er margt til að gleðjast yfir í Makalausri sambúð. Margir einlínubrandararnir hitta í mark og mjög er vandað til verka á öllum sviðum. Sýningin vakti enda mikla gleði í salnum og hraustleg viðbrögð í lokin. Þeir Eyjarskeggjar sem ekki hafa þegar mætt ættu að drífa sig í leikhúsið sitt.

Fiðlarinn á þakinu

2005-03-16T09:13:00.000Z

Leikfélagið Grímnir, Stykkishólmi
Hótel Stykkishólmi 16. mars 2005

Höfundar: Jerry Bock, Sheldon Harnick og Joseph Stein eftir sögum Sholom Aleichem
Þýðandi: Egill Bjarnason.
Leikstjóri: Ingunn Jensdóttir.

Fyndnasti fiðlarinn

FIÐLARINN á þakinu er fullorðinssöngleikur og á næsta lítið skylt við þau lausbeisluðu stórsjó með samtíningstónlist sem algengust er á sviðum áhugaleikfélaga, einkum í framhaldsskólunum. Viðfangsefnið er reyndar ungt fólk og tilraunir þess til að yfirstíga hindranir siða og samfélags til að öðlast hamingju og ást, en samt sér maður Fiðlarann á þakinu ekki fyrir sér sem raunhæfan keppinaut þegar menntaskólarnir velta fyrir sér verkefnum.

Bæði er nú það að aðalpersónurnar eru þrátt fyrir allt ekki unga fólkið heldur foreldrar þeirra sem vilja hafa vit fyrir þeim en geta það auðvitað ekki, og svo hitt að verkið er næsta gamaldags. Og þá á ég við í merkingunni gott. Fiðlarinn á þakinu er sígilt verk, einhver besti söngleikur sem saminn hefur verið. Þakklátt viðfangsefni þeim sem á annað borð ráða við að skila honum yfir sviðsbrúnina, söng, leik og dansi.

Leikfélagið Grímnir í Stykkishólmi kemst skrambi langt með að gera Fiðlaranum verðskulduð skil. Það liggur í hlutarins eðli að félag af þessari stærðargráðu þarf að kalla til lítt eða óvant fólk til að fylla upp í svona sýningu, og það sést alveg að ekki eru allir þátttakendur hoknir af reynslu í að leika og dansa. Á hinn bóginn geislar ánægjan og stoltið af vel unnu verki af hópnum og í hjarta sýningarinnar eru öflugir kraftar sem bera hana uppi. Útkoman er þrátt fyrir hnökra prýðileg skemmtun og stór rós í hnappagat þessa metnaðarfulla félags.

Það er greinilegt að leikstjóri sýningarinnar vill leggja höfuðáherslu á skemmtigildi verksins, gleðina í söngnum og hlýjan húmorinn. Þetta lukkast ágætlega þó að gamlir fiðlaraaðdáendur eins og ég sakni svolítið alvörunnar sem að baki býr. Ekki tekst að teikna samband og togstreitu gyðinganna og Rússanna að neinu ráði og sálarstríð Tevyes yfir sífelldum hefðarrofum dætranna eru honum meira til ama og óþæginda en eins og heimsendir sé í nánd. En þetta er meðvituð hugsun og túlkun og sem slík gengur hún upp og vinnur með styrkleika aðalleikaranna.

Ég hef séð fimm íslenska leikara leika Tevye mjólkurpóst og Tryggvi Gunnarsson er tvímælalaust sá fyndnasti. Hann hefur frábæra skoptímasetningu og er hann, svo maður beiti fyrir sig tækniorðum úr Idol-Stjörnuleit, sjarmatröll. Það er ekki á neinn hallað þó að sagt sé að hann beri þessa sýningu uppi í öllu sínu veldi. Hann fer alveg út á brúnina með að gera Tevye of vitlausan á stundum, en kemst upp með það - sjá tækniorðið úr ædolinu. Margrét Ásgeirsdóttir er líka firnagóð sem Golda, full af hlýju háði og hefur fallega útgeislun á sviðinu. Helstu hlutverk önnur eru prýðilega skipuð þó svo að ekki gefist færi á að telja fleiri upp enda óvíst hvar ætti þá að hætta.

Tónlistarflutningur var alla jafnan ágætur, sérstaklega í sólósöngvum, hópsöngvar voru sumir dálítið ónákvæmir, sérstaklega þó hinn erfiði draumsöngur. Þetta mun allt saman slípast. Hljómsveit var vel spilandi.

Leikmyndin er falleg en alltof viðamikil og þung í vöfum fyrir verk af þessu tagi með mörgum stöðum og iðulega stuttum atriðum. Langar skiptingar eru ekki bara leiðinlegar heldur allsendis óþarfar í svona verki þar sem ímyndunarafli áhorfenda er hvort sem er gefinn byr undir báða vængi. Þar fyrir utan var rýmisnýting skemmtileg en leikið er bæði á sviði og á dansgólfi salarins í Hótelinu.

Fiðlarinn á þakinu í Stykkishólmi er létt og skemmtileg útfærsla á frábæru verki. Með stjörnuleik í aðalhlutverkinu og alúð við öll smáatriði tekst að búa til sýningu sem allir bæjarbúar ættu að vera stoltir af og drífa sig að sjá. Aðrir mættu vel gera slíkt hið sama.

Kirsuberjagarðurinn

2005-03-03T21:41:00.000Z

Halaleikhópurinn
Sýnt í Halanum, Hátúni 12. fimmtudaginn 3. mars 2005

Höfundur: Anton Tsékhov
Þýðandi Eyvindur Erlendsson
Leikstjóri: Guðjón Sigvaldason

Að rækta garðinn sinn

EFTIR því sem tíminn leið urðu leikrit Tsékhovs smágerðari, tíðindalausari, meðan áherslan jókst á að gefa djúpa og sannferðuga mynd af raunverulegum samskiptum eða samskiptaleysi og tilfinningunum sem bjuggu þar að baki en flestir reyna með góðum árangri að leyna. Þessi þróun nær hámarki í Kirsuberjagarðinum, þar sem ekkert gerist annað en heimur persónanna ferst án þess að þær megni að hreyfa legg eða lið.

Hingað til hefur það að ég held eingöngu verið fyrsta stórvirkið, Máfurinn, sem hefur ratað á fjalir hjá íslenskum áhugaleikfélögum, en þar gengur öllu meira á. Kannski ekki skrítið að það verk verði frekast fyrir valinu, því til að skila fullnægjandi mynd af lífinu í Kirsuberjagarðinum þarf að varpa ljósi á það sem er dulið, sýna það sem ekki sést og segja það sem persónurnar þegja um af hvað mestu kappi. Það er meira en að segja það að skila þessu og Halaleikhópnum heppnast ekki að komast alla leið að þessu marki. Á leiðinni opinberast samt sem áður að hópnum er ýmislegt til lista lagt.

Það er fágað yfirbragð á sýningunni. Lítið ber á kunnuglegum stílbrögðum leikstjórans, sem gjarnan hefur lagt upp með ærslafullan, glannalegan leikstíl sem síst hefði hentað verkefninu. Guðjón nálgast sem betur fer Kirsuberjagarðinn með nærfærni og hófstillingu og nær fyrir vikið skýrleika út úr leikhópnum, afstaða persónanna hvorrar til annarrar er alltaf ljós.

Fágunina er líka að finna í prýðilega hugsaðri leikmyndinni, þeirri snjöllustu sem ég hef séð í Halanum, og smekklega völdum búningum og leikmunum. Staðsetningar og umferð í rýminu áreynslulaus og lipur.

Leikhópurinn er stór, og allir hafa úr gulli að moða þó ekki séu öll hlutverkin lotulöng í handriti. Góður slatti hópsins eru þaulvanir leikarar, en aðra man ég ekki eftir að hafa séð áður. Samt sem áður er þetta sennilega jafnbest flutta sýning sem ég man eftir hjá hópnum. Þessa má vel njóta þó ekki takist að komast til botns í verkinu.

Sóley Björk Axelsdóttir fer með hófstilltri innlifun með hið mikla hlutverk Ranévsskaju óðalseiganda. Dætur hennar eru prýðilega teiknaðar af þeim Hönnu Margréti Kristleifsdóttur og Maríu Jónsdóttur. Árni Salomonsson nær kæruleysislegum skoptöktum út úr bróður hennar og Órn Sigurðsson er trúverðugur sem athafnaskáldið Lopahin. Þá fer Gunnar Gunnarsson á kostum í hlutverki Firs, líkamstjáning og innlifun eins og best verður á kosið.

Það er heilsteyptur vandvirknissvipur yfir Kirsuberjagarði Halaleikhópsins. Þau nálgast verkefni sitt af alvöru, leikgleði og einbeittum vilja til að gera eins vel og kostur er. Þessi afstaða skín út úr öllu sem fyrir augu og eyru ber og er þegar upp er staðið það dýrmætasta sem hægt er að bjóða áhorfandanum upp á. Halaleikhópurinn ræktar svo sannarlega garðinn sinn þessi árin.

Taktu lagið Lóa!

2005-02-27T09:22:00.000Z

Freyvangsleikhúsið
Freyvangi 27. febrúar 2005

Höfundur: Jim Cartwright
Þýðandi: Árni Ibsen
Leikstjóri: Ólafur Jens Sigurðsson

MEÐ Taktu Lagið Lóa fer Jim Cartwright inn á nokkuð aðrar brautir en þær sem höfðu vakið athygli á honum í verkum á borð við Stræti og Bar Par. Í stað laustengdra atriða þar sem smámyndum af fjölda persóna er brugðið upp af ljóðrænni nákvæmni án þess að framvinda sé áberandi velur hann að skrifa fámennt hefðbundið leikrit, nokkurs konar tilbrigði við Öskubusku, um unga stúlku með einstæða hæfileika sem fólk í kringum hana vill nýta í sína þágu. Persónugalleríið er af sama tagi og áður; ráðalaust, drykkfellt og skemmt lágstéttarfólk. Ritstíllinn er svipaður og í fyrri verkum; myndræn og skáldleg endurvinnsla á orðfæri fólks sem ekki hefur vald á tungu sinni eða tilfinningum. En vegna formsins gefast færri tilefni til fjölbreytni í tjáningu í þessu verki en í þeim fyrri. Færri persónur og meiri saga sem þarf að koma til skila breyta forsendunum og fyrir minn smekk eru þetta ekki alls kostar góð býti. Cartwright spilar af meira öryggi á heimavelli sínum. Hér verður hann of eintóna því þótt persónurnar séu færri en áður er hver og ein dregin jafn fáum dráttum og fyrr. Þá eru forsendur framvindunnar stundum veikbyggðar og verkið er á köflum langdregið. Þetta er ein orsök þess að sýning Freyvangsleikhússins er ekki jafn vel heppnuð og hún ætti að vera miðað við heildaryfirbragð og frammistöðu aðalleikkvennanna.

Sýning á verkinu hlýtur ávallt að standa og falla með söngrödd leikkonunnar sem fer með titilhlutverkið og hér er ekki slegin feilnóta. María Gunnarsdóttir hefur hvort tveggja á valdi sínu, að syngja fallega með sinni eigin rödd og bregða sér í gervi hinna ólíkustu díva frá fyrri tíð. Aldeilis magnað að hlusta á hana leika listir sínar. María er líka flink leikkona og heillandi á sviði, en hefur kannski undir leiðsögn leikstjóra síns verið leidd of langt í aðgerða- og sinnuleysi sem gerir fyrirferðarmesta efni verksins, samband hennar og móðurinnar, dálítið dauft. Það sama má segja um Ingibjörgu Ástu Björnsdóttur, sem var tilkomumikil á velli og stundum fyndin sem tuskudúkkan og átvaglið Siddý en er gerð það aðgerðarlítil að það kemur niður á sviðsnærverunni.

Móðir Lóu er eitthvert mesta skrímsli sem Cartwright hefur skrifað og Guðrún Halla Jónsdóttir skilar hlutverkinu með miklum krafti og aðdáunarverðri tækni. Það háir heildaráhrifunum hve nálægt hvor annarri í aldri þær mæðgur eru og örvænting Möllu hefði orðið áhrifameiri með eldri leikkonu, en vinna Guðrúnar Höllu með persónuna er engu að síður eftirtektarvert afrek. Það lendir eiginlega alfarið á hennar herðum að halda orkunni uppi í sýningunni og hún axlar þá ábyrgð vel. En eins og áður segir hefðu mótleikarar hennar þurft að sýna meiri styrk til að samskipti persónanna yrðu áhugaverðari. Það var einna helst Daníel Freyr Jónsson sem náði að verða litríkur sem kærastinn útsmogni. Í minni hlutverkum eru svo Pálmi Reyr Þorsteinsson, Jónsteinn Aðalsteinsson og Hjálmar Arinbjarnarson og komast vel frá sínu.

Umgjörð sýningarinnar er vel unnin eins og venja er í hinu vandvirka Freyvangsleikhúsi. Búningar afbragð og þá ekki síður hárgreiðsla, sem er óvenjumikið í lagt. Leikmyndin er hugvitssamleg þótt fátæklegri, en þó umfram allt smekklausari, húsbúnaður og skraut hefðu stutt betur við söguna. Brunaeffekt var alveg óvenjulega vel útfærður.

Taktu lagið Lóa er vel unnin sýning, vandvirknislega sviðsett af augljósum metnaði og kunnáttu allra aðstandenda. Frammistaða aðalleikvennanna er afbragð og það sem upp á vantar til að hún heppnist fullkomlega skrifast á leikritið og óþarflega daufgerða persónulögn á köflum. Engu að síður ættu áhugamenn um skrautlegt mannlíf, sterkan leik og framúrskarandi söng að bruna í Freyvang á næstu vikum.

Sambýlingar

2005-02-27T09:19:00.000Z

Leikfélag Húsavíkur
Samkomuhúsinu á Húsavík 27. febrúar 2005

Höfundur: Tom Griffin
Þýðandi og leikstjóri: Oddur Bjarni Þorkelsson.

Hlý, heiðarleg og fyndin

ÓALGENGT er að áhugaleikfélög frumflytji erlend leikverk á Íslandi. Leikfélag Húsavíkur hefur verið einna iðnast við þessa iðju og varð til að mynda fyrst til að kynna íslenskum leikhúsgestum bæði Gaukshreiðrið og Halta Billa þó þær frumsýningar hafi ekki farið jafnhátt og hinar sem fylgdu í kjölfarið í heldri húsum. Það er alltaf áhætta fyrir leikfélag að grípa efnivið sem lítt eða ekki er kynntur enda kjósa flestir að róa á öruggari mið. Húsvíkingar hafa iðulega hitt í mark með þessum sýningum sínum og víst má telja að svo verði einnig að þessu sinni.

Sambýlingar eftir Tom Griffin er raunsæisleg smámynd af fjórum einstaklingum sem ekki geta séð um sig sjálfir af mismunandi ástæðum og búa í vernduðu umhverfi sambýlis undir leiðsögn umsjónarmanns. Líf þeirra er hversdagslegt, enda eru hversdagslegustu hlutir gjarnan illleysanleg verkefni fyrir félagana. Fyrir vikið gerist ýmislegt í verkinu frá sjónarhóli þeirra þó fléttan sé af fátæklegasta tagi. Reyndar held ég að höfundurinn hefði getað leyft sér örlítið svipmeiri átök án þess að missa sig yfir í melódrama. Sú litla togstreita sem vistmennirnir lenda í við umheiminn og hver annan leysist allajafnan á óþarflega áreynslulausan hátt. En kostir verksins eru líka umtalsverðir: skýrt teiknaðar og nærfærnar myndir af aðalpersónunum þar sem raunsæi og skop vega spennandi salt. Verkið er frábær efniviður fyrir góða leikara til að fara á kostum. Leikfélag Húsavíkur teflir fram firnasterku liði í helstu hlutverkum og allir eiga góðan dag. Það sem gerir samt útslagið um áhrifin er að hópnum og Oddi Bjarna, leikstjóra sýningarinnar, hefur tekist að halda hárréttu jafnvægi milli skopgervingar persónanna og virðingar fyrir þeim. Samkvæmt leikskrá sóttu þau sér mikla hjálp frá sérfræðingum og aðstandendum þroskaheftra og skilar sú nálgun, að viðbættum hæfileikum og leikgleði, alveg óvenju sterkum heildarsvip. Og vegna þess hve jafnvægið er gott þá leika þau sér við að þeyta áhorfendunum um allan tilfinningaskalann, frá stjórnlausum hlátri yfir í nístandi þögn og aftur til baka. Fötlun persónanna er aldrei misnotuð til að vekja hlátur, heldur eru þær mótaðar af slíkri natni að það er jafnsjálfsagt að hlæja að þeim og hverjum öðrum persónum sem er lýst á sannferðugan hátt.

Sigurður Illugason dregur upp nákvæma og úthugsaða mynd af þráhyggjusjúklingnum Arnold. Þorkell Björnsson er frábærlega skýr sem Lucien, sem aftur er talsvert langt frá því að vera skýr, og Gunnar Jóhannsson heillar alla sem hin elskulega fitubolla Norman, ekki bara hana Sheilu, sem Guðný Þorgeirsdóttir léði yndislega heiðríkju. Hjálmar Bogi Hafliðason fer næmlega með krefjandi hlutverk geðklofans Barrys, hefur minni tök á að búa til skoptakta en félagarnir en kemst inn í kvikuna í átakamestu senu verksins þegar hann tekur á móti föður sínum sem Hörður Þór Benónýsson lýsti miskunnarlaust. Yfir félögunum vakir hinn dálítið lífsleiði Jack sem Kristján Halldórsson lýsti með fallegri næmi. Í smærri hlutverkum voru Sigurjón Ármannsson, Hilda Kristjánsdóttir, Katrín Ragnarsdóttir og Guðrún Kristín Jóhannsdóttir og stóðu sig öll með prýði.

Sviðsetning Sambýlinga hefur tekist verulega vel. Verkið gerist að mestu á heimili fjórmenninganna, en einnig bregður fyrir stuttum senum frá öðrum stöðum og einnig eiga persónurnar það til að rjúfa fjórða vegginn og ávarpa áhorfendur beint. Oddi Bjarna hefur tekist að láta þessa þætti flæða mjúklega, vel studdur af verulega snjallri leikmyndalausn Vigfúsar Sigurðssonar þar sem hliðaveggir við sviðsbrún taka á sig hinar ólíkustu myndir án þess að trufla raunsæið í meginhluta rýmisins. Sambýlingar sýnir Leikfélag Húsavíkur í sínu besta formi. Afburðagóður leikur, metnaðarfull umgjörð og vönduð leikstjórn skila sýningu sem snertir hjartað og tryllir hláturtaugarnar. Hlý, heiðarleg og fyndin.

Kominn til að sjá og sigra

2005-02-15T21:49:00.000Z

Thalía, Leikfélag Menntaskólans við Sund
Loftkastalanum 15. febrúar 2005.

Byggt á kvikmyndinni Með allt á hreinu
Leikstjóri: Guðmundur Jónas Haraldsson
Danshöfundur. Unnur Birna Vilhjálmsdóttir
Tónlistarstjóri: Daníel Helgason.

VARLA má á milli sjá hvort það sé snjallræði eða glapræði fyrir mentnaskólaleikfélag að gera sviðsgerð af ástsælustu kvikmynd Íslandssögunnar. Húmorinn og tónlistin er vissulega ómótstæðileg, en hvernig á að koma töfrunum til skila á sviði? Samþykkjum við aðra leikara í hlutverkum Dúdda, Stinna, Hörpu og allra hinna?

Leið Thalíu og leikstjórans, Guðmundar Jónasar Haraldssonar, er skynsamleg, en þau laga hljómsveitirnar og að nokkru söguþráðinn að breyttum aðstæðum. Eiginlega hefði þurft að ganga enn lengra að mínu mati, þær senur sem voru hvað beinast teknar úr myndinni náðu varla að lifna á sviðinu meðan “nýja efnið” hitti iðulega beint í mark. Samtöl voru reyndar stundum dálítið ómarkviss og lopinn teygður um of, sýningin var um þrír tímar á frumsýningu sem er of langt. En húmorinn sem spratt út úr skemmtilega hugsuðum persónunum skilaði sér á köflum prýðilega. Sérstaklega á það við um strákahljómsveitina, drengirnir voru hver öðrum aulalegri sem er alltaf gott. Það hefði þurft að leggja aðeins meiri natni í að gefa stelpunum skýrari persónueinkenni. Nýja endirinn kunni ég ekki vel að meta, bæði snubbóttur og ekki nógu hnyttinn.

Það vekur sérstaka athygli að tónlistarflutningur er í höndum þátttakenda sjálfra, sem er næsta fátítt í stórsýningum framhaldsskólanna. Stór hluti undirleiksins er meira að segja framinn á sviðinu af strákahljómsveitinni og setur það skemmtilegan svip á sýninguna, gerir hana lífrænni en ella sem bætir upp það sem á vantar í fágun. Jafnframt hjálpar það enn upp á að toga sýninguna frá fyrirmyndinni. Það sama má líka segja um lagavalið, en auk (flestra) laganna úr myndinni eru flutt nokkur önnur lög, bæði úr smiðju Stuðmanna en einnig annarra, þar á meðal eitt samið af tveimur úr hópnum og var prýðilega áheyrilegt. Dansarar fóru fimlega með skemmtilega dansa Unnar Birnu Vilhjálmsdóttur.

Mikill fjöldi tekur þátt í sýningunni, og heildarsvipur leiksins er ágætur. Atli Kristófer Pétursson og Bára Dís Baldursdóttir eru Stinni Stuð og Harpa Sjöfn, bæði góðir söngvarar og fara líka vel með leikhlutverkin, sem reyndar eru bæði frekar fátæklega teiknuð af handritshöfundi. Öllu skýrari er hinn fornlegi Frímann sem Smári Gunnarsson gerði ágæt skil. Það sama má segja um Dagnýju Björk Kristinsdóttir sem er umboðskonan skelegga, Hekla. Starfsbróðir hennar, Dúddi er náttúrulega persóna sem allir elska, og sem betur fer gerði Ari Gunnar Þorsteinsson enga tilraun til að “taka Eggert Þorleifsson”, heldur bjó til sinn eigin aula og gerði það vel. Eins og fyrr segir átti strákahópurinn í hljómsveitinni góða spretti, enginn þó hlægilegri en hinn fámáli trymbill Hreins Hafþórs Gunnarssonar.

Kominn til að sjá og sigra er ágæt skemmtun, óþarflega langt og nær ekki alltaf að hrista af sér minninguna um fyrirmyndina. Engu að síður ágætlega heppnuð tilraun hjá Thalíu og Guðmundi.

Stræti

2005-02-15T17:45:00.000Z

Pýramus og Þispa, leikfélag Framhaldsskólans á Húsavík
15. febrúar 2005

Höfundur: Jim Cartwright
Þýðandi: Árni Ibsen
Leikstjóri: Margrét Sverrisdóttir.

STRÆTI Jims Cartwright hefur ýmsa kosti sem gera það að ákjósanlegu verkefni fyrir metnaðargjarnt framhaldsskólaleikfélag. Persónur hans eru dregnar einföldum dráttum, textinn er safaríkur án þess að vera upphafinn og formið er laust í reipunum þannig að auðvelt er að stytta og hagræða og laga verkið að aldri og þörfum hópsins. Margrét Sverrisdóttir hefur notfært sér þetta, og meira að segja skotið inn í sýninguna tveimur atriðum úr Bar Par til að allir þátttakendur fái eitthvað bitatætt að glíma við. Þetta er aðdáunarverð afstaða til hópsins og form verkanna gerir þetta mögulegt.

Nýsköpun er líka í forgrunni í leikrýminu, en hópurinn hefur lagt undir sig hráslagalegan iðnaðarsal og breytt í leikhús sérstaklega fyrir sýninguna. Leikmyndin er byggð á vinnupöllum sem teikna á einfaldan hátt húsin við götuna sem nafn verksins vísa til, og myndar mjög þénanlega umgjörð um allar þær litlu sögur sem sagðar eru af fólkinu sem verkið fjallar um, vonlausa, atvinnulausa lágstéttarbreta sem drepa óhamingju sinni á dreif eina kvöldstund með áfengi og skyndikynnum.

Það sem lukkast best í sýningunni er hve mörgum leikaranna hefur tekist með hjálp leikstjóra síns að gera efnið “að sínu”, þannig að iðulega var eins og hér væri á ferðinni verk um norðlenska ógæfuunglinga á djamminu en ekki norður-ensk fórnarlömb Thatcherismans. Engin tilraun var þó blessunarlega gerð til að staðfæra eitt né neitt, þessi áhrif stöfuðu einungis af áreinslulausri innlifun og afslöppuðum leikstíl sem lagður er til grundvallar. Þó bragðmikill texti Cartwrights bjóði sífellt heim hættu á óhemjuskap og leikrænni sjálfsfróun var hér greinilega hart taumhald á slíku. Jafnvel mætti segja að örlítið meira stjórnleysi hefði gefið sýningunni meiri lit og kraft án þess að það kæmi að sök. Þá var líka alveg ljóst að hinir ungu leikarar áttu mun auðveldara að koma skopinu í verkinu til skila heldur en þeim þáttum þess sem dramatískari eru, nokkuð sem meiri reynsla og leikrænt sjálfsöryggi á eftir að bæta úr hjá þeim sem munu halda áfram að leggja stund á leiklist.

Hópurinn er nokkuð jafngóður og því er það frekar hversu hlutverkin bjóða upp á mikil tilþrif sem ræður því hverjir sitja í minninu. Mikael Þorsteinsson er i fyrirferðamiklu hlutverki byttunnar Scullery og kemst vel frá því að halda sýningunni saman. Sigurlaug Dagsdóttir átti yndislegt atriði í hlutverki hinnar afgömlu Mollyar. Joey og Claire sem fara í mótmælasvelti til höfuðs vonsku heimsins voru fallega leikin af Mikael Þór Ásgeirssyni og Söndru Kristinsdóttur AÐ lokum verður að geta Sylvíu Smáradóttur sem gerði djammbolluna Dor verulega fyndna og aumkunarverða.

Stræti er að því ég best veit frumraun Margrétar sem leikstjóra, og kemst hún vel frá því. Það er því rétt að óska henni til hamingju með það, Pýramusi og Þispu með metnaðarfulla og skemmtilega sýningu og Húsvíkingum með efnilega unglinga og nýtt leikhús sem þeir ættu að heimsækja hið bráðasta.
Þorgeir Tryggvason

Welcome to the Jungle

2005-02-02T09:23:00.000Z

Nemendamót Verzlunarskóla Íslands
Loftkastalanum 2. febrúar 2005

Höfundur og leikstjóri: Agnar Jón Egilsson
Tónlistarstjórn: Jón Ólafsson
Tanshöfundar: Katrín Ingvadóttir og Ásdís Ingvadóttir
Lýsing og leikmynd: Sigurður Kaiser.

NÝR andi svífur yfir vötnum í Versló-stórsýningu vetrarins. Nýr leikstjóri og handritshöfundur er kallaður til leiks og tónlistarþemað sem lagt er til grundvallar er rokk í þyngri kantinum. Án þess að hafa gert mikla rannsókn á því hef ég á tilfinningunni að talsverð endurnýjun sé í hópnum, jafnvel meiri en undanfarin ár. Útkoman er sýning sem skortir talsvert á fágun, aga og fagmennsku undanfarinna ára en kemur í staðinn inn með meiri orku, taumleysi og ögrun en hingað til. Kemur ekki á óvart þegar horft er til efnisins og leikstjórans.

Agnar Jón skrifar handrit sýningarinnar auk þess að leikstýra og dettur niður á bráðsnjalla grunnhugmynd, vandræðagang hljómsveitar sem líkt og hin fornfræga Kiss felur sig á bak við andlitsfarða. Enginn má komast að því hverjir þeir félagar eru, en svo verður söngvarinn ástfanginn af gengilbeinu að norðan og allt verður vitlaust. Eins og hugmyndin er góður efniviður þykir mér Agnari ekki hafa tekist nógu vel upp í að nýta sér hann. Fléttan er ekki nógu þétt og mörg atriðanna of löng og ómarkviss. Persónurnar eru skýrar og skemmtilega ýktar og samskipti innan hópanna tveggja sem allt hverfist um, hljómsveitarinnar og bargellanna, eru vel útfærð og uppspretta fyndninnar í sýningunni. Losarabragurinn verður samt til þess að draga úr skemmtigildinu - eiginlega finnst mér eins og Agnar eigi eftir að skrifa gamanleikinn sem býr í efniviðnum.

Tónlistarvalið ber þess nokkur merki að þungarokk er lítt leikhúsvæn tónlist. Þó svo að AC/DC og Kiss séu nefndar í kynningu er megnið af tónlistinni sótt í smiðju mildari manna af "hár-metal" skólanum, einkum ballöður þeirra sem í ljós kemur að eru óttalegt söngleikjafóður. Söngtextar skildust illa eða ekki, en vel var sungið hjá Verslingum eins og venjulega. Einna skemmtilegast var númer hjúkrunarkvennanna, en hræddur er ég um að hinir karlrembulegu Judas Priest væru lítt hrifnir af samhenginu sem Breaking the Law var sett í þar. Gott á þá.

Að vanda er mikið lagt í sýninguna, mikill fjöldi leikara, söngvara og dansara koma við sögu. Sjálfsagt er það tónlistarstefnunni og leikstjóranum að þakka að núna tókst betur en oftast áður að samræma stíl leik- og söngatriða. Það er ekki hægt að vanda sig úr hófi við flutning á t.d. Welcome to the Jungle án þess að það missi allan safa og sá þáttur var með ágætum hér. Og eins og gjarnan einkennir leikstjórnarverkefni Agnars var hér leikið af meira kappi en forsjá, allt á útopnu allan tímann og kaosið ekki nema hæfilega skipulagt. Mikið gaman, og gerir öllum kleift að blómstra sem á annað borð hella sér í leikinn.

Lana Íris Guðmundsdóttir og Leifur Eiríksson fara með hlutverk söngvarans og bardömunnar, sem reyndar er rokkari líka. Þau gerðu þetta ágætlega, en í svona sýningu eru það skrítnu hliðarpersónurnar sem fanga athyglina. Að þessu sinni náðu engir lengra í þeim efnum en Eyjólfur Gíslason sem var dásamlega skrítinn og innlifaður sem rótarinn Ronní og þær Margrét Ýr og Ingunn sem tvær íðilheimskar ljóskur. Leikskráin gefur ekki upp föðurnöfn þeirra, en það vill loða við að íburðurinn í leikskrám verslinga beri innihaldið ofurliði.

Welcome to the jungle er ágæt skemmtun, og bætir upp með krafti og skemmtilegu smekkleysi það sem fórnað er af fágun og fagmennsku. Sem gömlum rokkhundi þykja mér það ekki slæm býtti.

Náttúran kallar

2005-01-25T08:54:00.000Z

Leikfélag Selfoss
Leikhúsinu við Sigtún, Selfossi, 25. Janúar 2005.

Spunaverk unnið af leikhóp og leikstjóra, Sigrúnu Sól Ólafsdóttur.

Troddu þér nú inn í tjaldið...

LEIKFÉLAG Selfoss hefur á sinni löngu starfsæfi glímt við ýmis stórvirki úr leikbókmenntunum, en líka lagt sig eftir að skemmta bæjarbúum og öðrum með hreinræktuðu gríni, gjarnan úr smiðju heimamanna. Náttúran kallar er sýning sem má líta á sem nokkurskonar bræðing úr þessum hefðum. Hér er hreinræktað skop á ferðinni, en alvaran sem felst í leiðinni, hinni krefjandi aðferð sem beitt var við gerð sýningarinnar, mun efla og styrkja leikhópinn svo um munar.

Hér er sem sagt um sýningu unna í spuna að ræða. Langur aðdragandi og æfingaferill þar sem leikararnir, lífsreynsla þeirra ekki síður en leikreynsla, eru virkjuð sem sköpunarafl. Viðfangsefnið er tjaldmenning landans í öllum sínum óhugnanlega mikilfengleik, og um leið auðvitað ýmis einkenni fjölskyldu- og mannlífs sem birtast við þessar aðstæður í skýru ljósi eins og tjaldsvæðið sé einhverskonar tilraunastofa þar sem samfélagið er skoðað í smækkaðri mynd og helstu klisjur viðraðar. Afraksturinn er alveg stórskemmtileg sýning hjá leikfélaginu og þarf afar staðfastan og sannfærðan fýlupoka til að njóta hennar ekki.

Rót skemmtilegheitanna er, eins og gjarnan þegar spunavinna er annars vegar, í persónunum og einföldum samskiptum þeirra. Því miður hefur hópurinn leiðst út í það að reyna að smíða gamanleiksfléttu utan um efni sitt, og þar bregst þeim stundum illa bogalistin. Atburðarásin er enda að mestu óþörf þar sem lífið sem kviknar á sviðinu stendur algerlega fyrir sínu án farsabrellna. Eins heppnast illa nokkrar tilraunir til að klófesta alvöruna innan um galgopalegt og ýkjuskotið grínið.

Allir leikendur ná að skapa sannfærandi og skemmtilegar persónur. Margir þátttakendur eru lítt reyndir og má reikna með að vinnan við þessa sýningu skili þeim dýrmætum höfuðstóli til frekari afreka. Þrátt fyrir þennan almenna góða árangur er ómögulegt annað en að tilgreina nokkra sem koma sýningunni á sérstakt flug með innlifun sinni og sköpun. Bjarni Stefánsson og Íris Árný Magnúsdóttir eru algerlega dásamleg sem nýríku hjónin Lárus og Guðfinna. Líkamstjáning og raddbeiting beggja óviðjafnanlega skýr og hlægileg. Líka sögu er að segja af þeim Stefáni Ólafssyni og Erlu Dan Jónsdóttur sem yngra parið. Sérstakt hrós á Erla skilið fyrir stórskostlega frammistöðu í því sem samkvæmt leikskrá er frumraun hennar.

Leikmyndin er snjöll, litlu tjöldin frábær hugmynd og vel útfærð, og hljóðmynd Eyjólfs Pálmarssonar skemmtilegt krydd, sérstaklega áhrifshljóðin, sönglögin hefðu að mínum smekk mátt missa sín.

Náttúran kallar er metnaðarfulllt skemmtiverk, alvörugefin tilraun til að búa til galgopalegt listaverk. Sigrún Sól Ólafsdóttir sýnir enn og aftur að hún er með öflugustu listrænu stjórnendum sem íslenskum áhugaleikhúsum standa til boða. Það má reikna með að árangur þessarar sýningar verði ekki einungis fjöldi ánægðra áhorfenda heldur eldmóður og sjálfstraust í röðum félagsmanna. Segiði svo að græskulaus grínleikrit skilji ekkert eftir sig!

Jamie Kennedy og Grindergirl

2004-12-30T10:31:00.000Z

Broadway 30.12.2004

Féflett með slípirokk

UPPISTANDI á Íslandi má skipta nokkuð snyrtilega í tvennt. Annarsvegar er um að ræða þá fáu Íslendinga sem berjast við þetta erfiða sviðslistaform, og þá útlendinga sem fluttir eru inn í ljósi verðleika sinna til að efla þennan nýgræðing í listalífinu, oftar en ekki frá Bretlandseyjum. Margt af þessu hefur reynst alveg frábær skemmtun. Hinsvegar eru sóttir amerískir frægðarmenn, iðulega einhverjir sem hafa náð frama í sjónvarpi, jafnvel á einhverjum öðrum sviðum en sem stand-up listamenn. Því miður hafa þessar skemmtanir alltof oft einkennst af fátæklegum og illa undirbúnum atriðum stjarnanna, með fyrirferðamikilli uppfyllingu misskemmtilegra innlendra og erlendra aukaatriða. Of oft lykta herlegheitin af peningaplokki í krafti frægðar sem reynist þegar á hólminn er komin innistæðulítil. Þessu marki brennd var heimsókn Jamie Kennedy óneitanlega.

Hr. Kennedy er greinilega margt betur gefið en uppistand. Atriði hans var illa upp byggt, brandararnir meira og minna fyrirsjáanlegir og flatneskjulegir. Það var einna helst að hann næði sér á strik í skopstælingum á amerískum sjónvarpsþáttum, en veiklulegar tilraunir hans til að snúa gríni sínu að íslendingum voru andvana fæddar. Maðurinn er einna frægastur fyrir fimlegar eftirhermur en hér voru þær meira og minna andlausar, og hvers vegna heldur hann að Íslendingar tali ensku eins og Indverjar? Verst var að í lokin var eins og Kennedy þryti erindið, hann spurði salinn hvað klukkan væri og hvort ekki væri nóg komið, enda væri hann búinn með efni sitt. Hvað á svona hörmungarframmistaða að þýða?

Kynnir dagskrárinnar var Þorsteinn Guðmundsson, sem náði sér heldur ekki almennilega á strik. Upphitunaratriðið var stórfurðuleg framkoma Grindergirl sem hafði dottið níður á þá ágætu hugmynd að saga í sundur stálslegið korselett sitt með slípirokk, sem rifjaðist upp fyrir mér meðan á atriðinu stóð að var kallaður “graddi” á æskuárum mínum sem handlangari iðnaðarmanna á Húsavík. En graddastelpunni tókst að jarða hugmyndina með ótrúlega viðvaningslegri framkomu og algerum skorti á tilfinningu fyrir tímaetningu, áhorfendum og spennusköpun. Kannski hún ætti að bregða sér á næsta erótíska dandsstað áður en hún hverfur af landi brott, þar ku starfa stúlkur sem kunna að byggja upp áhuga áhorfenda sinna.

Skemmtun þeirra Jaime og Grindergirl var afleit. Ófyndin, illa undirbúið fúsk. Ekki hjálpar hinn hörmulegi staður Broadway sem virðist fyrst og fremst hannaður til að hindra nokkur samskipti millum sviðs og salar. Þessum gestum tókst ekki að yfirvinna þessi vandkvæði, enda virtist hvorugt þeirra hafa áhuga á því að þessu sinni.

Jólin syngja!

2004-12-18T15:20:00.000Z

C.M.S. Theater og Ljós & List
Iðnó 18. desember 2004

Söngleikur eftir Axel Björnsson og Seth Sharp
Leikstjórn: Seth Sharp

MUNURINN á rauðklædda "kóla-sveininum" sem gleður börn og hinna íslensku nafna hans sem stela þorramat og liggja á gluggum er nokkuð skýr, og það hvernig þeir íslensku runnu saman við eða tileinkuðu sér siði hins ameríska hvítskeggs er ágætis viðfangsefni í léttan jólasöngleik. Á þessi mið róa aðstandendur "Jólin syngja". Hér segir frá Jóa, sem er íslenskur lúði, ekki í húsum hæfur, ósyngjandi og illa til fara þar til hinn ameríski starfsbróðir hans er búinn að snikka hann til, með dyggri hjálp álfameyja sinna, að ógleymdum börnunum sem bræða íshjartað í fjallabúanum og koma honum til manna. Ágætis saga með fallegan boðskap.

Á hinn bóginn hefur ekki tekist nógu vel að koma henni í leikhúsform. Handritið er því miður af algerum vanefnum gert, stefnu- og sundurlaust. Tengingar milli tónlistaratriða og leikins efnis eru bláþráðóttar þegar best lætur og persónusköpun óljós. Kemur það verst niður á hinum rauðklædda jólasveini sem ætti að vera í forgrunni en verður bara skrítinn í nokkuð sérviskulegum meðförum Everts Ingólfssonar. Reyni Hólm Þrastarsyni gengur betur með hinn íslenska starfsbróður hans, en nær samt ekki að hefja sig yfir annmarka handritsins, sem varla er von. Álfana þrjá túlka Ruth Reginalds, Mirra Rós Þrastardóttir og Inga Sæland og bera þær hitann og þungann af því að halda uppi fjörinu, en þó ærsl þeirra séu ágæt sem slík gera þau ekki annað en leiða athyglina að því hversu röng sú áhersla er miðað við hverju er verið að reyna að miðla með sögunni. Börnin þrjú eru eins prýðileg og ætlast má til, þó nærvera þeirra í þessu jólasveinalandi sé illskiljanleg og allsendis óútskýrð af handritshöfundum.

Leikstjórn er í höndum Seth Sharp. Ekki hef ég séð fyrri verk hans hér á landi, Ain't Misbehavin' og Harlem Sophisticate, en hér tekst honum illa upp. Sviðsetning er afar klaufaleg, samleikur ónákvæmur og hann hefur ekki náð að móta afstöðu leikhópsins til áhorfenda þannig að þar sköpuðust nauðsynleg tengsl. Tilviljanakennd og óþörf notkun á hljóðnema í samtalsatriðum stóð leikurum líka greinilega fyrir þrifum.

Leikurinn er þó fyrst og fremst gerður til að tengja saman nokkur þekkt jólalög, og í raun hefði sýningin heppnast mun betur ef tónlistin hefði fengið meiri alúð og pláss í stað leiksins. Þó of lítið sé lagt í tónlistaratriðin eru það samt hin bestu þeirra sem eru ánægjulegasti hluti sýningarinnar. Þar fer hæst fallegur flutningur Ruthar á Hvít jól, en þar naut píanóleikur Rósu Guðmundsdóttur sín líka best. Reynir átti líka góða takta í Yfir fannhvíta jörð, svo og Helen, dóttir Ruthar, sem söng sín tvö lög af stakri prýði.

Jólin syngja er einkennileg sýning sem nær því miður ekki tilgangi sínum, og skrifast það einna helst á reikning handritshöfunda og leikstjóra sem ná ekki að móta skemmtilega grunnhugmynd í heildstæða skemmtun. Eftir standa nokkur tónlistaratriði sem gleðja eyru áhorfandans.

Álagabærinn

2004-11-06T09:06:00.000Z

Leikfélag Reyðarfjarðar
Félagslundi, Reyðarfirði 6. nóvember 2004

Höfundur og leikstjóri: Ármann Guðmundsson
Tónlist: Ármann Guðmundsson, Helgi Friðrik Georgsson og Jón Hilmar Kárason.

Bein snerting við lífið

SÚ snjalla hugmynd forsvarsmanna Leikfélags Reyðarfjarðar að láta skrifa fyrir sig leikrit um atvinnumál í plássinu bendir óneitanlega til þess að Austfirðingar séu í beinna sambandi við hræringar í leikhúsi heimsins en sum önnur og suðvestari landsvæði. Í Bretlandi og annars staðar í Evrópu úir og grúir af sýningum um samtímaviðburði, stinga á kýlum, spyrja spurninga. Af nógu er líka að taka á þessum síðustu og verstu. Álagabærinn er svo sem ekki ýkja djúpskreið þjóðfélagsgagnrýni, en engu að síður heiðarleg og mestanpart vel heppnuð atlaga að því að búa til leiksýningu í beinni snertingu við líf þeirra sem skapa hana og hinna sem koma að sjá. Hér er skotið í allar áttir á góðlátlegan hátt svo enginn á að verða sár, en beinskeytt svo þeir taka til sín sem eiga.

Álagabærinn er, eins og nafnið bendir til, í álögum. Allt athafnalíf þar er að drabbast niður í bið eftir stórri allsherjarlausn að utan. Útgerðarmaðurinn hefur fyrst og fremst áhuga á að bjarga sjálfum sér, aðrir sitja og bíða. En þegar fréttist af áhuga svissnesks stórfyrirtækis á að byggja (nokkuð kostulega) verksmiðju í bænum fer allt af stað. Sumir kaupa fasteignir í bjartsýniskasti, aðrir hefja mótmælaaðgerðir. En allt er þetta unnið fyrir gýg - ekkert verður af framkvæmdum, og sagan endurtekur sig.

Kannski ekki mjög tilkomumikil flétta, og vissulega eru í verkinu daufir punktar. En þeir eru sem betur fer færri og minna eftirminnilegir en það sem betur heppnast; hnyttin tilsvör, skarpar skopmyndir og snjallir söngtextar. Allra best er þó sú ágæta hugmynd að binda verkið saman með tveimur persónum, einhver konar þorpsöndum, sem eru greinilega komnir af sömu írsku þrælunum og þeir Vladimir og Estragon í Beðið eftir Godot. Þeirra hlutskipti er að bíða og velta fyrir sér því hlutskipti, sem þeir gera af mikilli og bráðhlægilegri skarpskyggni trúðsins. Þau Hjördís Ósk Sigtryggsdóttir og Ólafur Gunnarsson stóðu sig vel í hlutverkunum og uppskáru margan hláturinn.

Leikhópurinn stendur sig með prýði. Hann er eins og oft vill verða skipaður fólki með mismikla sviðsreynslu, og það verður að segjast eins og er að það sést. Á köflum verður sýningin óþarflega dauf, missir kraft og gleði. Að einhverju leyti skrifast það á frumsýningarstress og óöryggi sem of mikil orka fer einatt í. En það er líka að hluta til við leikstjórann að sakast sem hefði þurft að endurspegla snjallan texta sinn með meiri hugkvæmi og fjölbreytni í sviðsetningu. Og svo hreinlega að leggja meiri áherslu á að leysa menn úr læðingi og minni á nákvæmni og skýrleika. Verkið, stíllinn og tilefnið kallar á það. Meira pönk!

Mikið sópaði að Daníel Má Sigurðssyni sem var hæfilega, eða kannski óhæfilega, tækifærissinnaður útgerðarmógúll og Hafdísi Sjöfn Harðardóttur sem fór létt með að vera mótvægi við alla hina í hlutverki verndarsinnaðrar fjöllistakonu. Þá var Gunnar Theodór Gunnarsson skemmtilega veimiltítulegur bæjarstjóri. Hann hefur fína sviðsnærveru og á örugglega eftir að eflast í hlutverkinu með öryggi reynslunnar.

Tónlistin var skemmtilegt krydd í sýninguna, áheyrilega samin og vel flutt, bæði af þéttri hljómsveit og vel syngjandi leikhópi. Söngtextar komust að mestu leyti til skila þótt lengi megi skerpa þann þátt. Leikmyndin pottþétt hvort sem horft er á útlit eða notagildi.

Það var gaman að sitja í fullum salnum í Félagslundi og hlæja með Reyðfirðingum að ráðleysinu, tækifærismennskunni og óheiðarleikanum sem alltof oft einkennir háttalag okkar. Og gleðjast yfir bjartsýninni, dugnaðinum, trúfestinni og samheldninni sem við eigum til líka. Vonandi flykkist Fjarðarbyggðarfólk í leikhúsið. Þetta er klárlega leikhúsið þeirra.

Eftirlitsmaðurinn

2004-10-31T09:12:00.000Z

Leikfélag Keflavíkur
Frumleikhúsinu 31. október 2004

Höfundur: Nikolæ Gógol
Leikstjóri: Bergur Þór Ingólfsson.

EFTIRLITSMAÐURINN er einn af sígildum gamanleikjum heimsins. Þar er dregið skefjalaust dár að spillingu, hræsni, snobbi og lítilmótlegu og skítlegu eðli þeirra sem eiga þess kost að maka krókinn á kostnað meðborgara sinna, og hve fljótir þeir eru að leggjast flatir þegar þeir mæta einhverjum sem þeir telja sér valdameiri og æðri. Grínið byggist síðan á því að þar vaða þeir í villu. Undir grínaktugu yfirborðinu leynist síðan dauðans alvara því Gogol lætur það ekki fara á milli mála að spilling og vanhæfni broddborgaranna tekur sinn toll, sjúklingar, fangar og aðrir skjólstæðingar kerfisins líða fyrir framferðið.

Eins og gildir um mörg sígild verk þá er það bæði sammannlegt og með djúpar rætur í ritunartíma sínum og -stað. Spillingu og græðgi skilja allir en blandan sem hér er boðið upp á af vanhæfni og skeytingarleysi um örlög náungans kemur ákaflega rússneskt fyrir sjónir.

Það er sannarlega virðingarvert að ráðast í sígild verk af þessu tagi með ungum og áhugasömum leikhóp, og þá er freistandi að taka viljann fyrir verkið. Það er samt ekki hægt að neita því að hópnum og leikstjóra hefur ekki alls kostar tekist að blása lífi í þetta gamla verk, ná ekki alveg að gera það að sínu með sannfærandi persónum, skýrum ætlunum og "sitúasjónum".

Hluti vandans liggur vafalaust í reynsluskorti, ef ekki á leiksviði þá í það minnsta í glímu við jafn framandi efnivið. Eins held ég að útlitsleg staðfærsla hafi verið misráðin. Hún gerir málsnið og heim leikritsins ankannalegan, auk þess sem aðstæðurnar eru ótrúverðugar í þessu umhverfi.

Það sem sýningin hefur með sér er á hinn bóginn krafturinn sem hópurinn býr yfir og brýst fram í öflugum samleik. Sérstaklega skemmtilegt í stærri hópatriðum, sérstaklega stóra fylleríisatriðinu fyrir hlé. Þar nýttust skophæfileikar Arnars Inga Tryggvasonar í hlutverki Kléstrakovs líka best.

Arnar Bergmann Sigurbjörnsson náði líka að skína á köflum sem hinn vonlausi borgarstjóri, en framsögn hans var hins vegar lýti á frammistöðunni. Hinn glymjandi hljómburður Frumleikhússins er miskunnarlaus við óskýrmælgi sem því miður er of algeng í þessari sýningu. Þetta er atriði sem of oft er leyft að skemma sýningar, grundvallaratriði sem gleymist í hugmyndaflæðinu sem skapast á æfingum, aðalatriði sem týnist eins og hvert annað smáatriði.

Eftirlitsmaðurinn ber vott um þann metnað leikfélagsins að glíma við verðug verkefni og treysta ungu fólki til góðra verka. Útkoman er kraftmikil sýning sem á sína spretti en nær ekki til fullnustu að skila þessu tímalausa og skemmtilega verki til okkar.

Að sjá til þín maður

2004-10-30T15:38:00.000Z

Leikfélag Hafnarfjarðar
Gamli Lækjarskólinn í Hafnarfirði 30. október 2004

Höfundur: Franz Xaver Kroetz
Þýðendur: Ásthildur Egilsson og Vigdís Finnbogadóttir.
Leikstjóri; Gunnar B. Guðmundsson.

LEIKFÉLAG Hafnarfjarðar heldur áfram með sína metnaðargjörnu, sumir myndu segja fífldjörfu, dagskrá. Og þótt Hamskiptin og Beisk tár Petru von Kant séu þungavigtarverkefni held ég að þetta verk Kroetz, Að sjá til þín maður, sé það erfiðasta til þessa. Útkoman er líka sú að þrátt fyrir að mörgu leyti ágæta frammistöðu og skýra hugsun þá nær hópurinn ekki að rísa undir nánast ómennskum kröfum verksins.
Hér segir frá fjölskyldu verkamanns í bílaverksmiðju í Suður-Þýskalandi seint á áttunda áratugnum. Spennustigið er hátt, enda er einkasonurinn atvinnulaus, stendur ekki undir kröfum foreldranna um að ná lengra í lífsgæðakapphlaupinu en þau. Fjölskyldan splundrast, drengurinn flytur að heiman og móðirin líka. Við fylgjumst með hvernig þau tvö ná að fóta sig meðan heimilisfaðirinn nær ekki að draga neina lærdóma af skipbroti draumsins, rígbundinn af hugmyndum um mikilvægi sitt og karlmennsku sinnar. Eins og önnur verk þessa merka höfundar er leikritið skrifað í smásmyglislegum natúralískum stíl, mikið af fyrirmælum um athafnir, langar þöglar senur inn á milli innihaldslausra samtala og ofsafengins ofbeldis. Frábærlega skrifað, feiknlega áhrifaríkt, glettilega fyndið - en svínslega erfitt.

Það sem stendur leikhópnum einna helst fyrir þrifum er aldurinn. Það er varla hægt að ímynda sér verra verk til að leika upp fyrir sig í, svo mjög stendur það og fellur með algerri samsvörun persóna og leikenda. En hér standa þrír jafnaldrar (eða því sem næst) á sviðinu. Þessi staðreynd neyðir Guðmund L. Þorvaldsson til að "leika" of mikið, búa of mikið til sem gerir föðurinn að hálfgerðri grínfígúru. Firnavel gert sem slíkt enda Guðmundur óðum að verða einn af öflugustu leikurum áhugaleikhússins hér. En nálgunin kostar of mikið, sýningin verður aldrei nægilega trúverðug.

Mótleikarar Guðmundar, þau Sara Blandon og Jón Stefán Sigurðsson, eru mun reynsluminni leikarar, en sýna bæði sinn besta leik sem ég hef séð til þeirra. Sara sérlega góð í síðasta hlutanum þar sem hún berst við sjálfa sig fyrir sjálfstæði sínu og Jón Stefán átti áhrifaríkan leik, sérstaklega í þöglum atriðum.

Þessi góða frammistaða dugir því miður ekki til að skila áhrifum verksins, sem helgast bæði af því hvað verkefnið er erfitt og túlkunarleiðum leikstjórans sem leggur of mikla áherslu á skopfærslu, t.d. með framgöngu fjórða leikarans, Snorra Engilbertssonar og hljóðsveitinni sem bætt er inn í verkið til óþurftar. Þó skipta hér mestu umfangsmiklar styttingar sem gerðar hafa verið og draga mjög úr áhrifamættinum. Nákvæm vinna með langdregin þögul atriði eru eitt helsta höfundareinkenni Kroetz og eitt af hans öflugustu vopnum. Þessum atriðum sleppir Gunnar Björn, en rýrir fyrir vikið það líf sem þarf að kvikna á sviðinu og okkur er ætlað að skoða og dæma. Útkoman verður of flatneskjuleg þó það taki vissulega styttri tíma.

Leikmyndin er hreinn unaður - frábærlega rétt í períódu með unaðslega ósmekklegu og ósamstæðu veggfóðri á hinum ólíku flötum. Þeim mun furðulegra að heyra að verkið er ekki bara staðfært (misráðið að mínu viti) heldur virðist það eiga að gerast í nútímanum. Þetta misræmi truflar svo sem ekki að ráði, en einkennilegt samt í ljósi þeirrar nostursamlegu vinnu við að negla tímann niður í húsgögnum og búnaði.

Að sjá til þín maður er metnaðarfull og vel leikin sýning, unnin af fullri listrænni alvöru eins og búast mátti við af Leikfélagi Hafnarfjarðar. Það reynist þó ofverkið þeirra að skila efninu og áhrifum þess til fullnustu, sem eftir á að hyggja kemur ekki á óvart í ljósi þessa krefjandi verkefnis.

Íslenskar þjóðsögur og ævintýri

2004-10-28T15:21:00.000Z

Gelmir ehf.
Október 2004

Umsjón og framleiðsla: Sigurður Sigurjónsson og Örn Árnason

Leikarar: Árni Tryggvason, Bryndís Petra Bragadóttir, Gunnar Hansson, Jakob Þór Einarsson, Linda Ásgeirsdóttir, Ragnheiður Steindórsdóttir, Sigurður Sigurjónsson, Tjörvi Þórhallsson, Valdimar Lárusson, Þröstur Leó Gunnarsson, Örn Árnason, Hesturinn Víkingur, Hundurinn Vaskur, Ónefndur köttur.
Teikningar; Brian Pilkington
Söngur: Margrét Eir Hjartardóttir
Tónlist: Jónas Þórir.

Rótað í arfinum

EKKI er mér kunnugt um að áður hafi verið ráðist í verkefni af þessu tagi, að koma íslenskum þjóðsögum á framfæri við yngstu kynslóðina í formi myndbands. Ber því sérstaklega að hrósa framtakinu og hugmyndinni, því hér er arfur sem verður að standa í lifandi sambandi við æsku landsins og á áreiðanlega undir högg að sækja í alþjóðavæddu afþreyingarumhverfi nútímans.

Á myndbandinu eru tíu þjóðsögur sagðar og leiknar, auk þess sem Margrét Eir syngur tvö þjóðlög, vitaskuld lýtalaust og Árni Tryggvason gegnir hlutverki sögumanns. Árni hefur einhverja hlýjustu nærveru íslensks leikara, en ekki er ég sannfærður um að ungviðið skilji allt af því sem hann segir í sínu bundna máli milli sagna.

Sögurnar eru flestar sagðar á þann hátt að sögumaður les þær en leikarar bregða sér í hlutverkin og eru að mestu þögulir í þeim leik. Tvær þeirra eru sviðsettar með teikningum sem spretta undan galdrapenna Brians Pilkington og tekst sú leið ágætlega, þó ein framvinduvilla hafi slæðst inn í söguna af Grímseyingunum og bjarndýrinu og húnar bjarndýrsins sjáist í myndskeiði þar sem þeir eru víðs fjarri. Reyndar er það almennt nokkuð lýti á þessu lofsverða framtaki að ekki hefur verið lögð nóg alúð við ýmis smáatriði. Það er allt í lagi þó framleiðslan sé augljóslega ekki íburðarmikil en þeim mun mikilvægara er að vandvirkni einkenni það sem gert er.

Þannig er margt kátlegt við Bakkabræður eins og vonlegt er í meðförum Arnar Árnasonar, Sigurðar Sigurjónssonar og Þrastar Leós Gunnarssonar, en heldur virka uppátæki þeirra lausbeisluð og eru því ekki eins áhrifarík og ef leikstjóri hefði vélað um. Enginn slíkur er skrifaður fyrir verkefninu, en Sigurður og Örn sagðir umsjónarmenn þess, en hafa auðvitað um annað að hugsa í Bakkabræðrasögunum. Skemmtilegust Bakkabræðrasagna er sú fyrsta, þar sem þeir bera grjót á hest sinn, og hin óborganlega frásögn af tilraunum þeirra í heimilislýsingum. Hinar þrjár sem fluttar eru takast síður.

Best heppnaðar í safninu eru að mínu viti sagan af Gilitrutt og Átján barna faðir í álfheimum, enda er þar minna um lausbeislun í leik og sögurnar skýrar og sterkar í sjálfu sér. Þó er eins og Örn Árnason langi mest til að veita umskiptingnum samkeppni í afkáraskap í þeirri síðarnefndu, sem annars er fallega túlkuð af Bryndísi Petru Bragadóttur, Ragnheiði Steindórsdóttur og fleirum, og alkunnir grettuhæfileikar Þrastar fá réttilega að njóta sín í umskiptingnum. Gilitrutt er líka vel sögð og sviðsett og skýrt leikin af Lindu Ásgeirsdóttur, Jakob Þór Einarssyni og Bryndísi Petru.

Allt önnur leið og spennandi er farin að Búkollusögu. Þar erum við komin í nútímann og Gunnar Hansson segir söguna með hjálp hluta sem hann finnur á göngu sinni í fjörunni. Snjöll leið og endursögn Gunnars um margt ágæt þó mér leiðist að heyra jafn ágæta kynjakú og Búkollu vera undantekningarlaust kallaða "belju". Eins hefðu umsjónarmenn átt að vita að "móða" er fljót en ekki stöðuvatn, enda er svoleiðis pollur varla fyrirstaða fyrir tröllskessur þó heimskar séu. Myndatakan var líka óþarflega upptekin af Gunnari en sinnti minna skemmtilegri "sviðsetningunni" og tónlistin, sem í hinum sögunum var smekklega notuð, var hér á lyftutónlistarstiginu og rímaði illa við dramatískan eltingarleikinn.

En þrátt fyrir allar þessar aðfinnslur sem flestar eru smávægilegar má vel hafa gaman af efninu, og eins og áður sagði er framtakið þarft. Myndbandið Íslenskar þjóðsögur og ævintýri er öllum börnum hollt.

Líneik og Laufey

2004-08-21T16:12:00.000Z

Tjarnarbíói 21. ágúst 2004

Leikgerð á ævintýrinu um Líneik og Laufeyju.
Leikstjóri: Ólöf Ingólfsdóttir
Útlit: Elma B. Guðmundsdóttir, Katrín Þorvaldsdóttir og Kolbrún Anna Björnsdóttir

Leikendur: Aino Freyja Järvelä, Höskuldur Sæmundsson, Ingibjörg Reynisdóttir, Kolbrún Anna Björnsdóttir og Ólafur Guðmundsson.

Á ævintýramiðum

ÆVINTÝRIÐ um Líneik og Laufeyju er um margt dæmigert ævintýri með góðum og fallegum kóngsbörnum, vondri stjúpu, veiklyndum föður og góðum endi. Það er líka fullt af möguleikum sem ættu að nýtast hugmyndaríku leikhúsfólki og/eða höfundum til að búa til skemmtileg leikrit eða -sýningar. Kaflinn þar sem hinn ungi Grikklandskóngur heldur að Laufey sé Líneik kóngsdóttir er uppskrift að miklum skemmtilegheitum og flagðið og mannætan Blávör kjörið viðfangsefni fyrir kraftmikinn leikara og hugmyndaríka útlitshönnuði og leikstjóra. Sú leið sem þessi leikhópur velur er hins vegar of lítið afgerandi og útfærslan of dauf til að möguleikar efniviðarins nýtist sem skyldi.

Sérkennileg og að mínu viti misráðin er sú hugmynd að hefja sýninguna eins og um leikæfingu sé að ræða. Þessi rammi bætir engu við, og afsakanir fyrir því að segja sögur á sviði eru alger óþarfi. Hugmyndinni var heldur ekki fylgt þannig eftir að úr yrði áhugaverð hliðarsaga um tilurð leiksýningar.

Að öðru leyti er sögunni snúið í frekar venjulegt leikform, lítið byggt á að fleyta henni áfram með sögumanni, en samtöl látin koma upplýsingum til skila. Þetta tekst ekki alls staðar jafn vel. Þannig verður kynning Blávarar og Laufeyjar frekar snubbótt, og ennfremur er sú ógn sem stafar af Blávöru alltof lítið sýnd til að ævintýrið verði spennandi. Þar og annars staðar er gripið til dansins og hreyfinga án orða til að skila efninu, og tekst það ekki nógu vel, því það er eins og ekki hafi unnist tími eða vilji til að gera þessum atriðum nægilega hátt undir höfði. Sem er synd, því þarna eru möguleikar á skemmtilegheitum og frumleika býsna miklir.

Það stendur sýningunni líka nokkuð fyrir þrifum hvað lítið er gert til að skapa tengsl við áhorfendur. Aðeins einu sinni eru þeir ávarpaðir, og þá er það nánast eins og af skyldurækni, því svoleiðis á jú að gera á barnasýningum. En tengslin felast ekki bara í "gagnvirkni", heldur lifandi sambandi, tilfinningu fyrir þörf hópsins til að miðla verki sínu, og hana vantaði sárlega.

Leiklega er hópurinn hreint ekki nógu góður. Það er ekki ásættanlegt, þó að um barnasýningu sé að ræða, að textameðferð og framsögn valdi hreinlega vandræðum við að skilja það sem sagt er og lestónn er ófyrirgefanlegt lýti á framgöngu leikara. Hér þarf meiri metnað og djörfung í framsetningu efnisins.

Það er virðingarvert að skapa leiklist fyrir börn, og ekkert athugavert við að það sé gert án þess að miklu sé til kostað. En í barnaleikhúsi verður líka að vera eldmóður, hugmyndaflug og kraftur. Til hvers annars að vera að þessu?

Beauty

2004-08-19T16:45:00.000Z

Zecora Ura Theatre og Dan Kai Teatro
Lækjarskóla, Hafnarfirði 19.ágúst 2004

Höfundur: Eyrún Ósk Jónsdóttir
Leikstjórn: Eleanor Bernardes og Jorge Lopes Ramos.

Leikendur: Agnes Brekke, Hannah Whelan, Unai Lopez de Armentia, Eyrún Ósk Jónsdóttir, Kristján Óskarsson, Ichel Rubio Martinez, Laura Gonzáles Cortón og Gemma Rowan.

Fegurðin í hinu smáa

ÞEIM er mikið niðri fyrir, aðstandendum Beauty. Um er að ræða tvo alþjóðlega leikhópa með aðsetur í Englandi, og leikrit íslensks leiklistarnema, Eyrúnar Óskar Jónsdóttur, hennar fyrsta í fullri lengd. Reyndar er varla um eiginlegt leikrit að ræða, heldur einhvers konar ósamstæða texta og samtalsbrot sem sækja efni sitt að einhverju leyti í þjóðsögur, en jafnframt er efnið að miklu leyti helgað málum sem ber hátt í pólitískri umræðu nútímans: stríðsrekstri og umhverfisvernd, nánar tiltekið Íraksstríðinu og Kárahnjúkavirkjun. Brotakennt eðli textans endurspeglast í sýningunni allri, þar sem bæði ægir saman ólíkum sjónrænum þáttum, fjölbreyttum leikstíl og aðferðum, auk þess sem sýningin stekkur sífellt á milli hátíðlegrar einlægni, forseraðrar tilfinningatúlkunar og glottandi íróníu. Það er djarft teflt í þessari sýningu og gaman ef hægt væri að segja að það skilaði þeim ávinningi í áhrifum sem að er stefnt.
En sú er því miður ekki raunin. Hinir ólíku og ósamstæðu þræðir ná ekki að hljóma saman, né verður ómstreitan milli þeirra sérlega kraftmikil eða áhrifarík. Til þess vantar skýra hugsun, eða kannski öllu heldur vilja til að mynda samband við áhorfendur, taka þá með í leikinn. Í staðinn er eins og sýningin öll gangist upp í óræðninni, njóti þess að þurfa ekki að gera almennilega grein fyrir hvað hún vill segja. Vitaskuld er hún afdráttarlaus í fordæmingu sinni á stríði og náttúruspjöllum og einlæg í lofgjörð sinni um sakleysið og fegurðina í hinu einfalda og smáa. En sá búningur sem hún býr þessum boðskap ber hann ofurliði í tákngnótt sinni.

Í verkinu eru þó kaflar sem sýna ágætt skáldlegt ímyndunarafl höfundar, til dæmis í samtali móður og sonar á leið í stríðið. Gagnrýnni sýn á það hvað átti að segja og hvernig best væri að segja það hefði áreiðanlega leitt hæfileika Eyrúnar betur í ljós.

Hinir ungu leikarar sem flytja okkur sýninguna eru nokkuð markaðir reynsluleysi sínu, og ráða tæpast við það verkefni sem þau setja sér. Sum þeirra búa að sterkri líkamstjáningu en flóknar nútímadansrútínur þær sem þeim er gert að framkvæma eru greinilega á mörkunum að þau ráði við. Að öðru leyti er leikur fremur tilþrifalítill, jafnvel einkennilega daufur á köflum, eins og í að öðru leyti ágætlega heppnuðum lokakaflanum. Hópsöngvar voru skemmtilega hugsaðir en flutningur ekki nógu góður til að þeir næðu áhrifum sínum.

Leikstjórn er hreint ekki góð á þessari sýningu. Staðsetningar iðulega klúðurslegar, ýktum leikstíl ótæpilega beitt þegar hófstilling hefði skilað meiri áhrifum og einnig hefur leikstjórunum mistekist að laða fram tilfinningalega innlifun þar sem hennar var þörf. Það sem Beauty hefur helst við sig er tilfinningin fyrir þörf aðstandenda hennar til að skapa og koma efni sínu á framfæri. Gagnrýn skoðun á því hvernig meðölum leikhússins verður best beitt í þessu skyni mun auk listræns þroska án efa skila okkur öflugum listamönnum í fyllingu tímans. Listamönnum sem meina það sem þeir segja og vita hvernig þeir eiga að segja það svo skiljist.

Krádplíser

2004-07-25T15:36:00.000Z

Hið Íslenska Listaleikhús
Tónlistarþróunarmiðstöðinni 25. júlí 2004.

Höfundur: Jón Atli Jónasson
Leikstjórn: Ólafur Egill Egilsson
Aðstoðarleikstjóri: Esther Talia Casey
Tónlist: Aðalsteinn Guðmundsson
Leikmynd: Ólafur Egill Egilsson
Búningar: Elma Backman
Lýsing: Stefán Hallur Stefánsson.

Leikendur: Birgitta Birgisdóttir, Stefán Hallur Stefánsson, Ólafur Steinn Ingunnarson, Dóra Jóhannsdóttir, Víðir Guðmundsson, Jóhanna Friðrika Sæmundsdóttir, Aðalbjörg Þóra Árnadóttir og Herdís Þorvaldsdóttir.

Búðarleikur

ÞAÐ er langur vegur frá Líknaranum, sýningu Hins íslenska listaleikhúss í fyrra, í hina hálfbyggðu verslunar- og afþreyingarmiðstöð Krádplíser. Verkin eru vitaskuld af gjörólíkum toga, umfang og umgjörð eins ólík og hugsast getur. Það sem mest er um vert er þó að núna fá hinir ungu leikarar listaleikhússins verkefni sem henta þeim - í aldri, umfjöllunarefni og því frelsi sem augljóslega hefur ríkt í hópnum varðandi útfærslu efnisins. Öryggið sem hlýst af þessu skilar sér í leik alls hópsins og á stóran þátt í að sýningin er jafn skemmtileg og raun ber vitni.

Ramminn utan um sýninguna er skoðunarferð um verslunarmiðstöðina Krádplíser, sem verið er að opna þó enn sé verið að leggja lokahönd á húsnæðið. Þrír öryggisverðir leiða hópinn um salarkynnin og mæra þetta musteri neyslumenningarinnar. Vitaskuld er samt grunnt á dýrinu sem við erum undir aganum og menningunni, og eftir því sem sýningunni vindur fram missa öryggisverðirnir tökin á framvindunni, allskyns ógnir virðast búa í húsinu og þá ekki síður innra með persónunum.

Neyslumenning og skipulag lífshátta okkar - kannski ofskipulag - er viðfangsefni Krádplísers, að svo miklu leyti sem verður ráðið í verkið. Það er vísvitandi órætt, fullt af spurningum án svara og þráðum sem liggja út í bláinn og eru aldrei gerðir upp. Stíll þess og efnistök eru hreinræktað afsprengi leikhúss fáránleikans þar sem röklausir atburðir og ólíkindaleg orðaskipti eru sýnd og flutt eins blátt áfram og væri um hverdagslegasta raunsæi að ræða. Sum umfjöllunarefni Jóns Atla kallast meira að segja á við hugðarefni absúrdskálda eftirstríðsáranna, ekki síst Ionescos og Vians - hugmyndir öryggisvarðarins Sjonna um vélmennaherinn sem í framtíðinni mun annast öryggisgæsluna ganga eins og rauður þráður gegnum sýninguna og hefðu ekki verið utangátta í Nashyrningunum eða Smúrtsinum. Það segir síðan sitthvað um leikhúsið í heiminum og á Íslandi sérstaklega hvað þetta mjög svo gamaldags verk virkar nýstárlegt.

Að sumu leyti hangir það á umfjöllunarefninu - lífsháttum fólks á okkar tímum. Það stafar líka af sviðsetningunni, vinnunni með "fundið rými", skemmtilegt ferðalag okkar um ranghala Hólmaslóðarinnar inn í iður Krádplísers þaðan sem torkennileg öskur berast með reglulegu millibili. Nýjabrumið sem fæst af þessari sviðsetningarleið skiptir miklu í upplifun áhorfandans. Annað sem hjálpar sýningunni til áhrifa er kaldhæðnisleg og dálítið kæruleysisleg nálgun leikstjórans og leikhópsins. Það er eins og það sé á sama tíma verið að segja okkur merkilega og mikilvæga hluti um hlutskipti nútímamannsins af mikilli ákefð og djúpri alvöru, og jafnframt að gefa í skyn hversu fáfengilegt sé að tala um slíka hluti. Þetta skapar skemmtilegt tvísæi í sýninguna, og hlífir höfundum hennar við því að standa einarðlega við skoðun sína á viðfangsefninu. Enda eru allir orðnir leiðir á boðskap, er það ekki? Þó finnst mér óræðnin verða fullmikil í síðari hluta verksins, og Jón Atli detta í hættulegustu gryfju fáránleikaleikhússins, nefnilega þá að ef allar leiðir eru færar og jafngóðar þá er engin leið að velja vel. Síðasti hlutinn og sögulok verða því vonbrigði. En ferðalagið er lengst af spennandi og áhugavert, og staðfestir það sem fyrri kynni mín af verkum Jóns bentu til - verk hans kveikja neista í leikurum. Tvímælalaust hans dýrmætasti hæfileiki.

Leikhópurinn á enda góðan dag undir hugmyndaríkri leiðsögn Ólafs Egils Egilssonar sem er á góðri leið með að verða framúrskarandi leikstjóri. Öryggisvarðarþríeykið alveg stórskemmtilegt í meðförum Birgittu Birgisdóttur, Stefáns Halls Stefánssonar og Ólafs Steins Ingunnarsonar. Sérstaklega gaman var að sjá Birgittu sýna fínlega kómíska takta og algerlega sannfærandi skrípamynd af hinni óframfærnu Elmu. Önnur hlutverk eru smá og bjóða lítt upp á eftirminnileg tilþrif. Þó verður að hrósa Aðalbjörgu Þóru Árnadóttur sérstaklega fyrir hreint frábæra skopmynd af Nóatúnsstarfsstúlkunni Gerði, sem sagði okkur einhverja minnst draugalegu draugasögu sem um getur. Enda eru furðuverkin í Krádplíser öll manngerð.

Sýningin er full af spennandi smáatriðum og snjöllum lausnum sem krydda hana, allt frá inngöngu áhorfenda í rýmið, fyrstu innkomu Sjonna og blóðuga pappírssnifsinu á gólfinu á einu leiksvæðanna yfir í kostulega ljósasýningu þegar hin bjarta framtíð Krádplísers með markaðssókn á öðrum hnöttum er útlistuð.

Það er fyllsta ástæða til að fara og sjá Krádplíser. Þetta er óvenjuleg sýning á verki eftir forvitnilegan höfund - skemmtileg, dularfull og innihaldsrík, þótt hún haldi, þegar öllu er á botninn hvolft, innihaldslýsingunni leyndri.

Áttu smit?

2004-07-02T15:27:00.000Z

Tengdasynir Jódísar
Tónlistarþróunarmiðstöðinni 2. júlí 2004.

Höfundur: Þórdís Elva Þorvaldsdóttir Bachmann
Leikendur: Atli Þór Albertsson, Stefán Hallur Stefánsson og Vignir Rafn Valþórsson.

LEIKHÓPURINN Tengdasynir Jódísar samanstendur af leiklistarnemum úr Listaháskólanum sem hyggjast nota sumarið til að þroska sig í listinni, rannsaka möguleika sína og stæla sig á allan hátt. Þeir hyggjast setja upp stutt leikrit á tveggja vikna fresti, en halda jafnframt áfram að vinna í þeim sem þegar hafa verið sýnd og skoða þannig hvernig sýningarnar þroskast í nálægðinni við hin verkin og eftir því sem þeir eflast í glímunni. Sannarlega áhugaverð sumarvinna, og ekki spillir þegar frumburðurinn er jafn áhugaverð sýning og Áttu smit?

Hér kveður nýr höfundur sér hljóðs, Þórdís Elva Þorvaldsdóttir Bachmann, með hálftíma langt verk sem hún skrifaði á mettíma og fjallar um einkennilegan menningarkima, svokallað "Bug Chasing", þá áráttu að vilja og sækjast eftir HIV-smiti. Leikritið segir frá einum slíkum manni, Danna, sem leitar eftir eyðnismiti hjá tveimur mönnum, Einari, sem trúlega er kærastinn hans, og eiturlyfjasjúklingnum Binna. Hvernig þessi ásókn Danna endar verður ekki upplýst hér.

Þórdís er ljóslega efni í ágætt leikskáld. Texti hennar rennur vel, hún er óhrædd við stórt og mikið efni en kemur því að mestu leyti frá sér á áreynslulausan en kraftmikinn hátt. Á köflum örlar á þýðingarbragði af sumum tilsvörunum, en vera má að sumir þeir sem aldir eru upp af sjónvarpi og kvikmyndum séu hreinlega farnir að tala þannig, fyrirmyndir tjáskipta um ást og tilfinningar eru amerískar. Þá held ég að Þórdísi sé um of í mun að fræða okkur um þetta fyrirbæri sem er kveikja verksins. Á köflum neyðast persónurnar því til að halda yfir okkur dulbúinn fyrirlestur um "Bug Chasing", og þá slaknar á spennunni. Trúlega hefði Þórdís, ef tíminn hefði gefist, áttað sig á að hún var búin að skrifa ansi safaríkt verk um þráhyggjukennda ást og hvað hinn ástsjúki er tilbúinn að gera til að nálgast þann sem hann elskar. Og það er nóg efni í svona stuttan þátt og hefði auðveldlega staðið eitt án fróðleiksins. Allt um það þá stendur verkið ágætlega af sér þennan galla - því persónurnar eru skýrar, það er ljóst hvað þær vilja og áhugavert að reyna að skilja hvers vegna.

Tengdasynirnir eru allir nokkuð góðir á þessu stigi í þróunarvinnu sinni. Stefán Hallur Stefánsson er einhver áhugaverðasti ungi leikari sem ég hef séð lengi og þorði hér að leika á lágu nótunum og uppskar margfaldlega það sem meiri "tilþrif" hefðu skilað. Vignir Rafn Valþórsson dregur upp skýra og gráthlægilega mynd af örvæntingarfullum eiturlyfjasjúklingi. Danni er sú persóna sem líður mest fyrir ágalla leikritsins og Atli Þór Albertsson náði ekki fyllilega að yfirstíga þá en gerir margt vel og vinnur að lokum samúð okkar og skilning.

Leikrýmið í Tónlistarþróunarmiðstöðinni er skemmtilega hráslagalegt og naumhyggjulegt, svo athyglin er ævinlega á því sem máli skiptir, persónunum, samskiptum þeirra og viðfangsefni verksins.

Það er fyllsta ástæða til að þakka Tengdasonum Jódísar fyrir þetta tækifæri til að heimsækja vinnustofuna þeirra og Þórdísi Elvu fyrir þennan efnilega frumburð á leikritunarsviðinu, það er alveg ljóst að þangað á hún erindi.

Fame

2004-06-24T15:51:00.000Z

3 sagas entertainment
Vetrargarðinum í Smáralind 24. júní 2004

Höfundar: David DeSilva, José Fernandez, Jacques Levy og Steven Margoshes.
Þýðing: Úlfur Eldjárn.
Leikstjóri: Bjarni Haukur Þórsson.
Tónlistarstjórn: Barði Jóhannsson og Karl Olgeirsson.
Danshöfundar: Birna og Guðfinna Björnsdætur.
Leikmynd: Ólafur Egill Egilsson.
Búningar: Helga Rós V. Hannam.
Lýsing: Alfreð Sturla Böðvarsson.
Hljóð: Ívar Ragnarsson

Falleinkunn

Í LEIKSKRÁNNI með Fame eru eins og vera ber prentaðir söngtextar. Þar er líka lagalisti. Það sem greinir þann lagalista frá öðrum slíkum í öðrum leikskrám er að þar er ekki minnst einu orði á þær persónur sem syngja lögin - þar eru hins vegar nöfn leikaranna listuð með lögunum, nöfn stjarnanna. Enda er þetta jú sýning um frægð. Og ég geri ráð fyrir að þeir sem fara á Fame séu að fara til að sjá Sveppa og Jónsa, og hafi næsta lítinn áhuga á því sem verið er að sýna og hvað verið er að segja með því. Kannski eins gott, því verkið er illa uppbyggt þunnildi sem fjarar vandræðalega út í lokin, tónlistin er flatneskjuleg og óspennandi og þetta eina lag sem allir þekkja búið í svo þunglamalega útsetningu að ósk söngkonunnar um eilíft líf getur ekki annað en ræst - með ótímabæru brotthvarfi hennar úr heiminum í klóm eiturlyfjadjöfulsins. Það verður jú að vera boðskapur. Og stjörnur, nóg af stjörnum.
Hið nýja leikhús í Vetrargarðinum í Smáralind er ekki gott leikhús. Kliðurinn að utan truflar, loftið endurkastar ljósi og gerir myrkvun og áhrifaríka ljósavinnu erfiða og hljómburðurinn krefst þess að allt sé magnað upp, tónlist jafnt sem taltexti. Það er afleitt að heyra ekki í leikurunum sjálfum og gerir þeim erfitt fyrir með að ná sambandi við áhorfendur. Í þessu tilfelli varð ég reyndar ekki var við neina knýjandi þörf leikhópsins til að miðla efni og innihaldi verksins yfir sviðsbrúnina, svo kannski breytti hljóðmögnunin engu hvað þetta varðar.

Fame segir frá skólaferli nokkurra ungmenna í listaskóla sem jafnframt er einhvers konar menntaskóli. Aldur persónanna liggur milli hluta í stundum hnyttinni en ómarkvissri staðfærslu Úlfs Eldjárns. Þetta unga fólk virðist allt vera þarna á röngum forsendum - það vill verða frægt, en vill ekkert læra. Fiðlusnillingurinn vill spila í pönkhljómsveit, en verður himinlifandi þegar hann reynist geta breytt klassísku tónsmíðaverkefnunum sínum í generískar poppballöður. Rapparinn er lesblindur og það er trúlega þess vegna sem hann er lentur í klassískum ballettbekk. Einn nemandi í leiklistarbekknum hefur áhuga á leiklist, og er fyrir vikið frekar hlægilegur. Það sama má segja um kennarann sem vill að nemendurnir taki listina alvarlega. Aumingja Guðmundur Ingi barðist á hæl og hnakka, en treysti sér greinilega ekki til að gera þá skrípamynd úr manninum sem ætlast var til. Gott hjá honum. Stundum er eins og höfundar verksins fái samviskubit og þá skrifa þeir setningar upp í persónurnar þess efnis að frægðin skipti ekki máli, heldur listin, vinnan og svitinn. En því miður, allt verkið er í hrópandi andstöðu við þær raddir, og sýning Bjarna Hauks hrópar hástöfum með: Takmarkið er að öðlast eilíft líf á síðum Séð og heyrt.

Að sjálfsögðu gengur brösulega að blása leikrænu lífi í þetta efni. Leikhópurinn fer í gegnum sýninguna á forseruðum krafti sem á trúlega að flokkast sem leikgleði, flestir á einum tóni, sumir á tveimur sem hljóma ekki saman. Best komast þau frá þessu sem eiga að vera fyndin. Sveppi er til að mynda frjálslegur og eðlilegur í sínum trúð, þótt verkið krefjist þess raunar að við sjáum glitta í manneskjuna sem persónan er að fela bak við fíflalætin. Sveppi nær því ekki en er fyndinn sem slíkur. María Heba Þorkelsdóttir er nokkuð spaugileg í litlu hlutverki þybbinnar dansmeyjar. Aðrir eru meira og minna eintóna. Álfrún Örnólfsdóttir nær ekkert að gera úr fullkomlega óljósu hlutverki Sigríðar, Svala Stefáns verður bara þreytandi hjá Esther Talíu og Friðriki Friðrikssyni tekst ekki að leysa þann snóker sem höfundarnir leggja fyrir hann með hinum mótsagnakennda Kúran Askenasí. Ívar Örn Sverrisson fer vel með rappið, en er svo óheppinn að vera að leika skopstælingu á eftirhermu og það er of þykkur múr til að koma einlægni í gegnum.

Dansar þeirra Björnsdætra eru flottir og vel leystir af leikhópnum, þótt að vanda sé skemmtilegast að sjá einhvern glíma við dans sem hann ræður ekki við. Flamencodans Sveppa mun lifa, annað gleymast.

Sönnustu augnablik sýningarinnar, einu skiptin þegar örlar á sönnum tilfinningum og ástríðu til að miðla þeim til áhorfenda, eru svo þegar Jónsi syngur. Frábær söngvari, og hann leysir líka leikhlutverkið skammlaust. En þegar hann syngur lifnar sýningin við, þá höfum við aðgang að því hvað hann hugsar og hvernig honum líður. Það er því miður lágmarkskrafa í leikhúsi og enginn annar stenst hana. Fame í Smáralind fær því falleinkunn hjá mér.

Frænka Charleys

2004-06-21T09:37:00.000Z

Leikfélag Hólmavíkur
Bæjarleikhúsinu í Mosfellsbæ sunnudaginn 6. júní. 2004

Höfundur: Brandon Thomas
Þýðandi: Úlfur Hjörvar
Leikstjóri: Arnar S. Jónsson

Leikendur: Arnar S. Jónsson, Einar Indriðason, Ester Sigfúsdóttir, Ingibjörg Birna Sigurðardóttir, Jón Gústi Jónsson, Jórunn Helena Jónsdóttir, Matthías Sævar Lýðsson, Sigríður Einarsdóttir, Svanhildur Jónsdóttir og Úlfar Hjartarson.

Sú gamla kemur í heimsókn

FRÆNKA Charleys er klassískt viðfangsefni áhugaleikfélaga á Íslandi og er enn leikið um víða veröld eins og einföld leit á Netinu gefur til kynna. Verkið hefur heldur verið á undanhaldi á efnisskránum síðustu ár sem ekki er furða; frænkan er klárlega barn síns tíma og menningarheims, enda gengur vandræðagangurinn í því út á þá ósvinnu að tveir ungir menn bjóði til sín stúlkum sem þeir hafa augastað á, án þess að virðuleg eldri kona sé til staðar sem siðgæðisvörður. Verkið er jafnframt nokkuð of langdregið núna á öld óþolinmæðinnar, og ekki annað að sjá á flutningi Leikfélags Hólmavíkur en að það byggi nokkuð á stöðluðum týpum úr enskri yfir- og miðstéttarmenningu aldamótanna nítján hundruð, sem fara fyrir ofan garð og neðan á Ströndum norður núna upp úr aldamótunum tvö þúsund.
Góðu fréttirnar eru á hinn bóginn þær að það sem bitastæðast er í verkinu af fyndni er sígrænt: nefnilega karlmaður sem neyðist til að leika konu sem hinir karlarnir taka þegar að girnast. Ungu mennirnir narra sem sagt fremur grunnhygginn eilífðarstúdent til að bregða sér í gervi siðgæðisvarðarins, en missa fljótlega tökin á atburðarásinni sem brunar sína leið að nokkuð fyrirsjáanlegri röð trúlofana í lokin.

Leikfélag Hólmavíkur er óvenjuöflugt félag miðað við stærð heimavallarins, og ferðaglatt með afbrigðum. Mannekla háir þeim samt og bróðurpartur leikhópsins að þessu sinni er að stíga sín fyrstu skref á sviði. Leikstjórinn er einnig á byrjunarreit, öflugur leikari í félaginu til margra ára en grípur núna í annað verkefni og ferst það um margt vel. Sýningin er nokkuð fumlaus, umgjörð ágætlega leyst og búningar óvenjutrúverðugir, fyrir utan kúrekahatt annars vonbiðla frænkunnar sem tónaði einna helst við fremur óviðeigandi Bourbon-viskíflöskuna í vínskápnum.

Það sem einna helst háir Arnari í vinnu sinni með leikhópnum er Akkillesarhæll flestra þeirra sem grípa í leikstjórn með leikreynslu sína eina að vopni; hann nær ekki að styðja nægilega við bakið á reynslulitlum leikurum, hjálpa þeim til að hvíla í hlutverkum sínum og skila rullunum af krafti og öryggi. Fyrir vikið er nokkuð dauft yfir sýningunni þegar stórkanónurnar úr eldri deildinni eru ekki í forgrunni. Nýliðarnir eru efnilegir en valda því ekki að bera uppi sýningu af þessu tagi.

En sem betur fer þurfa þeir þess ekki. Einar Indriðason, í hlutverki Babs, gerði frænkunni óborganleg skil, trúlega það besta sem ég hef séð til þessa ágæta leikara. Litlu síðri voru þeir Matthías Sævar Lýðsson og leikstjórinn, Arnar S. Jónsson, sem hæfilega spýtukarlalegir vonbiðlar. Þeir Jón Gústi Jónsson og Úlfar Hjartarson stóðu sig síðan vel miðað við aðstæður í stórum hlutverkum vonbiðlanna.

Það er tilhlökkunarefni þegar þessi efnilegi leikhópur og leikstjórinn hafa öðlast meiri reynslu og öryggi. Þá verður svo sannarlega vel þess virði að heimsækja Hólmvíkinga, en bíða ekki eftir því að þeir heimsæki okkur.

Dansleikhússamkeppni

2004-06-10T15:42:00.000Z

Leikfélag Reykjavíkur og Íslenski dansflokkurinn
Borgarleikhúsinu 10. júní 2004

Höfundar: Arna Guðný Valsdóttir, Arnbjörg Hlíf Valsdóttir, Birna Hafstein, Halla Ólafsdóttir, Ilmur Kristjánsdóttir, Jón Atli Jónasson, Kolbrún Halldórsdóttir, Ólöf Sigríður Valsdóttir, Peter Anderson, Rebekka Austmann Ingimundardóttir, Stefán Jónsson, Steinunn Knútsdóttir og Sveinbjörg Þórhallsdóttir.

Meira salsa!

DANSLEIKHÚSKEPPNI Leikfélags Reykjavíkur og Íslenska dansflokksins er nú haldin í annað sinn. Hér er um sérlega lofsvert framtak að ræða, gott tækifæri til að rannsaka mörk og möguleika þessara listgreina sem búa saman í Borgarleikhúsinu. Reyndar sýnist mér sem þetta sambýli sé einkar farsælt þar á bæ og þessi keppni er fráleitt eina dæmið um vel lukkað samstarf á milli dansflokksins og leikfélagsins.

Það var ánægjulega afslappað andrúmsloft í stóra salnum á fimmtudagskvöldið, kynnarnir, Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir og Jóhanna Vigdís Arnardóttir, gáfu tóninn með það. Það var mikið fagnað og talsvert hlegið, enda dagskráin eins og við var að búast fjölbreytt mjög.

Það er best að taka það strax fram að undirritaður nálgast dansleikhúsið úr leikhússáttinni og er því almennt séð hrifnari af þeim sýningum þar sem einkenni þeirrar listar eru í forgrunni. Það kom líka á daginn að þær sýningar sem byggðust á einfaldri grunnhugmynd sem tókst að koma til skila höfðu mest áhrif á þennan gagnrýnanda. Aðrar, sem voru kannski frumlegar og frjóar en náðu ekki að skila innihaldi - merkingu - til mín, fundust mér sem því nemur lakari.

Það þarf samt ekki endilega "leiklist" til að skila þessari merkingu eins og sú sýning sannaði sem mér þótti mögnuðust: Komið og dansið: A found object, eftir Jón Atla Jónasson og Stefán Jónsson. Þeir fylltu sviðið af "venjulegu" fólki sem dansaði síðan samkvæmisdansa og annað slíkt meðan texta um gildi þess að dansa var varpað á vegg. Þessi sýning sameinaði það að vera bráðskemmtileg, fullkomlega frábrugðin öllum hinum og varpa ljósi á eðlismun dans og leiklistar. Leiklist er nefnilega algerlega háð því að á hana sé horft, hún snýst alltaf um samband leikara og áhorfanda. Dansarinn getur hins vegar verið sjálfum sér nógur, dans snýst ekki í sjálfu sér um tjáskipti nema milli þeirra sem dansa. Sýning þeirra félaganna var í vissum skilningi alls ekki sýning, ekki ætluð áhorfendum. Og með því varð hún merkingarríkasta sýning keppninnar. Hún hreppti annað sætið.

Nokkrar sýninganna náðu hreint ekki að vera skýrar á því hvað þær vildu segja, og hafa líklega ekki ætlað sér það. Þannig var um óræða og brotakennda sýningu Steinunnar Knútsdóttur og þeirra Valsdætra, Ólafar, Arnbjargar og Örnu, Sjá augu mín einsog þín, systir. Hún byrjaði vel með skemmtilegu samspili myndbands og leikara/dansara, en skipti of oft um stefnu til að hún héldi út. Þá voru Flugur Aðalheiðar Halldórsdóttur og X í öðru veldi eftir Rebekku Austmann Ingimundardóttur lítt að tala við þennan áhorfanda, þótt síðarnefnda sýningin væri greinilega gerð af miklu hugviti og nákvæmni. Hún hafnaði í þriðja sæti.

Og þó Dagur í frystihúsinu, verk þeirra Höllu Ólafsdóttur og Ilmar Kristjánsdóttur, væri sniðugt, vel sviðsett og textinn og týpurnar fyndnar, var óræðnistuðullinn nokkuð of hár fyrir minn smekk þegar upp var staðið.

Þrjár sýninganna sóttu viðfangsefni í dægurmálin, en á skemmtilega ólíkan hátt.

Detatched, hugleiðing Peter Anderson um skelfingarástand heimsins og skeytingarleysi okkar þar um, notaði það gamalkunna bragð að láta eina persónu þylja heimsósómaræðu yfir okkur meðan önnur talaði um fáfengilega neysluhluti. Sýningunni tókst ekki að yfirvinna þessa klisju eða taka á henni á frumlegan hátt, en Gunnar Hansson bjargaði því sem bjargað varð með snaggaralegum sölumennskutöktum.

Augnablik Kolbrúnar Halldórsdóttur sótti sinn áhrifamátt í afar skýra og sterka hugmynd, að framlengja augnablikið þegar fyrsta sprengjan var sprengd við Kárahnjúka, og sýna okkur bergið - túlkað af dönsurum - vakna til lífsins og leysast upp um leið. Flott hugmynd sem skilaði sér til okkar, en dansinn sjálfur var kannski dálítið "leiklistarnámskeiðsspunalegur" og söngurinn kom mér spánskt, eða kannski afrískt, fyrir sjónir og hjálpaði ekki hugmyndinni eða áhrifunum.

Birna Hafstein og Sveinbjörg Þórhallsdóttir fengu þá brjáluðu, og satt best að segja smekklausu, hugmynd að flytja síðustu daga og dauða Vaidasar Jusiviciusar úr heimi smákrimma og eiturlyfja yfir í gerviveröld samkvæmisdansanna. Sniðugt, mjög vel flutt, en ekki nógu fyndið eða beinskeytt til að það réttlætti svona léttúðuga meðferð á þessum (afsakið orðbragðið) mannlega harmleik.

Sigurvegari kvöldsins var svo Bergur Þór Ingólfsson, en sýning hans, Hamlet - Superstore, fékk bæði fyrstu verðlaun frá dómnefnd og áhorfendum. Sýningin er vel að þessu komin. Áberandi skemmtilegasta kóreógrafían fyrir leikmann eins og mig, merkingarbær án þess að vera látbraðgsleikur, kröftug og skýr. Hugmyndin var kannski ekki frumleg, grunnsagan í Hamlet flutt með merkingarlausum texta, í þessu tilfelli texta úr munni viðskiptavina matvöruverslunar, algeng æfing á leiklistarnámskeiðum. Útfærslan var hins vegar afbragð, skemmtigildið ótvírætt og alltaf ljóst hvað verið var að gera.

Þetta var ánægjuleg kvöldstund. Fjölbreytnin mikil, gæðastuðullinn hár og meira að segja lökustu verkin voru aldrei leiðinleg, alla vega ekki lengi í einu. Þessi hátíð er án efa orðin fastur liður í starfsemi Borgarleikhússins, og fullur salur af fólki ætti ekki að letja forráðamenn hússins til að halda áfram á þessari braut.

This is not my body

2004-05-29T16:40:00.000Z

Subfrau
Borgarleikhúsinu laugardaginn 29. maí 2004

Leikendur: María Pálsdóttir, Kristina Alstam, Ida Løken, Lotten Roos, Sonja Ahlfors, Sofia Törnqvist og Kristjana Skúladóttir.

Dragspil á röngunni

GRUNNHUGMYNDIN að baki vinnu Subfrau-hópsins, og þar með að baki þessarar sýningar, er næsta alvörugefin rannsókn á kynhlutverkum og -ímyndum, og sérstaklega hvernig þessir hlutir endurspeglast í líkamsmáli og rýmisupplifun. Hljómar gríðarlega hátíðlega og ekki kannski uppskrift að sérlega skemmtilegu leikhúskvöldi, en sem betur fer taka þær Undirmálskonur sig ekki sérlega hátíðlega þegar á hólminn er komið.
Eins og fram hefur komið í kynningu á sýningunni á hópurinn rætur sínar í námskeiði í Dragspili fyrir konur, þar sem ungar leikkonur frá Norðurlöndunum rannsökuðu atferli, líkamsmál og framkomu karlmanna og sköpuðu í framhaldinu karakter sem þær síðan íklæddust. Það var satt að segja nokkur opinberun að sjá þær birtast í hlutverkum sínum á Nýja sviðinu, átta sig á hversu nákvæm og vægðarlaus þessi rannsókn hefur verið, og hve skýrri mynd hún hefur skilað. Og vitaskuld dregur sú staðreynd að hér eru leikkonur að taka á sig þessi gervi athyglina að allskyns smáatriðum í því hvernig karlmenn bera sig, standa, sitja, hreyfa sig, tala og hlusta, sem maður hefur aldrei veitt athygli áður. Og eins og einatt þegar eitthvað er algerlega satt verður það hryllilega hlægilegt. Fyrsta hluta sýningarinnar, meðan áhorfendur eru að kynnast (og venjast) strákunum gekk á með hlátursrokum við nánast hvaðeina sem þeir sögðu eða gerðu.

Form sýningarinnar er öðrum þræði sótt í dragspil og nektarsýningar, er rammað inn með dansatriðum en er að öðru leyti byggt upp á eintölum eða öllu heldur uppistandssketsum þar sem hver leikkona lætur ljós sitt skína, og sýnir okkur sinn karakter. Þessir sketsar voru nokkuð misgóðir, og báru þess nokkur merki að vera spunaafrakstur. Nokkrir duttu niður á frekar þreytandi hellisbúaplan í lýsingu sinni á hinum dæmigerða karlmanni, áhyggjum af typpastærð og vandræðum með að samræma bleiuskipti og boltagláp. Aðrir voru hnyttnir, en eftirminnilegastur er sá óræðasti, sá sem minnst var upptekinn af boðskap eða meðvitaðri greiningu á karlmennsku. Þegar persóna Ida Løken, "Råttan" tók til við að kenna okkur að gera ávaxtasalat eins og mamma hans hafði kennt honum, sveiflandi fiðrildahnífnum og leggja okkur lífsreglurnar um hreinlæti og val á hráefni með Rammstein-sálminn Mutter í bakgrunni tókst sýningin á loft, varð frumleg að innihaldi til viðbótar við óvenjulega forsenduna.

En þó innihaldið væri á köflum rýrt var unun að fylgjast með persónunum, trúa á þær en vera jafnframt sífellt að meta og dást að tækninni og alúðinni sem lögð var í að skapa þær. Þetta jafnvægi hélst út alla sýninguna og er til marks um hversu vel er að verki staðið. Það eina sem mætti finna að er að ef til vill eru karakterarnir of líkir, af of svipuðum þjóðfélagsstiga, allir með of háan innri status miðað við þann ytri (sem er kannski full-einföld leið til að sýna karldýrið). Allir með þykka yfirbreiðslu á innra óörygginu. Í frekari vinnu væri gaman að þróa þá meira í sundur, leggja áherslu á það sem gerir þá ólíka frekar en sem hóp. Einnig væri gaman að sjá meira samspil tveggja og þriggja, þar sem munurinn á stöðu kristallast.

Í raun er ekki ástæða til að skrifa langt mál um frammistöðu hverrar og einnar, svo mjög sem þær hafa jafnsterk tök á viðfangsefninu. Nokkuð mæddi vissulega á Maríu Pálsdóttur sem kynnti þær til sögunnar sem gestgjafinn, og gerði það vel. Karlinn hennar Maríu, Siggi var skemmtilegur og vafalaust hefur einhverntíman sést til hans á sveitaballi klukkan korter í þrjú. Sérstaka athygli mína vakti svo Marcel, sköpunarverk Kristinu Alstam, sem býr að glæsilegri djúpri söngrödd sem hún lét sig ekki muna um að beita við flutning á Sixteen Tons án þess að blikna.

Lokaatriðið var sterkt, þegar leikkonurnar svifta sig karlgervinu og standa hreyfingarlausar og þöglar drykklanga stund með nafn sýningarinnar letrað á nakta líkamana. Og blálokin, þegar hinn ólétti gestaleikari Kristjana Skúladóttir svífur inn, krýpur niður, lyftir kjólnum sínum og sýnir okkur áletrunina: "It's a boy." Skemmtilega órætt, ljóðrænt, mótsagnakennt og snjallt. Þessi lok og landnám leikkvennanna í karlaheiminum eru best heppnuðu hlutar sýningarinnar og leiða hana til sætis sem ein eftirminnilegasta leikhúsupplifun vetrarins.

Frekari vinna með þessa hugmynd óskast, og fleiri heimsóknir frá þeim Undirmálsfrúm.

Norræn leiklistarhátíð fyrir börn og unglinga

2004-05-15T09:42:00.000Z

Hátíðin var haldin dagana 15.-19. maí 2004

Leiklistarhátíð haldin í kyrrþey

TIL hliðar við Listahátíð var í gangi önnur hátíð, Norræn leiklistarhátíð fyrir börn og unglinga, kennd við Assitej, alþjóðasamtök barna- og unglingaleikhúsa. Hátíð þessi var yfirlætislaus og lítið formleg, og hægðarleikur að láta hana framhjá sér fara, en þó voru á henni einar átta leiksýningar frá fimm löndum, og sumar þeirra gera víðreist um landið. Í þessum pistli verður stuttlega fjallað um fimm þessara sýninga, en aðrar hafa þegar fengið umsögn hér í blaðinu.

Fyrir þau allra yngstu
Månegøgl heitir leikhús af minni gerðinni, samanstendur af einni danskri konu, Hanne Trolle, og brúðum hennar. Markhópurinn er líka af minna taginu: börn á aldrinum eins og hálfs til fjögurra ára. Sýningin Min jord - din jord er brúðusýning sem sækir efnivið sinn í þjóðsögur frá nokkrum heimshornum, sem rammaðar eru inn af ferðalagi brúðunnar Pyt í kringum hnöttinn, og kynni hennar af fólki og dýrum. Sögurnar eru litlar í sniðum og sumar varla í frásögur færandi, en afslappaður frásagnarmáti leikkonunnar og ágætlega meðhöndlaðar brúðurnar héldu athygli hins erfiða markhóps aðdáanlega og uppskáru meira að segja skellihlátur þegar kostulegur fíll með kæfisvefn lék listir sínar. Leikmyndin var skemmtileg, byggð í kringum stóra sólhlíf sem á héngu máluð baktjöld hinna ýmsu atriða. Trúlega var útbúnaðurinn miðaður við aðra afstöðu milli sviðs og salar en er í Möguleikhúsinu, þar sem áhorfendur horfa niður á sviðið. Allavega var á stundum erfitt að sjá það sem ætlunin var, meðan annað blasti við. Engu að síður snotur sýning sem eins og áður sagði virkaði greinilega á hina ungu áhorfendur.

Nútímadans fyrir byrjendur
Í íþróttasal Austurbæjarskóla höfðu tveir norskir dansarar komið sér fyrir með leikmuni sína, stóra litríka kubba, sem reyndust aukinheldur gefa frá sér hljóð. Innbyggerne - et byggesæt er afar djörf tilraun, næstum algerlega afstrakt danssýning þar sem efniviðurinn er mannslíkaminn, hreyfimynstur hans, fyrrnefndir kubbar og hljóðmynd. Hafi verið söguþráður eða önnur tengsl við það sem til einföldunar mætti kalla raunveruleikann þá fóru þau framhjá mér, enda er ég eins og börnin nýgræðingur í að njóta nútímadans. Þessi sýning þótti mér lítt ánægjuleg þótt ég fengi ekki betur séð en flytjendurnir, þeir Odd Johann Fritzøe og Thomas Gundersen, væru afbragðsmenn á sínu sviði. Ég náði samt engu sambandi við það sem þeir voru að gera, og gat ekki varist þeirri hugsun að enginn áhugi væri á slíku sambandi frá hendi flytjenda. Alveg óvenju óáheyrileg hljóðmynd bætti ekki úr skák. Flest börnin horfðu andaktug á, einstaka fylltist óþoli og fáein héldu fyrir eyrun. Skyldi engan undra.

Lagerinn og allt
Á lagernum hjá Larsson gengur allt sinn vanagang. Starfsmennirnir glíma við dagleg verkefni, og ekki nema rétt svo að þeir ráði við þau. Það er því ekki að undra að þegar lítil mannvera úr pappa kemur upp úr einum kassanum fari allt út af sporinu og inn í aðra vídd. Sýning Dockteaterverkstan var hreint afbragð. Falleg, dularfull og spennandi, þótt eftir á að hyggja hafi ekki margt gerst. En þegar flinkt brúðuleikhúsfólk tekur sig til og hleypir lífi í dauða hluti af alúð þá er maður tilbúinn að fylgjast opinmynntur með hversdagslegustu athöfnum - hvergi eru töfrar leikhússins eins gagnsæir og í slíkum sýningum. Þau Cecillia Billing og Anders Lindholm voru sjálf bráðskemmtileg í hlutverkum sínum að auki. Sýning sem gerði okkur fullorðna liðið bernsk, og virtist líka skemmta börnunum.

Spuni úr öskunni
Juha Valkeapää flutti "dans- og raddspuna" út frá ævintýrinu um Öskubusku í kjallara Klink og Bank, og hafði sér til stuðnings rýmisverkið "venjuleg undur nútímans" eftir myndlistarkonuna Jaana Paranen. Forvitnileg nálgun, sérstaklega raddlegur hluti þess, skilaði samt ekki nema hæfilega sterkri upplifun. Furðuleg sú ákvörðun leikarans að hafa texta sinn á ensku (sem börnin ekki skildu og þvældist stundum fyrir flutningnum). Helsti styrkur ævintýrisins sem efniviðar, hin spennandi saga, var látin lönd og leið en þess í stað unnið út frá einstökum afmörkuðum atriðum sem aldrei mynduðu neina heild. Sýningin hélt lítt athygli barnanna, ein stúlkan greip á það ráð að spila tölvuleik í símanum sínum og bíða af sér þessa öskubusku. Juha Valkeapää er greinilega margt gefið sem listamanni, en hér beindi hann ekki hæfileikum sínum í frjóan farveg.

Galdur
Hafi sýning Svíanna vakið grun um töfra brúðuleikhússins þá fór sýning Bernds Ogrodnik, Metamorphoses, með þann grun inn í nýja vídd. Mér skilst að þessi maður búi inni í Skíðadal fyrir norðan og sé auk þess einn fremsti brúðuleikhúsmaður heims! Sú einkunn hljómar ekki eins og oflof þegar sýningin er barin augum, aldeilis mögnuð upplifun, sem leyfir manni bæði að dást að fimi, ögun og hæfileikum, gapa af undrun yfir umbreytingu dauðra hluta yfir í lifandi og garga af hlátri þegar litlar sögur stækka við það að vera sagðar með höndunum einum. Mesta undrið eru fingurbrúðuatriðin, bæði hin undursamlega en mistæka galdrakerling sem Bernd "stýfði úr hnefa sínum" og þá ekki síður hjónalífsatriðin sem hendur hans göldruðu fram með hjálp trékúlna. Þegar vinstri höndin tók til við að starfrækja brúðuleikhús til að ganga í augun á þeirri hægri var mér öllum lokið, hvernig er þetta hægt? Einhver magnaðasta sýning sem ég hef séð í vetur.

Barna- og unglingaleikhúshátíðin hefur bætt margvíslegum upplifunum í sjóðinn hjá þeim sem hana sóttu, bæði börnum og fullorðnum. Yfirlætis- og tilgerðarlaust sýnishorn af nálgunarmöguleikum við kröfuharða en þakkláta áhorfendur. Ég þakka fyrir mig.

Don Kíkóti

2004-05-14T14:48:00.000Z

Borgarleikhúsið
13. maí 2004

Bókvit og asnar

Sýning byggð á leikgerð Michaíls Búlgakovs á sögu Cervantesar, þýðing: Jón Hallur Stefánsson. Leikstjóri: Guðjón Pedersen, leikmynd: Grétar Reynisson, búningar: Stefanía Adolfsdóttir, lýsing: Lárus Björnsson, leikgervi: Sóley Björt Guðmundsdóttir, hljóð: Ólafur Thoroddsen.

Leikendur: Bergur Þór Ingólfsson, Björn Ingi Hilmarsson, Edda Björg Eyjólfsdóttir, Guðmundur Ólafsson, Halldór Gylfason, Halldóra Geirharðsdóttir, Hanna María Karlsdóttir, Jóhanna Vigdís Arnardóttir og Theodór Júlíusson.

TALSVERÐ eftirvænting hefur einkennt bið undirritaðs eftir frumsýningunni á Don Kíkóta. Bæði er nú það að frumsýningar hafa verið óvenju fáar á stóra sviði Borgarleikhússins, starfsemi Leikfélags Reykjavíkur í hálfgerðri spennitreyju sakir fjárskorts og hver uppfærsla þeim mun meiri viðburður. Þá hefur ráðstöfun titilhlutverksins ekki dregið úr spennunni, svo óvænt sem hún var. Síðasta vor skrifaði ég grein um Shakespearesýningar í Borgarleikhúsinu á vef Bandalags íslenskra leikfélaga, Leiklist.is, og hafði þar uppi stór en verðskulduð orð um frammistöðu Halldóru Geirharðsdóttur í Sumarævintýri, og lét fylgja nokkurs konar óskalista um hlutverk fyrir hana til að fylgja eftir sigrinum. Sum þeirra voru karlhlutverk, og nú er hún mætt í hlutverki karlfausks sem hefur gert hugsjónir karlmennskunnar í sinni hreinustu mynd að lögmáli lífs síns.

Saga Cervantesar af bókaorminum sem heldur að hann sé farandriddari er margræð og efnisrík, og í hverri leikgerð slíkrar sögu felst bæði túlkun og val. Aldrei er hægt að halda öllu til haga. Hvað á að sýna og hvernig?

Kannski er okkar nánasta samtíð ekki besti vettvangurinn til að skapa samúð með mönnum sem ganga á hólm við raunveruleikann með fastmótaðar ranghugmyndir og sannfæringu um að þeirra sé réttlætið að vopni. Kannski er of stutt í hugsunina um hvað hefði orðið um munkana og vindmylluna (og þá vesalings malarann) ef riddarinn sjónumhryggi hefði búið yfir eyðileggingarafli þess manns sem nú um stundir er hvað frægastur fyrir hvað heimsmynd hans er snertipunktalaus við heiminn. Kannski er það meðal annars þess vegna sem erfitt er að lifa sig inn í söguna í sýningu Leikfélags Reykjavíkur að þessu sinni. Samt er alveg ljóst að höfundar sýningarinnar eru einarðlega á bandi söguhetjunnar, taka hana á orðinu þegar hún lýsir yfir stríði gegn ranglæti. Þó hafa þeir vafalaust, eins og flestir, efasemdir um önnur stríð sem nýlega hefur verið lýst yfir gegn einberum hugtökum.

Önnur ástæða þess að sýningin hefur ekki sterkari áhrif en raun ber vitni er sú leið sem farin er, að gera alla þá sem á vegi þeirra Kíkóta og Sansjó Pansa verða eins afkáralega og kostur er. Kunnugleg stílbrögð leikstjórans, sem oft skila eftirtektarverðum áhrifum, vinna hér gegn inntaki verksins. Þetta á jafnt við um heimilisfólk og vini riddarans og fólk sem þeir hitta á ferðum sínum. Stundum tekst að skapa með þessu fyndni, en það verður óneitanlega á kostnað þess að skapa spennu milli raunveruleikans og hugsýnar riddarans. Ég er ekki að biðja um raunsæi, aðeins um innlifun og íróníulausa afstöðu leikaranna til persóna sinna. Eina skýra dæmið um slíkt er Dúlsínea Hönnu Maríu Karlsdóttur, sem þó er skopfærð mjög. Atriðið þar sem Kíkóti biður hana forláts á framkomu sinni við hana verður fyrir vikið eitt fallegasta atriði sýningarinnar. Það er líka eitt það fyndnasta, sem er ekki þverstæða eins og Cervantes hefði verið fullkunnugt um.

Gagnrýnilaus afstaða sýningarinnar til aðalpersónunnar gerir hana trúlega minna áhugaverða en ella hefði orðið. Engu að síður er það túlkun hennar sem er það eftirtektarverðasta við sýninguna. Halldóra Geirharðsdóttir leysir þetta verkefni með stökum glæsibrag. Það sem kemur dálítið á óvart er hvað kynferði hennar (eða persónunnar) skiptir gersamlega engu máli í upplifun áhorfandans. Afrek hennar er ekki hve vel henni tekst að leika karlmann, heldur hve sönn, áreynslulaus og falleg innlifun hennar í þessa tilteknu persónu er. Halldóra er algerlega trú Kíkóta, sýnir okkur hve kostulegur hann er í villu sinni, hve sterkur í sannfæringu sinni og hlýr í hugsjón sinni. Afstaða sýningarinnar takmarkar svigrúm Halldóru til að sýna fleiri fleti á persónunni, og leikgerðin gerir henni erfitt fyrir með að sýna þróun hennar. Fyrr en í lokin þegar riddarinn er loksins tilbúinn að draga lærdóma af ferð sinni. Lokaatriðið er sterkt eftir ansi hæggengan og gloppóttan síðari hlutann.

Bergur Þór Ingólfsson er líka magnaður Sansjó Pansa, þótt ólöguleg gerviístran þvældist fyrir honum (eða allavega mér). Bergur hefur marga sömu eiginleika og Halldóra. Fallega nærveru, innlifun og ótæmandi möguleika á að koma áhorfendum á óvart með smæstu athöfnum eða áherslum, sem alltaf eru samt sannar. Samleikur þeirra er það besta við sýninguna.

Aðrir leikarar hafa úr litlu að moða og skrípaleiðin takmarkar enn möguleika þeirra. Eddu Björgu Eyjólfsdóttur varð ekki mikið úr Antoníu systurdóttur riddarans og gerði dæmigerða glyðru úr þjónustustúlku á krá. Björn Ingi Hilmarsson tekur sig vel út í prestsgervi, en að gera kráareigandann að dæmigerðum sviðshomma er ekkert nema banalt. Guðmundur Ólafsson nær heldur ekki að draga rakarann upp úr klisjufeninu, og það sama má segja um ráðskonu Jóhönnu Vigdísar Arnardóttur og hertoga Theodórs Júlíussonar. Halldór Gylfason gerir hinn sprenglærða vonbiðil Samson að fallegum manni, en þarf að gæta að framsögninni í þessu erfiða rými.

Leikmynd Grétars Reynissonar ber höfundareinkenni hans og virkar vel í stemmningsríkri lýsingu Lárusar Björnssonar. Þó fannst mér staðsetning hins annars fallega vindmylluatriðis draga úr áhrifum þess. Búningar Stefaníu Adólfsdóttur á aðalpersónurnar eru flottir, en aðrir hafa á sér yfirbragð samtínings.

Sýning Leikfélags Reykjavíkur á Don Kíkóta er áhugaverð en ekki hrífandi, áferðarfalleg en ekki sterk, og afgerandi afstaða aðstandendanna rýrir áhrifamátt sögunnar. Framganga aðalleikaranna gerir hana þó að viðburði sem vel er þess virði að sjá.

Hvað sem þér viljið, eða Þrettándakvöld

2004-05-14T09:31:00.000Z

Rustaveli-leikhúsið frá Georgíu
Þjóðleikhúsinu á listahátíð 14. maí 2004.

Höfundur: William Shakespeare
Leikstjóri: Robert Sturua
Leikmynd: Giorgi Alexi-Meskhishvili
Tónlist: Giorgi Kancheli og fleiri

Leikendur: Archil Baratashvili, Archil Baratashvili, David Gotsiridze, Eka Mindiashvili, Gela Lejava, Gela Otarashvili, Goga Gvelesiani, Guram Mgaloblishvili, Guram Sagaradze, Irakli Macharashvili, Lela Alibegashvili, Levan Baratashvili, Levan Berikashvili, Nana Khuskivadze , Nino Tarkhan-Mouravi, Soso Abramishvili, Temur Chichinadze, Tenguiz Giorgadze, Tristan Saralidze, Vano Gogitidze, Zaza Baratashvili, Zaza Papuashvili, Zurab Sharia og Zviad Papuashvili.

Þrettándi dagur jóla

EINS og fram hefur komið leggur Listahátíð sérstaka áherslu á sviðslistir að þessu sinni. Reyndar er sýning Rustavelileikhússins á Þrettándakvöldi eina sýningin sem kalla má hreinræktaða leiklist, Schaubühne-sýningin er einhverskonar dansleikhúsbræðingur og sú japanska virðist vera hreinræktaður dans ef marka má kynningar. Hvers vegna leiklistin verðskuldar ekki stærri sneið af tíma og peningum Listahátíðar veit ég ekki, í ljósi vinsælda leikhússins hér. Eins má spyrja sig hvort rétt hafi verið valið, að flytja hingað tvær umfangsmiklar og mannmargar sýningar, í stað þess að finna fleiri spennandi hópa með viðaminni og ferðavænni verkefni. Það lætur allavega ekki vel í mínum eyrum að heyra kynningarmaskínu listahátíðar leggja sérstaka áherslu á það í kynningu hvað leikmynd þýska hópsins er mörg tonn, og telja það væntanlega til marks um hve vel er gert við íslenska áhugamenn um sviðslistir að þessu sinni. Nú verður þess væntanlega langt að bíða að leiklistin fái aftur jafnstóran hluta af listinnflutningskvóta Listahátíðar, og er það súrt. Þeim mun meiri ástæða til að gleðjast yfir því sem þó rekur á fjörur okkar.
Gestir sem færa leikhúslífinu hér eitthvað nýtt, eða allavega eitthvað annað en við eigum að venjast, eru alltaf kærkomnir. Nú hefur reyndar samgangur austurs og vesturs í leiklistarlegum skilningi aukist mjög, og Ísland notið þess eins og aðrir. Allavega eru ötulir leikhúsáhugamenn farnir að vita hvers má vænta af leiksýningum úr austurblokkinni. Áhersla á sjónræna hlið leikhússins, ljóðræn nálgun á persónur, hreyfingar og stíl, mikil notkun á tónlist til áhrifaauka og sterk þörf til að kafa djúpt í verk þau sem lögð eru sýningunum til grundvallar. Oft er afrakstur þessarar köfunar næsta sérviskulegur, iðulega sterkar bundinn kenjum leikstjórans og hvað honum er ofarlega í huga þegar lagt er í leiðangurinn en því sem kalla mætti kjarna verkanna. Útkoman er næstum alltaf áhugaverð, oft furðuleg og stundum svo snertipunktalaus við framvindu, persónur og þema verkanna að þau þvælast eiginlega bara fyrir.

Sýning Rustavelileikhússins á Þrettándakvöldi hefur öll þessi einkenni. Útlit hennar, rýmisnotkun og sjónrænt hugmyndaflugið sem að baki býr er töfrandi. Hið sveigða form hins hvíta sviðsgólfs, rauði hringstiginn, blöðrurnar og hvítu tjöldin, að ógleymdum lömbunum allt í kring sköpuðu sýningunni fallega, óræða og ljóðræna umgjörð. Tónlist er óspart notuð, þótt mig gruni nú að það sé ofrausn að eigna hana alla tónskáldinu Gia Kancheli, þó hann "hafi svipaða stöðu í sínum heimshluta og Arvo Pärt" eins og svo tilgerðarlega er komist að orði í leikskránni. Ég gat ekki betur heyrt en enska kabaretthljómsveitin The Tiger Lillies kæmi mikið við sögu í hljóðheimi sýningarinnar, og ekkert nema gott um það og hana að segja.

Þá hefur leit höfundar sýningarinnar að kjarna leitt hann á afar nýstárlegar slóðir. Nafn verksins kveikti hjá honum þá hugmynd að flétta inn í verk Shakespeares nokkurskonar helgileik, atriði úr guðspjöllunum þar sem fæðing og fyrstu dagar frelsarans eru raktir. Nú er Shakespeare líklega minnst kristilegur af klassískum höfundum eftir Krist, og auk þess frægur fyrir kæruleysi um nafngiftir gleðileikja sinna, enda verð ég að játa að mér er lífsins ómögulegt að sjá tengslin milli þessara efnisþátta. Atriðin sjálf eru fallega sviðsett, í einhverskonar írónískum uppgerðar-naívískum stíl sem áhorfendur vissu ekki alltaf hvort var leyfilegt að hlæja að. Fyrir utan þessi uppbrot er meðferð leikritsins næsta hefðbundin og framvindunni fylgt nokkuð nákvæmlega þar til í lokin, en það er óþarfi að ljóstra því upp hér hvernig þau eru.

Þrettándakvöld greinir frá atburðum sem verða í hertogadæminu Illiríu þegar tvíburasystkin verða þar skipreika. Systirin Víóla dulbýr sig sem karlmann og gengur í þjónustu hertogans, og fær fljótt það hlutverk að falast eftir hönd og hjarta Ólivíu fyrir hertogann. Vitaskuld verður Ólivía ástfangin af yngissveininum, og Víóla af hertoganum. Sem betur fer á hún tvíburabróður, Sebastían, þannig að allir fá það sem þeir vilja í lokin. Nema reyndar bryti Ólivíu, Malvólíó, sem er blekktur til að halda að húsmóðirin elski sig, hvattur til að gera hosur sínar grænar fyrir henni, og úrskurðaður geðveikur þegar hann lætur til skara skríða.

Robert Sturua, höfundur sýningarinnar, velur henni trúðskan og írónískan leikstíl, sem reyndar er leyft að vera nokkuð köflóttum. Sumir leikaranna virðast vísvitandi leika með yfirdrifnum tilþrifum, kannski til að tjá hve tilfinningar þeirra eru uppblásnar. Átti þetta sérstaklega við um Sebastían og hertogann, og varð nokkuð leiðigjarnt. Aðrir eiga innlifaðar senur þar sem falleg og sönn augnablik ná að lifa, einkum Nino Tarkhan-Mouravi sem Víóla og Lela Alibegashvili sem Ólivía. Áhrifamest voru þó þau sem fengu að leika lausustum hala í trúðleik. Zaza Papuashvili var fantagóður Malvólíó, einkum eftir að hann hafði verið leiddur á villigöturnar. Magnaðast var samt að fylgjast með Nana Khuskivadze gera þernuna Maríu að makalaust heillandi trúð, svo fallega gert að aumingja Fjasti, fífl Ólivíu, fellur algerlega í skuggann.

Þrátt fyrir ótvíræða kosti sýningarinnar verður þessi sundurgerð í leikstíl, og fjarlægðin sem helgileikurinn skapar til að halda sýningunni utan seilingar innlifunarinnar fyrir undirritaðan. Ég sá að þarna voru töfrar á ferð, en þeir töfruðu mig ekki. Og kannski var sú fágun og nákvæmni sem einkenndi suma hluta sýningarinnar til þess að gera þau augnablik og atriði sem voru ónákvæm og ekki nógu skörp enn meira áberandi og truflandi. Rustaveli-leikhúsið er heimsfrægt og ég hef lesið lofsamlegar umsagnir um ýmis verk þessa hóps og hr. Stuara. Sýningin á Þrettándakvöldi verður samt ekki sá tímamótaviðburður fyrir mig sem leikhúsáhorfanda sem ég hafði gert mér vonir um. Flott sýning, en nýjabrumið er farið, og það reynist hafa átt stóran þátt í áhrifunum.

Kringlunni rústað

2004-04-30T15:33:00.000Z

Vesturport
Klink og Bank föstudaginn 30. apríl 2004

Höfundur: Víkingur Kristjánsson
Leikstjóri: Björn Hlynur Haraldsson
Leikmynd: Hlynur Kristjánsson
Leikskrá: Ólafur Egill Egilsson

Leikendur: Árni Pétur Guðjónsson, Nanna Kristín Magnúsdóttir, Nína Dögg Filippusdóttir, Ólafur Darri Ólafsson og Ólafur Egill Egilsson.

Í losti

VERK sem sýna hvernig kringumstæður og fyrirbæri sem einkum eru þekkt í erlendu samhengi taka sig út við íslenskar aðstæður eru gjarnan kostulegar háðsádeilur. Íslenska mafían í Sódómu Óskars Jónassonar og sérsveitin hjá Svörtu og Sykurlausu í samnefndri mynd koma upp í hugann. Einnig voru íslenskar sakamálasögur þessu marki brenndar lengi vel, hvort sem höfundar þeirra ætluðust til þess eða ekki. Nú býður Vesturport upp á frumraun Víkings Kristjánssonar í leikritun og þar gengur hann út frá því að hryðjuverk séu orðin partur af íslenskum veruleika.

En Víkingi er svo sannarlega ekki hlátur í huga. Eða kannski var honum það þegar hann skrifaði textann, en í meðferð efnisins er lögð höfuðáhersla á hryllinginn sem slík árás skilar aðalpersónunum og lostið sem þær upplifa í kjölfarið. Kannski táknrænt fyrir það lost sem þjóðfélagið allt yrði fyrir ef skelfingar sem hingað til hafa verið í hæfilegri fjarlægð bak við þykkt sjónvarpsglerið gerðu sig heimakomnar í daglegu lífi okkar.

Kringlunni rústað sýnir okkur fimmtíu mínútur í lífi fimm manneskja sem lokast hafa af einhversstaðar í rústum Kringlunnar, sem orðið hefur fyrir einhvers konar hryðjuverkaárás og lögð í rúst. Persónurnar eru allar meira og minna særðar á líkama, og þó á einum stað sé minnst á mögulega björgun er tilfinningin sú að þau telji sig nánast glötuð. Þau reyna að bregðast við aðstæðum sínum á ýmsan hátt. Áhrifaríkt er þegar einhver stingur upp á að þau syngi og ein persónan gerir heiðarlega tilraun til að leiða þau í gegnum þjóðsönginn, en kann hann illa og hinir nánast ekki. Tilraun til að biðja til Guðs rennur einnig út í sandinn, lífsviðhorf og menning nútíma Íslendingsins býr hann ekki undir aðstæður eins og þær sem Víkingur skapar persónum sínum. Það er kannski helsta sögn verksins.

Það er vel skiljanlegt að Víkingur kjósi að forðast ýmsar þær klisjur sem einkenna verk af þessu tagi, þar sem ókunnugt fólk lokast inni á sama stað við öfgakenndar aðstæður. Hér fer lítið fyrir því að teflt sé saman ólíkum lífsviðhorfum eða persónueinkennum. Einnig er áberandi hvað hann forðast að láta persónurnar gera tilraun til að bregðast meðvitað við aðstæðum sínum. Lítið fer fyrir valdatafli eða flokkadráttum. Í staðinn sækir verkið einkum áhrif sín í andstæður hinna hroðalegu og öfgakenndu aðstæðna við flatneskjulegar samræður persónanna um lítilsverða hluti. Þetta er sterkt svo langt sem það nær, en dugar þó ekki til að gera sýninguna áhugaverða út í gegn. Það litla sem við fáum að kynnast viðhorfum og persónugerð þessa fólks dugar ekki til að láta þau lifna við, svo buguð eru þau öll af hinni fjarlægu ógn, sem reyndar ber ekki á góma í verkinu nema í glundroðakenndu upphafinu og þá á algerlega (og greinilega vísvitandi) banalan hátt. Víkingur getur greinilega skrifað leiktexta og gaman verður að sjá hvað gerist þegar hann glímir við efni þar sem forsendurnar bera persónur og atburði ekki jafn algerlega ofurliði og gerist hér.

Hlynur Björn kýs að keyra verkið áfram af miklum krafti í uppfærslu sinni. Leikhópurinn er ataður blóði og allir greinilega illa sárir í upphafi og örvænting og sprengjulost ráða för. Rýmið hjálpar svo sannarlega til við áhrif sýningarinnar, sviðið er hráslagalegt lyftuop og áhorfendur skyggnast inn um lyftudyrnar á leikhópinn kútveltast um í þrengslunum. Hlynur og hópurinn vinnur vel með rýmið, nýta kosti þess og yfirstíga næstum því gallana, en stundum er þó pirrandi að sjá ekki hvað er um að vera.

Leikararnir ná allir þeirri einbeitingu að sýna okkur fólk á ystu nöf, en gengur að sama skapi fremur erfiðlega að gera eftirminnilegar persónur, til þess er svigrúmið of þröngt og efnið fullrýrt. Öll eiga þau þó augnablik þar sem við sjáum hvað býr að baki blóði drifnu yfirborðinu. Árni Pétur þegar hann tekur til við að kveða rímur, Ólafur Egill þar sem hann minnist eitt augnablik á tónlistina sem hann býr til, Nína Dögg þegar hún talar um kærastann sinn, Nanna Kristín undir lokin þegar trúin virðist gefa henni styrk sem hina skortir og Ólafur Darri í blálokin. Þar á milli er krafturinn og gervin í fyrirrúmi á kostnað blæbrigða.

Hér er djarft teflt eins og Vesturports er von og vísa. Hópurinn er svo sannarlega pönkarinn í íslensku leikhúslífi þessa stundina og lifir eftir hinu fræga mottói Purrks Pilnikks: Málið er ekki hvað þú getur heldur hvað þú gerir. Kringlunni rústað er nokkuð gallað verk, en skrifað og framreitt á mettíma, af algerri sannfæringu og á útopnu af öllum sem að málinu koma. Það dugar til að gera það að eftirminnilegu og óvenjulegu innleggi í leikhúslífið.

Yndislegt kvöld

2004-04-18T15:26:00.000Z

Höfundaleikhús Dramasmiðjunnar
Iðnó sunnudaginn 18. apríl. 2004

Höfundur: Páll Hersteinsson
Leikstjóri: Sigrún Sól Ólafsdóttir
Leikmynd og búningar: Rebekka A. Ingimundardóttir.

Leikendur: Hjalti Rögnvaldsson, Margrét Ákadóttir, Rósa Guðný Þórsdóttir og Árni Pétur Guðjónsson.

Heimboð

FRUMRAUN Páls Hersteinssonar í leikritun, Yndislegt kvöld, vekur þá hugsun að gamanleiksformið virðist ekki höfða sérstaklega til höfunda sem eru að stíga sín fyrstu skref. Vafalaust eru á þessu margar skýringar, og ein af þeim er áreiðanlega sú að oft liggur slíkum höfundum svo mikið á hjarta að þeir telja erindi sínu betur borgið í öðru formi. Einnig gæti ég trúað að margir vegir sér við að velja form sem gefur jafn afdráttarlaust til kynna hvort það heppnast eður ei, gamanleikur sem uppsker ekki hlátur er í einhverjum skilningi misheppnaður og allir vita það, þar á meðal höfundurinn. En Páll hefur hér skrifað næsta hefðbundinn gamanleik og sækir óhikað í sígild farsaminni til að sýna okkur siðferðislegt gjaldþrot nútímamannsins og skemmta um leið. Og það var mikið hlegið í Iðnó á frumsýningardaginn.

Yndislegt kvöld segir frá matarboði hjá lýtalækni og konu hans, sem bjóða til sín æskuvini læknisins og konu hans, sem nýlega hafa lent í fjárhagsörðugleikum. Smám saman dregur Páll upp mynd af þessu fólki og sýnir okkur á ísmeygilegan hátt galla þess og siðferðisbresti. Fyrri hluti verksins er ákaflega vel skrifaður í tíðindaleysi sínu og mikið um hnitmiðuð afhjúpandi tilsvör sem uppskáru hlátur um leið og þau komu innnihaldinu til skila. Í síðari hlutanum upphefst síðan atburðarás, pínlegar játningar þegar vínið tekur völdin af einni persónunni, ákaflega fyrirsjáanlegt og opinskátt framhjáhald og í framhaldi af því fjárkúgun og mögulega morð. Páll teflir hér á tæpasta vað með ólíkindalega atburðina og sækir kannski dálítið djúpt í klisjubankann og síðari hlutinn jafnast ekki á við kynningu persónanna í uppbyggingu og fyndni. Og mögulega skýrðist að einhverju leyti fyrir mér af hverju gamanleikjaformið er ekki meira nýtt af höfundum með erindi. Stærsta driffjöðrin í farsavélinni, skömmin, er á þessum síðustu og verstu tímum orðin næsta slök í okkur. Og því verða uppátæki persónanna í Yndislegu kvöldi næsta ótrúverðug eftir þá mynd sem Páll hefur dregið upp af þessu fólki.

Allt um það er þetta býsna kraftmikil og skemmtileg frumraun hjá Páli, og ástæða til að óska eftir frekari glímu við formið frá hans hendi.

Uppsetning Sigrúnar Sólar er látlaus og hófstillt, sem er aðdáunarvert í ljósi efnisins, en hennar hlutverk er vitaskuld fyrst og fremst að koma hinu nýja verki óbrjáluðu til skila, slíkt er eðli höfundaleikhússins. Reyndar gera hún og Hjalti Rögnvaldsson sem læknirinn smávægilegar tilraunir með stílfærð og óraunsæisleg leikbrögð í fyrri hluta verksins sem takast vel og eru í fullu samræmi við stíl textans í fyrri hlutanum. Staðsetningar og notkun rýmisins er áreynslulaus og skýr, leikmynd vel heppnuð. Tónlistarnotkun þótti mér á hinn bóginn illþolandi. Algerlega misráðið að setja samkvæmistónlistarmottu undir samtöl persónanna sem gerði ekki annað en draga mátt úr mikilvægum augnablikum og trufla hlustun og einbeitingu áhorfenda.

Leikarahópurinn stendur sig með prýði. Hjalti er sannfærandi sem lýtalæknisskrímslið og Margrét Ákadóttir nýtti sína næmu kómísku tæmingu vel sem hin hrjáða eiginkona. Árni Pétur Guðjónsson dró upp hlýja mynd af hinum ráðalausa fóstbróður og Rósa Guðný Þórsdóttir er sem fyrr á heimavelli í að lýsa ráðríkum eiginkonum slíkra manna.

Yndislegt kvöld er skemmtilegt verk sem þrátt fyrir annmarka sína er vel þess virði að sjá, tímabær tilraun til að skrifa gamanleik um ástandið á okkur.

101 Reykjavík

2004-04-04T14:09:00.000Z

Stúdentaleikhúsið
Sunnudaginn 4. apríl 2004

Höfundur: Hallgrímur Helgason
Leikgerð: Harpa Hlín Haraldsdóttir, Hinrik Þór Svavarsson, Friðgeir Einarsson, Hjálmar Hjálmarsson og leikhópurinn. Leikstjóri: Hjálmar Hjálmarsson.

Hinn íslenski amlóði

STÚDENTALEIKHÚSIÐ er á mikilli siglingu þessi árin, og virðist ætla að verða langlífara en oft hefur orðið raunin á fyrri blómaskeiðum. Ekki sá ég rómaða sýningu þeirra í haust á 1984 Orwells, en nú er ný bók komin upp á svið, nefnilega hinn séríslenski Amlóði Hlynur Björn úr lofsunginni skáldsögu Hallgríms Helgasonar, 101 Reykjavík. Ekki er getið hvers leikgerðin er en trúlega er hún einhvers konar samvinnuverkefni hópsins og leikstjórans, Hjálmars Hjálmarssonar. Hún er ágætlega heppnuð en hefði að ósekju mátt vera örlítið styttri, einkenni sem eiga reyndar líka við um bókina sem hún er byggð á.

Sýningin sjálf er líka býsna laglega saman sett, gengur hratt og fumlítið fyrir sig og áhöfnin skemmtir sér greinilega vel við að teikna hið gróteska umhverfi Hlyns Björns, djamm- og bólfélaga jafnt sem fjölskyldumeðlimi. Allt rúllar þetta gallerí fyrir augum okkar í snjallri og hráslagalegri leikmynd sem nýtir vel aðstæður á sýningarstaðnum í yfirgefnu atvinnuhúsnæði á Keilgrandanum (107 Reykjavík). Hjálmar hefur mér vitanlega ekki leikstýrt sýningum á leiksviði áður en meðferð hans á rými og vinna með leikurum sem standa sig í öllum aðalatriðum prýðilega bendir til að þar eigi hann heima ekki síður en í útvarpinu.

Mikilvægasta ákvörðun Hjálmars og hópsins við mótun efniviðarins er að láta tvo leikara fara með hlutverk Hlyns Björns. Annar lifir hinu holdlega lífi hans meðan hinn er hans innri rödd sem flytur okkur hugrenningar hans og útleggingar af viðburðunum, nokkuð sem einkennir mjög bókina og geymir megnið af einstakri fyndni Hallgríms. Það er því mjög skiljanlegt að leita leiða til að halda því efni til haga og koma því fram. Tvískiptingin skilar þessu líka ágætlega. Það sem hún hins vegar hefur í för með sér er að gera okkur erfitt fyrir að komast í samband við Hlyn sjálfan, þ.e. þann Hlyn sem gengur í gegnum atburðina, sefur hjá kærustu móður sinnar og glímir við að vera ekki í ástarsambandi við aðra hjásvæfu. Þetta sambandsleysi okkar stafar líka af því að sýningunni tekst ekki að gefa okkur nógu skýra tilfinningu fyrir því að Hlynirnir tveir séu sami maðurinn. Sjálfsagt liggur einhver hugsun á bak við búning hins innri manns, gamaldags spariföt og hattur, en ég náði henni ekki og þetta fornfálega útlit gerði innri rödd Hlyns enn fjarlægari.

Að þessum takmörkunum gefnum stóðu þeir Friðgeir Einarsson og Hinrik Þór Svavarsson sig með stakri prýði í hlutverkunum. Sömu sögu má segja um aðra í stærri rullum, Söru Friðgeirsdóttur, Vigdísi Másdóttur sem móðurina og unnustu hennar, og Láru Jónsdóttur í hlutverki hinnar smáðu Hófíar. Jafnframt var ánægjulegt að sjá hvað nostrað hafði verið við smærri hlutverkin og þau gerð ýkt og skýr á skemmtilegan hátt.

101 er skemmtileg sýning, fulllöng en lifir það af, sem og skiljanlega en erfiða hugmynd um tvískiptingu aðalpersónunnar. Stúdentaleikhúsið er á góðu róli og greinilega fullt af listrænu sjálfstrausti þar á bæ.

Stone Free

2004-03-31T17:06:00.000Z

Sauðkindin, leikfélag Mennaskólans í Kópavogi
Félagsheimili Kópavogs miðvikudaginn 31. mars 2004

Höfundur: Jim Cartwright
Þýðandi: Magnús Geir Þórðarson
Leikstjórn: Sverrir Árnason og Arnar Ingvarsson

Öld sakleysisins

AÐDRÁTTARAFL hippatímans er ótvírætt, og það birtist meðal annars í tíðum uppfærslum á leikritum, eða allavega söngleikjum, sem sýna tíðaranda tímabilsins. Sýning Sauðkindarinnar er önnur uppfærslan á hinu gallaða verki Cartwrights á nokkrum vikum, og Hárið bíður handan vorsins. Það er einhver háði blandin fortíðarþrá sem stýrir þessu verkefnavali, og ef hægt er að segja að einhver kjarni sé í lausbeislaðri revíu á borð við Stone Free þá er það einmitt svolítið angurvær söknuður eftir sakleysi hippatímans, meðan enn var hægt að tala um Ást og Frið með stórum stöfum, og trúa því að heimurinn hefði í raun breyst til hins betra. Þessi skilningur kemur alveg skýrt fram í sýningu Kópavogsmanna, jafnvel svo að boðskapnum var á köflum ýtt óþarflega kröftuglega að áhorfandanum.
Sauðkindin tekur djarfa ákvörðun þegar leikstjórn sýningarinnar er falin tveimur jafnöldrum hópsins sem hafa enga leikstjórnarreynslu, og varla mikla leikreynslu heldur. Því miður eru vankantar sýningarinnar augljósir og skrifast að miklu á reikning þessarar stefnu. Reyndar komast þeir vel frá umferðarstjórn verksins, mikill fjöldi aukaleikara er ágætlega nýttur til að skapa útihátíðarstemmningu og staðsetningar almennt fumlausar. Hins vegar hafa þeir ekki haft forsendur til að styðja leikarana við að skapa sterkar persónur eða hjálpa þeim sem minnsta reynslu hafa til að stíga sín fyrstu skref. Fyrir vikið verða fæstar persónurnar eftirminnilegar eða skýrar hjá hópnum. Einna best koma þau út Unnur Einarsdóttir Blandon sem hefur sterka sviðsnærveru sem nýttist henni vel í hlutverki kynnisins og Egill Viðarsson sem hinn ungi og ástfangni Al.

Tónlistin er í forgrunni í verkinu, enda gerist það á tónlistarhátíð. Hljómsveitin var kröftug og vel heima í þyngri hluta efnisskrárinnar, Steppenwolf og Jimi Hendrix, en tókst ekki að bregða sér á sannfærandi hátt í hlutverk mýkri spámanna á borð við Bítlana eða Small Faces, heldur bræddi þá í sama þungarokksmótið.

Stone Free er kröftug og litrík sýning hjá Sauðkindinni, en fer ekki á flug í meðförum hópsins, sem skrifast einkum á reikning reynsluleysis leikstjóranna. Þeir hafa vafalaust lært manna mest af þessari vinnu, og ekki annað að ætla en að næsta verkefni þeirra verði betur af hendi leyst, enda benda kostir sýningarinnar til þess að þeir hafi ýmislegt til brunns að bera.

Stone Free

2004-03-19T17:08:00.000Z

Leikfélag Vestmannaeyja og Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum
Félagsheimili Vestmannaeyja föstudaginn 19. mars. 2004

Höfundur: Jim Cartwright
Þýðandi: Magnús Geir Þórðarson
Leikstjóri: Guðmundur Lúðvík Þorvaldsson
Tónlistarstjóri: Sæþór Þorbjarnarson
Ljósahönnum: Hjálmar Brynjúlfsson
Leikmynd: Guðmundur Lúðvík Þorvaldsson
Búningar: Katrín Sjöfn Sigurbjörnsdóttir.

Á útihátíð í Eyjum

ÞAÐ er kraftur í Leikfélagi Vestmannaeyja þetta árið. Stone Free er önnur frumsýning leikársins og er bæði viðamikil, mannmörg og ágætlega heppnuð.

Reyndar stenst verkið alls ekki samanburð við helstu verk þessa vinsæla höfundar, það er nánast eins og það sé ekki alveg tilbúið af hans hendi. Höfundareinkennin eru þarna; kaldhamraður húmorinn, samúðin með smælingjunum og næm tilfinning fyrir því ljóðræna og skáldlega í tilraunum minnipokamannsins til að tjá sig. En verkið er svo brotakennt að það verður aldrei annað en röð af ósamstæðum sólónúmerum milli tónlistaratriða. Heildartilfinningin er ljúfsár söknuður eftir öld sakleysisins. Á útihátíðinni sem er rammi sýningarinnar eru allir glaðir, svífa um í bláum skugga eða hreiðra um sig með sælubros á flöskubotni. Ást, frjálst kynlíf, æska og sakleysi eru allsráðandi. Það er ekki fyrr en kynnir hátíðarinnar, yfirkominn af gleði, lýsir því yfir að héðan í frá geti lífið ekki annað en batnað og batnað sem við áttum okkur á því að þessi veröld er dæmd til að farast. John Lennon verður myrtur og önnur helstu goðin falla fyrir eitrinu eða mammoni. Heimurinn verður aftur harður og kaldur. Og nú er skollið á Víetnamstríð á nýjum stað.

Uppfærsla Guðmundar Lúðvíks er ágætlega af hendi leyst. Hann velur þá leið að leggja áherslu á léttleikann og grínið og verður það að teljast skynsamleg ákvörðun, þótt stundum sé ekki laust við að verið sé að skopast með einlægnina sem kemur niður á heildaráhrifunum þótt það skili skammtímagróða í hlátri. Eins velur hann að hafa hóp af hátíðargestum í þöglum (eða því sem næst) hlutverkum, en nýtir þennan hóp ekki sem skyldi. Á hinn bóginn er vel skipað í stöður í talhlutverkum og enginn sem veldur ekki því sem hann þarf að gera. Hljómsveit sýningarinnar stendur sig mjög vel og bregður sér í gervi hinna ýmsu hippabanda með sóma.

Af leikurum er ófært annað en að vekja sérstaka athygli á frammistöðu Zindra Freys Ragnarssonar, sem fer með tvö viðamikil hlutverk. Hann er hlægilegur (jafnvel um of) sem skakkur og skældur kynnir, en fer á algjörum kostum sem ferðalangurinn sem segir sögu hippatímans með sinni eigin ferðasögu frá Lancashire til Himalæjafjallanna og aftur til baka. Verulega eftirminnileg frammistaða. Þær Astrid Lisa Ingvadóttir og Kristín Grímsdóttir geisla af ást og friði sem Lola og Patsy og Vilhjálmur Bergsteinsson er bráðhlægilegur vítisengill, en þyrfti að taka sér tak í framsagnarmálum.

Heilt yfir er Stone Free eins góð sýning og efnið og aðstæðurnar leyfa og aðstandendum sínum á öllum póstum til sóma. Vera má að þessum kröftum hefði verið betur beint að verðugra efni, en það þýðir ekkert að fást um það. Þetta var vel af hendi leyst.

Lodd

2004-03-12T15:45:00.000Z

Á Herranótt
Tjarnarbíói föstudaginn 12. mars 2004

Sýning unnin af hópnum með hliðsjón af kvikmyndinni "The Impostors".
Leikstjóri: Agnar Jón Egilsson.

Á sjó

SKIPULAGT kaos er helsta höfundareinkenni sýninga Agnars Jóns Egilssonar með áhugaleikfélögum landsins. Reyndar á óreiðan það til að taka yfir þannig að efni og skemmtunin hverfur á bak við fyrirgang og hávaða. En þegar hann hittir á rétta jafnvægið milli skipulags og taumleysis þá er útkoman ansi mögnuð, og Lodd hjá Herranótt er að langmestu leyti á réttu róli hvað þetta varðar.

Sagan er sótt í kvikmyndina The Impostors, sem ég þekki hvorki haus né sporð á en á því mun ég ráða bót hið bráðasta, því atburðarásin er skemmtileg, persónugalleríið skrautlegt, og svo er náttúrulega mikil skemmtun fólgin í að bera saman aðferðir og árangur Agnars og hans fólks við frammistöðu Stanley Tucci og liðsmanna hans.

Hér segir frá tveimur atvinnulausum leikurum í lauslega skilgreindri fortíð, sem lenda sem laumufarþegar á millilandaskipi eftir að hafa ranglega verið sakaðir um að reyna að nauðga frægri leikkonu, sem að sjálfsögðu er um borð ásamt með endalausu safni af furðufuglum sem flestir hafa eitthvað misjafnt á prjónunum. Leikararnir tveir hringsnúast síðan í iðuköstum þessara áforma, á stöðugum flótta undan hinni illvígu dívu og áhöfninni sem helst vill skjóta þá á færi.

Það gengur mikið á í Lodd eins og gefur að skilja, en umferðarstjórn og sviðsetningin er afbragðsvel skipulögð án þess að það setji of strangar hömlur á kraftinn og fjörið í leikhópnum. Það eina sem dregur úr ánægjunni er að hraðinn er eiginlega of mikill og jafn, það er aldrei tími til að draga andann, hvorki fyrir leikhópinn né áhorfendur og því missum við svolítið sambandið við persónurnar, samúðin með leikurunum tveimur myndast ekki, og við það glatast nokkuð af áhrifunum.

Leikhópurinn er afar vel skipaður þó fjölmennur sé og margir glansa. Hilmir Jensson og Sigurður Arent Jónsson eru hreint afbragð sem leikararnir tveir og Sunna María Schram dýrðleg í hlutverki stórstjörnunnar. Aðrir sem lifa í minninu eru til dæmis Margrét Erla Mack sem leiklistarkennari frá helvíti og ofdekruð prinsessa frá sömu slóðum. Þá var Ásgeir Pétur Þorvaldsson öflugur sem yfirþjónn með kvalalosta.

Hljómsveitin Dixielanddvergarnir bjó sýningunni lifandi og skemmtilega hljóðmynd.

Lodd hjá Herranótt er mikið sjónarspil, framreitt af krafti leikhópsins og skapað af hugmyndaauðgi hans og leikstjórans. Útkoman er lifandi leikhús, og bráðskemmtilegt.

Korter

2004-03-11T15:23:00.000Z

Höfundaleikhús Dramasmiðjunnar
Iðnó, mars 2004

Höfundur: Kristín Elva Guðnadóttir, leikstjóri: Þórunn Sigþórsdóttir, útlit: Rebekka A. Ingimundardóttir, leikendur: Guðmundur Ingi Þorvaldsson, Hjalti Rögnvaldsson og Þórdís Elva Þorvaldsdóttir.

Ólifað líf

HÖFUNDASMÍÐI hefur lengi verið ein af ástríðum Hlínar Agnarsdóttur. Hún hefur stýrt höfundastarfi í báðum stóru leikhúsunum en er nú flutt í sitt eigið, hlúir að nýgræðingum í leikritaskrifum í Dramasmiðjunni, sem þær Margrét Ákadóttir starfrækja og bjóða upp á námskeið í flestum greinum leiklistar og aðra leiklistartengda þjónustu. Nú stendur Dramasmiðjan fyrir höfundaleikhúsi í Iðnó sem er vitaskuld frábært framtak og kærkomin viðbót við þær leiðir sem íslensk leikskáldaefni hafa til að þjálfa sig og koma verkum sínum á framfæri.

Korter eftir Kristínu Elfu Guðnadóttur er það fyrsta af fimm verkum sem verða sýnd í Iðnó fram á vor og eru afrakstur starfsins í Dramasmiðjunni. Það er einnig fyrsta verk höfundar í þessu formi og ber þess nokkur merki, bæði í jákvæðri og neikvæðri merkingu.

Í verkinu eiga áhorfendur stefnumót við miðaldra karlmann í tilvistarkreppu. Hann dreymir um hetjulegt líf, frægð, sitt "korter", en hefur ekki einu sinni staðið undir þeim lágmarkskröfum að bregðast ekki sínum nánustu. Drykkja og ofbeldi hröktu konuna frá honum, dóttirin sem býr hjá honum nýtur engrar ástar eða athygli. Á þeim þremur korterum (eða þar um bil) sem sýningin tekur veltir maðurinn sér upp úr lífskrísu sinni með hjálp annarrar leikpersónu sem trúlega er bæði hann sjálfur áður en lífið sneri hann niður og hans innri maður, krafturinn og lífsviljinn sem hann er ekki í snertingu við.

Kristín Elfa er eins og nýgræðingum er tamt ófeimin við að beita öllum brögðum til að koma efni sínu til skila. Framvindan er óbundin tíma og rúmi á skyldan hátt og Arthur Miller beitti í Sölumaður deyr, áreiðanlega ekki tilviljun, svo mjög sem aðalpersóna Korters er af ætt og kyni Willy Loman. Hér er líka beitt röddum af bandi til að tjá hugsanir, atlögu að skáldlegu líkingamáli í tali um aspir og rótarkerfi þeirra og ránfugla á músaveiðum. Og í dramatískum hápunkti verksins hikar Kristín ekki við að beita melódramatískum brellum til að láta persónu sína loksins horfast í augu við afleiðingar skeytingarleysis síns. Öllum þessum meðölum beitir höfundurinn af þónokkru öryggi, þó deila megi um hvort svo stutt leikrit græði á svo mörgum vopnum á lofti.

Verra er að þrátt fyrir hvað höfundinum liggi augljóslega mikið á hjarta og komi því á framfæri af öllum kröftum þá vantar að áhorfandinn fái tilfinningu fyrir aðalpersónunni. Þetta stafar sumpart af því hve meðvituð persónan er um lífskrísu sína og hve viljug hún er að ræða hana opinskátt og hispurslaust við sinn innri mann, verkið verður því engin opinberun fyrir manninn. Annað sem stendur Korteri fyrir þrifum er að vandamálin eru rædd á almennum nótum, en verða aldrei að sértæku persónulegu stríði mannsins við sjálfan sig. Efni Korters er ágætlega fært í leikbúning, en efnistökin eru hvað varðar innihaldið óleikræn. Án efa mun þessi fyrsta reynsla Kristínar Elfu af vinnu í leikhúsinu hjálpa henni í átt að lífrænni leikritun, því það er ekki fyrr en á sviðinu sem efnið lifnar við, eða ekki.

Sviðssetning Þórunnar Sigþórsdóttur er ágætlega af hendi leyst og meira í hana og útlit sýningarinnar lagt en strangt tekið er hægt að ætlast til af svona útgerð. Hjalti Rögnvaldsson og Guðmundur Ingi Þorvaldsson flytja texta Kristínar af myndugleik, en tekst ekki að gera hann að sértækri persónulegri tjáningu. Þórdís Elva Þorvaldsdóttir komst í raun miklu nær því í smámyndum sínum af eiginkonu og dóttur, og hellti sér inn í tilfinninguna á fyrrnefndum melódramatískum hápunkti af miklu örlæti, sem vitaskuld er eina leiðin í þess háttar atriðum.

Kristínu Elvu Guðnadóttur er óskað til hamingju með frumburðinn og velfarnaðar í áframhaldandi glímu við form og innihald. Annmarkar eða ekki, Korter hefur ært upp í manni sultinn og forvitnina. Það er önnur frumsýning í höfundaleikhúsi Dramasmiðjunnar um næstu helgi.

Þrjár Maríur

2004-03-06T16:36:00.000Z

Strengjaleikhúsið, í samvinnu við Borgarleikhúsið
Litla svið Borgarleikhússins laugardaginn 6. mars 2004

Höfundur: Sigurbjörg Þrastardóttir
Leikstjóri: Catriona Macphie
Leikmynd og búningar: Messíana Tómasdóttir
Tónlist og leikhljóð: Kjartan Ólafsson
Lýsing: David Walters,
Kórsöngur: börn úr Skólakór Kársness
Leikari: Kristjana Skúladóttir
Rödd af bandi: Björn Hlynur Haraldsson.

María, María...

SIGURBJÖRG Þrastardóttir vakti fyrst athygli mína þegar ég sá sýninguna Uppistand um jafnréttismál hjá Leikfélagi Akureyrar, en þar skar þáttur hennar, Maður & kona: Egglos, sig úr fyrir frumlega notkun á meðulum leiksviðsins og var í raun sá eini þar sem bauð upp á annað og meira en skemmtilegan textaflutning. Í þessu nýja verki heldur hún áfram með leik að eintalsforminu og efnið er líka á svipuðum miðum: ástin á okkar tímum, barneignir og staða konunnar í þeirri kynjaveröld sem við búum í.

Hér er þó öllu meira efni dregið saman. Í verkinu er Maja Storm, ung leikkona, að búa sig undir að leika Maríu Stúart í samnefndum harmleik Schillers. Hin ógæfusama Skotadrottning sækir vitaskuld mjög á leikkonuna, en það gerir líka nafnmóðir hennar María Magdalena og svo díva aldarinnar, María Callas, en elskhugi Maju, leikstjórinn Will, er einmitt með kvikmynd um Callas á prjónunum. Maja hefur einangrað sig frá heiminum með hlutverkið en hún er samt langt í frá einsömul, hún ber barn þeirra Wills undir belti. Hann er hins vegar fjarri góðu gamni, er heima að sinna fársjúkri og mögulega dauðvona eiginkonu sinni meðan Maja veltir fyrir sér möguleikum sínum, hvort hún geti eða vilji eiga barnið, hvort og hvað hún segi Will, og skoðar sig og líf sitt í þeim speglasal sem Maríurnar þrjár og líf þeirra verður henni.

Verk með slíku efni setur leikhúsgestinn í ákveðnar stellingar sem kannski eru ekki sérlega hollar fyrir samband leikara og áhorfanda. Hér er verið að vinna með bókmenntalegar, trúarlegar og menningarsögulegar vísanir á hugmyndalegu plani sem getur auðveldlega sett vitsmunina í öndvegi, gert þeim að stýra upplifuninni. Þessi grundvallarhugmynd um Maríurnar þrjár hefur við sig snert af tilgerð sem sýningunni tekst ekki alveg að kveða niður. Og þótt saga, reynsla og söguleg og félagsleg umgjörð þeirra varpi að einhverju leyti ljósi á ungfrú Storm þá þvælist hún líka fyrir og þegar upp er staðið er það einkum aðalpersónan sem er óljós; hvernig hún hugsar, hvað hún vill, hvernig henni líður. Og einhver hugmyndaleg hreinlífisstefna hefur fengið Sigurbjörgu til að þurrka út allt sem gæti sagt okkur eitthvað um bakgrunn hennar. Við vitum ekki hvort hún er góð leikkona, hvort hún er vel eða illa stæð, við hvaða aðstæður hún er að fara að leika Maríu Stúart. Við vitum ekki einu sinni hvar í heiminum hún býr, eins og það skipti engu máli í þeirri ákvörðun hennar hvort hún vilji eignast barn eða eyða fóstri. Við vitum meira um hina ósnertanlegu dívu Maríu Callas, og jafnvel um hina ósýnilegu Maríu Magdalenu en þessa samtímakonu okkar sem allt snýst þó um. Afleiðingin er sú að okkur er sama um hana, hvaða ákvarðanir hún tekur og hvers vegna.

Góðu fréttirnar eru svo aftur þær að þótt Sigurbjörg velji að færa okkur efni sitt á þennan hátt þá er texti hennar firnagóður. Hún er mikið prýðisskáld og kann líka að byggja upp, skapa spennu og tryggja fjölbreytni sem ekki er alltaf einfalt í einleikjum af þessari stærðargráðu. Sigurlaug hefur aðdáunarvert vald á eintalsforminu. Sýningin heldur enda algerlega athygli, skemmtir og fræðir og getur örugglega líka kveikt ólíklegustu hugsanir. Þetta er sýning sem gaman er að tala um, full af hugmyndum og álitamálum.

Kristjana Skúladóttir vinnur sigur með flutningi sínum á verkinu, kemur því til skila með að því er virðist áreynslulausu öryggi. Allt stendur og fellur með henni. Best er hún í þeim atriðum þar sem hún bregður sér í gervi Maríanna þriggja og samferðamanna hennar, hvort sem það er nýupprisinn Kristur eða fimmtán ára franskur prins á brúðkaupsnóttina. Frásagnarmáti þessara atriða og skopið í þeim hentar Kristjönu greinilega vel. Það var göldrum líkast að sjá hana breytast í Maríu Callas, sem ég held að hún líkist ekkert sérstaklega. Hefði þó kosið að hún léti vera að búa sér til hreim til að flytja ráðleggingar sóprennunnar um börn sem hraðahindranir á framabrautinni. Leikstjórnarvinna Catrionu Macpie hefur greinilega stutt Kristjönu til að skila sinni bestu frammistöðu núna þegar hún glímir við sitt stærsta hlutverk til þessa.

Björn Hlynur Haraldsson er rödd Wills, en tölvuskeyti hans berast Maju með reglulegu millibili. Þau eru því miður alveg sérlega flatneskjuleg, sem hægt er að fyrirgefa, en óskýr framsögn lýtir þau líka, sem er ekki í lagi.

Umgjörð sýningarinnar er ákaflega vel heppnuð, stílhrein og tjáningarrík. Á það bæði við um útlitshönnun Messíönu Tómasdóttur með sínum fallegu formum og gegnsæju hlutum, magnaða lýsingu Davids Walters og áhrifaríka hljóðmynd Kjartans Ólafssonar. Hér hefur verið nostrað við hvert smáatriði og allt styður þetta skýrleikann og fágunina sem einkennir framgöngu leikkonunnar.

Sýning Strengjaleikhússins vinnur með því einkenni verksins að vera hreint, vitsmunalegt og hugmyndabundið. Útkoman er skýr sýning á verki sem vinnur sér sess í hugsuninni en nær því miður ekki til hjartans. Það skrítna er að það er eins og hún hafi ekki áhuga á því.

Hattur og Fattur og Sigga sjoppuræningi

2004-03-04T15:31:00.000Z

Möguleikhúsið
Möguleikhúsinu við Hlemm fimmtudaginn 4. mars 2004.

Höfundur: Ólafur Haukur Símonarson
Leikstjóri: Bjarni Ingvarsson
Búningar: Helga Rún Pálsdóttir
Leikmynd og leikmunir: Bjarni Ingvarsson og Helga Rún Pálsdóttir
Leikarar: Alda Arnardóttir, Pétur Eggerz og Valur Freyr Einarsson.

Hvað er best að borða?

Á STUTTUM og fáskrúðugum ferli mínum sem áhorfandi að barnasýningum hef ég komist að þeirri niðurstöðu að börn koma ekki í leikhús til að hlæja. Samt eru nánast öll barnaleikrit útötuð í bröndurum: orðaleikjum, farsakenndri atburðarás og trúðskum uppátækjum af ölllu tagi. Alla jafnan sitja börnin bara og gapa, eða öskra og æpa þegar spennan verður illbærileg. Stundum gráta þau. En fullorðna fólkið hlær. Ég held reyndar að margir barnaleikritahöfundar séu búnir að átta sig á þessu og matreiða grínið fyrst og fremst með foreldrana í huga, skrifa þá til að hafa ofan af fyrir þeim eldri meðan börnin einbeita sér að því sem þau vita að skiptir mestu máli: sögunni.

Þessi tilfinning var mjög sterk á frumsýningunni á Hatti, Fatti og Siggu sjoppuræningja. Prýðilegir orðaleikirnir sem Ólafur hefur útbúið handa þeim félögum skemmtu foreldrunum meðan börnin fylgdust með framvindunni og lærðu um raunir þeirra sem ekkert éta nema sætindi. Ekkert í ólíkindalegum búskap hinna geimversku sígauna kom þeim þannig séð á óvart, allt er samþykkt um leið og það er borið fram. Þeir borða krókódílahala og engisprettur, hvað með það? Áfram með söguna! Það var helst þegar gosþamb Siggu sjoppuræningja fór að valda henni alvarlegum vindverkjum að ungviðið skellti upp úr. Hvaða lærdóm má draga af því? Jú: enginn stenst kúk- og pisshúmor, ekki einu sinni börnin.

Þetta leikrit um Hatt og Fatt er mun betra en en hitt sem ég hef séð og er að því ég best veit það eina annað sem Ólafur hefur skrifað fyrir svið um þessa ágætu menn. Þar var verkið lítið annað en afsökun fyrir því að syngja nokkur af þekktustu lögum félaganna. Hér er hins vegar bæði saga, ný lög og boðskapur. Þessir sjálfsþurftartrúðar fá nefnilega í heimsókn Siggu nokkra sjoppuræningja, sælgætisgrís á flótta undan réttvísinni. Löggan nær henni ekki, en fylgifiskar sætindaátsins grípa hana og Hattur og Fattur þurfa að leysa hana úr klóm þeirra, sem ekki er þrautalaust fyrir aumingja Siggu. Mórallinn: barnið lifir ekki á mæru einni saman. Ágætis boðskapur það þó honum sé kannski haldið á lofti af fullmiklu offorsi hér.

Pétur og Valur Freyr eru ágætlega sniðnir í hlutverk Hatts og Fatts. Pétur sem stór og valdsmannslegur Hattur, Valur sem hlægilega einfaldur Fattur. Alda Arnardóttir fær ekki eins traustan efnivið sem hin einæðingslega Sigga, gaf okkur líka kannski of snemma upp að hún væri fremur lítil í sér. Best var hún í lokagervinu þegar Sigga er búin að dulbúa sig sem tröll, en verður að játa sig sigraða af tannpínunni.

Umgjörð, gervi og leikmunir eru falleg og hugvitsamleg og bættu miklu við upplifunina.

Hattur og Fattur og Sigga sjoppuræningi er snotur lítil sýning sem gleður augað, heldur börnunum, innprentar þeim góða siði og hlægir foreldrana. Ágætis dagsverk hjá tveimur auðnuleysingjum og einum afbrotaunglingi.

Sálmurinn um blómið

2004-02-23T13:37:00.000Z

Útvarpsleikhúsið
febrúar 2004

Leikgerð: Jón Hjartarson, leikstjórn: María Reyndal, hljóðvinnsla: Björn Eysteinsson, tónlist: Úlfur Eldjárn. Leikendur: Anna Kristín Arngrímsdóttir, Álfrún Örnólfsdóttir, Guðmundur Ólafsson, Gunnar Hansson, Gunnar Helgason, Hanna María Karlsdóttir, Jón Hjartarson, Katla Margrét Þorgeirsdóttir, María Heba Þorkelsdóttir, Ólafur Darri Ólafsson, Víkingur Gunnarsson, Þorsteinn Gunnarsson og Þrúður Vilhjálmsdóttir.

Guði líkur

ÞÓRBERGUR Þórðarson skýtur upp kollinum víða á ferli Jóns Hjartarsonar. Hann fór á kostum í Ofvitanum á sínum tíma, algerlega trúverðug mynd af meistaranum. Svo sannfærandi að, þökk sé velgengni sýningarinnar og síðar sjónvarpinu, að mynd hans er mynd Þórbergs í hugum margra, svo er allavega farið með undirritaðan, ef hann hefur ekki vara á sér. Seinna gerði Jón sviðsgerð af Sálminum um blómið, setti upp með Leikfélagi Hornafjarðar og lék sjálfur Sobbeggi afa. Og nú er leikgerð sögunnar komin í útvarpið og enn er Jón Þórbergur, jafn trúverðugur og áður, stílsmáti skáldsins runnin honum í merg og blóð. Ekki hef ég þekkingu til að segja hversu mikið hin fyrri leikgerð Jóns er gengin aftur í þessari, enda skiptir það svo sem engu máli.

Þroskasaga Lillu Heggu, eða kannski frekar, saga viðbragða Þórbergs við fullorðnun þessarar litlu vinkonu sinnar, er makalaust verk, hliðstæðulaust í íslenskum bókmenntum, og mögulega heimsins. Leikgerðin byrjar á því að guð birtist Þórbergi og setur honum verkefnið fyrir. Síðan er því lýst hvernig hann þarf að finna leiðina að verkefninu, sem endar með því að hann leitast við að gera sér upp og nálgast þannig þroskastig viðfangsefnisins. Síðan rekur hver gullmolinn annan í lýsingum á samskiptum litlu manneskjunnar og höfundarins. Óneitanlega er því eins farið með leikgerðina og söguna, fyrri hlutinn er mun skemmtilegri en sá síðari, meðan framandleikinn er mestur og Lilla Hegga sjálf í forgrunni. Í seinni hlutanum verða önnur hugðarefni Þórbergs og hvernig hann kynnir Lillu Heggu þau meira áberandi: Kommúnismi, Spírítismi og Suðursveit, og þá fatast verkinu flugið nokkuð.

Eins og fyrr sagði er Jón Hjartarson sannfærandi sem Þórbergur, en hefur að sama skapi minni möguleika á að sýna manni óvænta fleti á persónunni sem hann hefur tengst svo traustum böndum á löngum tíma, enda reynir hann það alls ekki. Það er sjálfsagt að varðveita sem mest af þessu sérstæða sambandi leikara og viðfangsefnis úr raunveruleikanum.

Álfrún Örnólfsdóttir nær framúrskarandi tökum á að lýsa þroska Lillu Heggu, óborganleg sem ungabarn, ótrúlega trúverðug upp frá því, og skemmtilegt hvernig hún dregur fram tilfinninguna fyrir því hvernig samneyti við fullorðna mótar orðfæri barnsins, eftir að málsnið þess hefur sett svip sinn á tungutak hinna fullorðnu.

Anna Kristín Arngrímsdóttir er prýðileg sem Mammagagga, rödd skynseminnar og Þorsteinn Gunnarsson sömuleiðis sem rödd guðs. Aðrir vekja varla eftirtekt, enda hlutverkin lítil.

Öll vinnan við verkið einkennist að mínu viti af vandvirkni og trúmennsku við viðfangsefnið. Á það við um stælalausa leikstjórn Maríu Reyndal, áferðarfallega tónlist Úlfs Eldjárn, hljóðvinnslu og alla framsetningu.

Brim

2004-02-20T15:39:00.000Z

Vesturport
Vélarsalnum í Vestmannaeyjum föstudaginn 20. febrúar 2004

Höfundur: Jón Atli Jónasson
Leikstjóri: Hafliði Arngrímsson
Leikmynd: Börkur Jónsson og Hlynur Kristjánsson
Lýsing: Björn Kristjánsson
Hljóðmynd: Björn Kristjánsson og Sigurjón Brink.

Leikendur: Björn Hlynur Haraldsson, Gísli Örn Garðarsson, Ingvar E. Sigurðsson, Nína Dögg Filippusdóttir, Ólafur Egill Egilsson og Víkingur Kristjánsson.

Herbergi í skipi

EKKERT viðfangsefni dregur eins fram natúralistana í íslensku leikhúsfólki og sjómannslífið. Í verkum Kristjáns Kristjánssonar með Skagaleikflokknum höfum við séð lúkar með rennandi vatni og virkri eldavél til viðbótar við hin lögboðnu þrengsli, og svo dugði sama hópi ekkert minna en árabátur á hvolfi í ískaldri sundlaug til að túlka örvæntingu manna í sjávarháska. Í Brimi er stigið enn eitt skrefið þar sem veltingurinn bætist við þrengslin og ómannlegan hráslagann sem lykilatriði í framvindunni. Frábærlega hugvitssamleg leikmynd Barkar Jónssonar og Hlyns Kristjánssonar setur svo sannarlega svip sinn á ferð leikaranna gegnum verkið þar sem hinn óhrjálegi lúkar hangir í vírum innan í stálbúri og bregst af miskunnarleysi náttúruaflanna við minnstu hreyfingum áhafnarinnar á ömurlegu línuskipinu sem er vettvangur verksins.

Í landi eru flestir skipverja undirmálsmenn. Sumir eru beinlínis á mörkum greindarskerðingar en aðrir ramba á brún annarra viðurkenndra viðmiða um hvað telst í lagi: berja konuna sína, geta ekki hamið kynhvötina, eða glíma við sálrænan fortíðarvanda. Um borð tekst alla jafnan að viðhalda einhvers konar ógnarjafnvægi, og hversu ömurlega mynd sem Jón Atli dregur upp af lífinu um borð er ævinlega skýrt að þessir menn eru enn ráðvilltari í landi.

Verkið er næsta framvindulaust. Sterkustu þættir þess eru smásmyglisleg samtöl skipverjanna um ekki neitt og nokkur eintalanna sem brjóta upp myndina af lífinu um borð. Þau eru þó vissulega misjöfn að gæðum og talsverður munur á hversu miklu lífi leikurunum tekst að gæða persónurnar. Formið, hin framvindulitla lýsing aðstæðna, rýrir líka nokkuð möguleika Jóns Atla til að koma áhorfendum á óvart og halda þeim við efnið. Það litla sem finnst af atburðarás og þróun í verkinu er lítilfjörlegt og illa byggt. Það er í lýsingu aðstæðna og persóna sem styrk höfundarins er að finna. Jón Atli hefur þrátt fyrir allt eitthvað að segja og hæfileikarnir til að skila því í texta eru ótvíræðir, þótt ef til vill hafi hann ekki náð tökum á öllum tækjunum í brúnni á þeim flókna listræna frystitogara sem leikhúsið er.

Mest blómstra þeir leikaranna sem fá að skapa gróteskustu persónurnar. Stjarna sýningarinnar er tvímælalaust Ólafur Egill Egilsson sem hinn félagslega fatlaði Kiddi. Frábær mannlýsing bæði frá hendi höfundar og leikara, sem nær þeim skýrleika í túlkun að vera samtímis fullkomlega raunsæisleg og glæsilega stílfærð. Gísli Örn Garðarsson er bæði aumkunarverður og bráðhlægilegur sem hinn treggáfaði Benni kokkur. Af þeim hinum jarðbundnari persónum á Ingvar E. Sigurðsson einna bestan dag, og nýtur þar myndugleika síns á sviði sem vélstjórinn. Björn Hlynur Haraldsson og Víkingur Kristjánsson eru á sömu raunsæismiðunum og Ingvar en ná hvorki að ljá persónum sínum nægilegan kraft né nægilega skýr einkenni til að blómstra við hlið Gísla og Ólafs. Hlutverk Nínu Daggar Filippusdóttur er eiginlega frekar vandræðalegt í verkinu og þótt hún fari lýtalaust með það tekst henni ekki að breiða yfir hve óþarft það er.

Hafliði Arngrímsson sest í nýjan stól að þessu sinni, og leikstýrir sinni fyrstu sýningu í íslensku atvinnuleikhúsi. Hann fer að mínu viti hárrétta leið að verkefninu, leggur áherslu á sterkan og dálítið gróteskan stíl, vinnur vel með klisjuleg sjómannalög sem varpa skemmtilegu ljósi á nöturlegan raunveruleikann, og stýrir umferðinni um erfitt rýmið af næmri tilfinningu fyrir myndmáli og orkuflæði. Hafliði er vonandi kominn á bragðið því það er ljóst að þar fer maður með sterkar skoðanir og afgerandi leikhússmekk sem á betur heima á leiksviði en sem álit á verkum annarra.

Sú ákvörðun Vesturports að frumsýna Brim utan höfuðborgarsvæðisins og stefna síðan á leikferð um landið er aðdáunarverð nýbreytni í vinnulagi frjálsra leikhópa, ekki sú fyrsta sem þetta magnaða leikhús stendur fyrir. Viðbrögð frumsýningargesta í Vestmannaeyjum ættu að staðfesta að það er hungur eftir slíkum viðburðum og ekki síður eftir því að lífi íslensks almennings séu gerð skil á leiksviðum þjóðarinnar. Hér er þörf sem öll leikhús - og leikskáld - landsins verða að uppfylla. Annars er eins gott að pakka bara saman og fara á sjóinn.

In Transit

2004-02-08T12:13:00.000Z

Thalamus
Borgarleikhúsið, litla svið sunnudaginn 8. febrúar 2004.

Leikstjórn: Gregory Thompson og Rex Doyle
Leikmynd: Kristína R. Berman
Lýsing: Halldór Örn Öskarsson
Tónlist og hljóðmynd: Halldór Ágúst Björnsson

Leikendur: Birna Hafstein/Maríanna Clara Lúthersdóttir, Erlendur Eiríksson, Maiken Bernth, Margrét Kaaber, Oliver Burns, Sean McGlynn og Sólveig Guðmundsdóttir/María Heba Þorkelsdóttir.

Hvunndagshetjur

VIÐTALSTÆKNI er algeng aðferð við smíði leikverka sem ekki styðjast við höfundarverk leikskálds þó hún hafi ekki verið mikið notuð hér frekar en aðrar “óhefðbundnar” leiðir í leiklistarsköpun. Nú hefur hinn fjölþjóðlegi Thalamus-hópur sett saman sýningu sem byggir á viðtölum við fólk með það fyrir augum að varpa ljósi á kynslóðamun, tíðarandabreytingar og ólíka lífsreynslu dreifbýlis- og borgarbúa, ef marka má pistil leikstjóra í leikskrá.

Þessi aðferð til efnisöflunar segir næsta lítið um það hvernig úrvinnslan verður, þar eru vitaskuld ótal leiðir að fara og áherslur að leggja. Í þessari sýningu virðist sem svör og frásagnir viðmælendanna séu uppistaðan í texta leikaranna, og lítil sem engin tilraun er gerð til að umskapa efnið á dramatískan hátt. Þannig eru samskipti persónanna í lágmarki, en frásögnum þeirra fléttað saman þannig að andstæður og hliðstæður í viðhorfum og lífsreynslu birtast.

Það sem vinnst við það að fá efnið svona “ómengað”er natúralísk nálægð við raunverulegt líf. Á hinn bóginn tapast sú spenna sem átök og samskipti leikpersóna skapar. In Transit líður nokkuð fyrir þetta átakaleysi, áhrifamáttur hennar er algerlega undir því komin hvort textinn, efnið sé áhugavert í sjálfu sér. Sem vitaskuld er nokkuð misjafnt. Í fyrri hlutanum sem fjallar um yngra fólk var gráthlægilegt mynd af ungum drykkkjusjúklingi og sambandi hans við pólska fiskverkakonu einna eftirminnilegast, svo og kostulega hamingjusamur norskur starfsmaður í rækjuvinnslu. Síðari hlutinn, sem fjallar um eldra fólk og þar er meira kjöt á beinunum, frá meiru að segja. Einnig virtist mér sem hinir ungu ættu auðveldar með að blómstra í þessum hlutverkum þar sem brúa þurfti fjarlægðina milli kynslóðar þeirra og persónanna með látbragði og leiktilþrifum. Þessi fjarlægð, þessi gríma, virtist gefa þeim sköpunarfrelsi sem jafnaldrar þeirra í fyrri hlutanum gerðu ekki.

Heilt yfir er sýningin samt einkennilega hófstillt. Það vantar í hana tilfinninguna fyrir að leikurunum liggi eitthvað á hjarta, sem er skrítið þar sem hún er þeirra sköpun frá upphafi til enda. Á tveimur stöðum eru stutt atriði í frásögn persónanna sviðsett og aðrir leikarar taka þátt í að sviðsetja atriðin með látbragði - nokkuð sem vel hefði mátt sjá sem gegnumgangandi aðferð, en nær hér alls ekki tilgangi sínum, bæði vegna þess að um uppbrot á ríkjandi raunsæisstíl er að ræða, og því að atriðin eru hvorki útfærð af nægilegu hugmyndaflugi né skilað af þeirri leikgleði sem þessi leið útheimtir.

Leikhópurinn er að því er best verður séð þríþjóðlegur, og eiga allir sín eftirminnilegu númer. Birna Hafstein var kostuleg í fyrirlestri sínum um þýðingarvillur í Agöthu Christie, Erlendur Eiríksson ógnvekjandi sem eiginmaður pólsku konunnar og Maiken Ulrike Bernth fór fallega með lokaatriði sýningarinnar. Margrét Kaaber var hæfilega óþolandi fyrrverandi söngstjarna Sean McGlynn bjó til sterkan karakter í fyrri hlutanum og Sólveig Guðmundsdóttir og Oliver Burns voru eftirminnileg eldri hjón í þeim síðari.

In transit er á leið í leikferð um Skandinavíu og Bretland, og er leikið á ensku. Fyrir Íslendinga er sá framandleiki sem fæst við að lýsa íslensku hverdagsfólki á ensku stór hluti af upplifuninni og uppspretta stórs hluta hlátursins á frumsýningu. Það verður forvitnilegt að frétta hvernig þessar sögur virka á leikhúsgesti annarsstaðar.

Chicago

2004-01-18T15:34:00.000Z

Leikfélag Reykjavíkur og Íslenski dansflokkurinn
Borgarleikhúsið 18. janúar 2004.

Höfundar: John Kander, Fred Ebb og Bob Fosse.
Þýðing og aðlögun: Gísli Rúnar Jónsson
Leikstjóri: Þórhildur Þorleifsdóttir
Tónlistarstjórn: Jón Ólafsson
Danshöfundur: Jochen Ulrich
Ljós: Lárus Björnsson
Hljóð: Gunnar Árnason
Leikgervi: Sóley Björt Guðmundsdóttir
Kvikmyndagerð: Hákon Már Oddsson
Búningar: Elín Edda Árnadóttir
Leikmynd: Sigurjón Jóhannsson.

Leikendur: Aðalheiður Halldórsdóttir, Bergur Þór Ingólfsson, Birna Hafstein, Eggert Þorleifsson, Ellert A. Ingimundarson, Guðmundur Elías Knudsen, Steve Lorenz, Guðmundur Helgason, Guðmundur Ólafson, Gunnar Hansson, Halldór Gylfason, Hanna María Karlsdóttir, Ilmur Kristjánsdóttir, Jóhanna Vigdís Arnardóttir, Katrín Ingvadóttir, Katrín Johnson, Margrét Helga Jóhannsdóttir, Marta Nordal, Peter Anderson, Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir, Sveinn Geirsson, Theódór Júlíusson, Unnur Elísabet Gunnarsdóttir og Valgerður Rúnarsdóttir.

Séð og heyrt í Chicago

ÞÓTT ótrúlegt megi virðast þá er söngleikurinn Chicago byggður á sannsögulegum atburðum, morðmáli í samnefndri borg árið 1924 og hvernig morðingjanum tókst að snúa á réttvísina með því að spila á almenningsálitið með aðferðum sem spunameistarar nútímans væru fullsæmdir af.

Í söngleiknum segir frá Rósí Há sem dreymir um frægð en verður það á að myrða elskhuga sinn þegar hann segir henni upp. Eftir misheppnaða tilraun til að koma sök á grunnhygginn eiginmann sinn er hún ákærð, en tekst að fá hinn sjóðheita lögfræðing Billa Bé til að taka málið, en hann veit sem er að mál eins og hennar vinnast ekki í réttarsalnum heldur í fjölmiðlum. Billi hefur fleiri kúnna og kabarettstjarnan Elma Ká er hreint ekki ánægð með það að vera komin í skuggann af nýstirninu Rósí. Í heimi söngleiksins er allt til sölu og frægðin er dýrasta djásnið. En ylurinn af leifturljósum blaðamannanna er skammgóður vermir eins og Rósí kemst að þegar áhugaverðari morðingi birtist á sviðinu. Chicago er frábær söngleikur, frumlegur í forminu sem vekur jafnvel hugrenningatengsl við Brecht og nær bæði að vera mikill skemmtunarleikur og beitt ádeila á yfirborðsmennsku og siðspillingu án þess að predika. Slíkt var heldur ekki fjarri ætlun gleraugnaglámsins frá Augsburg þó hann hafi aldrei náð að verða jafn skemmtilegur og þeir Kander, Ebb og Fosse í Chicago.

Það er líklega ekki fagur vitnisburður fyrir samtíðina að hægt sé að snúa atburðum söngleiksins jafn áreynslulaust upp á Ísland í dag og Gísla Rúnari hefur tekist í frábærri þýðingu og staðfærslu verksins. Hér er Séð og Heyrt-menningin í algleymingi, frægð hvað sem hún kostar er hið dýrasta hnoss og aðgöngumiði að bæði frama og réttlæti. Gísli tekur sér stórt skáldaleyfi og hittir iðulega beint í mark með andstyggilegum skotum sínum. Og þó tónlistin sé vissulega með miklum bannára-, en þó fyrst og fremst samræmdum amerískum söngleikjakeim þá kemur það lítt að sök, sýningin heldur, og staðfærslan skilar sér bæði í beittari ádeilu og að því er virðist óþrjótandi möguleikum á skemmtilegheitum.

Reyndar er eins og allir aðstandendur sýningarinnar hafi notið þess að ausa af skálum hugkvæmni sinnar og sköpunargleði. Það á jafnt við um vinnu leikara, hönnuða búninga, ljósa og leikmyndar sem skapa sögunni viðeigandi umgjörð, sem og tónlistarstjóra, danshöfundar og leikstjóra. Það er alls ekki sjálfgefið að það borgi sig að taka þaulreynda og útpælda söngleiki jafn sjálfstæðum og ferskum tökum og hér er gert, en sú áhætta hefur margborgað sig. Samvinna Leikfélagsins og Íslenska dansflokksins virðist mér mun þéttari hér en í Sól og Mána í fyrra, dansarnir gegna stærra hlutverki í sjálfri sögunni, og skilin milli dansara og leikara eru ánægjulega óljós. Hér á Jochen Ulrich vafalaust mikinn heiður skilinn, og að svo miklu leyti sem ég hef vit á þá er höfundarverk hans bæði frumlegt og viðeigandi innan þess forms sem söngleikurinn er. Þórhildur Þorleifsdóttir er auðvitað margfaldur íslandsmeistari í stórsýningum og hennar hlutur er stór í þessari margbrotnu, frumlegu og snjöllu uppfærslu. Hér hefur hvorki verið misst sjónar á að allt þjóni heildarmyndinni né að einstakar hugmyndir fái að blómsta og listamenn að njóta sín. Notkun myndbanda er dæmi um slíka hugmynd - hér er hún sérlega viðeigandi í öllu fjölmiðlafárinu og útfærsla hennar hefur tekist prýðilega.

Það sem síðan kórónar skemmtunina er svo hin smitandi leikgleði og listræna örlæti sem einkennir leikhópinn í heild sinni. Chicago er verk sem útheimtir samhentan leikhóp, allir verða að leggjast á eitt við að segja söguna og þó nokkur hlutverkin séu viðamikil eru tækifæri fyrir marga til að blómstra. Og hér blómstra allir. Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir er ómótstæðileg sem Rósí, illþolandi grunnhyggin þokkadís með ofþroskaða sjálfsbjargarviðleitni. Leikur, söngur, dans - allt er eins og best verður á kosið í meðförum Steinunnar. Það sama má segja um hina sjóuðu Elmu Ká hjá Jóhönnu Vigdísi Arnardóttur. Kannski hefði hún þó mátt gera sér meiri mat úr sveiflunum í veraldargengi persónunnar - leyfa okkur að sjá betur hvernig hún verður að beygja sig þegar sól Rósíar rís. En persónusköpunin er heilsteypt og söng- og dansnúmerin frábær. Sveinn Geirsson er í miklum vexti sem leikari og Billi B er að því ég best veit hans viðamesta verkefni til þessa. Fyrirfram átti ég varla von á því að Sveinn hefði þá útgeislun og persónutöfra sem þarf til að sætta mann við þetta lögfræðilega afstyrmi og fylla út í svona stjörnurullu, en hann fór létt með að snúa þeirri skoðun minni. Eitthvað fannst mér ég finna fyrir áreynslu í glímu hans við tónlistina, aldrei til stórra vansa þó.

Eggert Þorleifsson fór áreynslulaust með hlutverk Adams Há, hins smáða eiginmanns Rósíar. Áreynslulaust í þeim skilningi að allt sem hann gerði var satt og grátlega hlægilegt eins og vera ber. Margrét Helga Jóhannsdóttir gerði hlutverk fangelsis- og skemmtanastjórans Mömmu Morthens (hvaðan koma honum Gísla þessar nafnahugmyndir?) algerlega að sínu og ljáði söngatriðum hennar gamaldags revíublæ sem kom skemmtilega út. Bergur Þór Ingólfsson var síðan ekkert minna en yndislegur sem sjónvarpskonan og tilfinningaklámdrottningin Marta Smart, glæsilegt dragspil og svo syngur hann eins og sóprandíva sem komin er fram yfir síðasta söludag.

Tónlistarflutningur er vel af hendi leystur og ekki að heyra að minni hljómsveit en ætlast er til komi að sök nema síður sé. Einstaka tónlistarnúmer sem vert er að minnast á eru til að mynda hinn frábæri fangelsistangó þar sem hópur morðkvenda segir sögur sínar með miklum tilþrifum, söngur Rósíar um sína björtu framtíð undir sviðsnafninu Roxý og glæsilegur tvísöngur Elmu og Mömmu Morthens um nútímalegan skort á mannasiðum. Sýningin er reyndar nokkuð löng og lækkar óneitanlega flugið í síðari hlutanum, en er samt alltaf skemmtileg og lumar stöðugt á nýjum trompum í erminni.

Chicago er stórsigur fyrir aðstandendur sína, Þórhildi, hr. Ulrich, Íslenska dansflokkinn og Leikfélag Reykjavíkur. Þegar fullur salur af góðborgurum á frumsýningu ýlfrar eins og unglingsgelgjur á Verslósjói í leikslok er verið að gera eitthvað rétt. Illa er ég svikin ef slík fagnaðarlæti verða ekki fastur liður í Borgarleikhúsinu á næstunni.

Rauðu skórnir

2004-01-17T09:32:00.000Z

Leikhópurinn Rauðu skórnir
Borgarleikhúsið, litla svið 17. janúar 2004.

Leikgerð Helgu Arnalds, Hallveigar Thorlacius og fleiri á sögu H.C. Andersen.
Leikstjóri: Benedikt Erlingsson
Brúður og leikmynd: Petr Matásek
Tónlist: Ragnhildur Gísladóttir
Lýsing: Elfar Bjarnason
Búningar: Helga Arnalds.
Leikendur: Hallveig Thorlacius, Helga Arnalds og Jón Páll Eyjólfsson.

Dansi dansi dúkkan mín

EKKERT leikhúsform er eins háð ímyndunarafli áhorfandans og brúðuleikhúsið. Fyrir vikið er fátt eins gefandi og vel heppnuð brúðuleikhússýning, því áhorfandinn veit hversu stór hans hluti er í að láta sýninguna lifna við það - það er beinlínis á hans ábyrgð að blása lífi í leikarann. Vitaskuld með dyggri hjálp brúðustjórnendanna, en hlutur áhorfenda er aldrei meiri en í brúðuleikhúsi.

Rauðu skórnir hans H. C. Andersen eru kjörið viðfangsefni fyrir brúðuleikhús að mörgu leyti. Saga sem gengur út á hreyfingu og hluti með sjálfstæðan vilja býður upp á snjallar lausnir fyrir leikhúsform sem blæs lífi í dauða hluti. Innihaldslega hefur hún kjarna sem á erindi á öllum tímum, kannski samt aldrei eins og nú; hvernig eftirsókn eftir hégóma getur leitt okkur inn í aðstæður sem við höfum enga stjórn á. Fíkn af öllu tagi og blinda á hvað skiptir raunverulega máli fær skýra táknræna meðferð í sögunni um stúlkuna sem missti stjórn á lífi sínu á vald skónna sinna sem ekki vildu hætta að dansa.

Leikhópurinn velur þá leið að segja alla söguna með látbragði. Það útheimtir talsverða einföldun, og án þekkingar á hvað gerist í sögunni er hætt við að fyrri hluti sýningarinnar valdi ruglingi - svo var allavega með mig, sem hélt að verið væri að segja sömu söguna tvisvar, sem alls ekki er raunin. Það sem einna helst verður útundan úr sögunni er hin trúarlega vídd hennar, sem hverfur nánast alveg, en er mjög miðlæg í textanum. Eftir stendur persónuleg þroskasaga sem spannar allt frá fyrstu meðvitund brúðunnar um sjálfa sig og líkama sinn þar til hún hefur þurft að fórna hluta þessa líkama til að öðlast frelsi undan afleiðingum eigin ástríðna.

Brúðan sem fer með aðalhlutverkið í Rauðu skónum er frábær smíð hjá Petr Matásek og öðlast á köflum nokkuð sannfærandi líf í höndum þeirra Helgu Arnalds og Jóns Páls Eyjólfssonar. Ekki náðist þó nægilega ótrufluð innlifun hjá áhorfendum á frumsýningunni sem stafaði að mínu viti af tilfinningu fyrir óöryggi og fumi í vinnu leikaranna. Einu sinni þurfti reyndar að stöðva sýninguna og hefja leik að nýju vegna mistaka, nokkuð sem undirritaður hefur aldrei áður séð í leikhúsi. Slík afmörkuð atvik skipta þó minna máli en tilfinningin fyrir því að leikararnir hvíli ekki í verkefni sínu sem aftur stendur í vegi fyrir því að ímyndunarafl áhorfandans geti unnið sína vinnu. Þetta sama fum einkenndi líka sviðsetninguna sjálfa og hreyfingar leikaranna í rýminu og hin glæsilega brúða, gamla konan, virtist þvælast nokkuð fyrir Hallveigu Thorlacius. Vinna með skuggaleikhús og tjald var ekki nægjanlega örugg til að ná fullum áhrifum og of oft var klaufalega staðið að því að fela hluti sem ekki máttu sjást.

Mikið af þessum aðfinnsluatriðum eiga vafalaust eftir að pússast af sýningunni. Og vitaskuld eru einstök atriði ágætlega leyst, til dæmis upphafsatriðið þar sem brúðan verður til og uppgötvar líkama sinn. Þá er öll vinna með hina mjög svo sýnilegu mekanísku umgjörð brúðunnar, og hvernig hún er látin bera hluta merkingar sýningarinnar, skýr og snjöll. Hljóðmynd Ragnhildar Gísladóttur er um margt ágæt en skil milli “laga” voru sum dálítið brött. Úr því tónlistin er undir nánast allan tímann hefði farið betur á að láta mismunandi stemningar renna hverja inn í aðra.

Það er svo sem betur fer í hápunktinum sem sýningin er sterkust. Rauðu skórnir sjálfir eru ansi hreint mögnuð smíð, og sterkasti hluti hljóðmyndarinnar er danstónlistin. Martraðarkennt Techno-afbrigðið er svo hárrétt að eiginlega skilur maður ekki annað en einmitt svona hafi Andersen hugsað sér þetta. Dans dúkkunnar er áhrifaríkt ferðalag frá gleðilegu algleymi yfir í óstöðvandi hrylling, sem nær hámarki í hrottalegri lausninni sem var jafn sláandi þrátt fyrir að auðvelt væri að sjá hana fyrir. Lokamyndin lýsir bæði kyrrð og sorg.

Það sem er lærdómsríkast við að horfa á brúðuleikhús er að uppgötva hversu tjáningarríkar brúður geta verið. Augu brúðunnar í Rauðu skónum breytast aldrei sjálf, andlitið er skorið í tré. Samt tjáir svipur hennar fyrirhafnarlaust undrun, gleði, ótta, hrylling og sársauka, kyrrð og spennu. Það er samhengið, sagan og tilfinning áhorfenda sem býr til þessa tjáningu. Og jafnvel þó fyrrgreint óöryggi standi í vegi fyrir innlifuninni náði brúðan talsverðum tökum á okkur. Þau tök munu verða sterkari eftir því sem tök þeirra þremenninga styrkjast.

Vegurinn brennur

2004-01-09T16:21:00.000Z

Þjóðleikhúsið
Smíðaverkstæðið 9. janúar 2004.

Höfundur: Bjarni Jónsson
Leikstjóri: Viðar Eggertsson
Lýsing: Páll Ragnarsson
Búningar: Margrét Sigurðardóttir og Þórunn Sigríður Þorgrímsdóttir
Leikmynd Þórunn Sigríður Þorgrímsdóttir.

Leikendur: Arnbjörg Hlíf Valsdóttir, Guðrún S. Gísladóttir, Hjalti Rögnvaldsson, Jóhann Sigurðarson, Nanna Kristín Magnúsdóttir og Ólafur Darri Ólafsson.

Samtíminn er sápustykki

Í kynningu á Vegurinn brennur hefur nokkuð verið gert úr því að fléttan sé flókin, að tengsl sögupersónanna séu samansúrruð og erfitt að koma orðum yfir hve margvísleg þau eru. Og vissulega er farsalykt af grunnstöðunni. Bæjarstjóri með allt á hælunum og dóttir hans sem elskar kærustu eiturlyfjafíkilsins bróðursonar síns meðan kona hans og bróðir gefa hvort öðru auga. Fyrir nú utan peningana: hver á þá, hver þarf þá og hver er tilbúinn að gera hvað fyrir þá.

En Vegurinn brennur er ekki farsi og fléttunni er fyrst og fremst ætlað það hlutverk að stilla upp ólíkum aðstæðum þar sem hægt er að skoða samskipti, tjáskipti og valdatafl persónanna. Flókin tengslin skila síðan þéttriðnu neti af skoðunum, viðbrögðum og fjölbreyttri afstöðu.

Stíll verksins virðist mér vera nokkurskonar upphafinn natúralismi, skerptar myndir af venjulegu fólki, þar sem athyglin beinist einkum að takmarkalítilli einstaklingshyggju, skeytingarleysi um náungann og vangetu til að skynja tilfinningar hans, nema í leit að höggstað. Vitaskuld þrífst engin ást í þessu umhverfi, hvorki rómantísk ást né milli foreldra og barna.

Einn af styrkleikum Vegarins er að þó höfundi sé augljóslega mikið niðri fyrir þá hefur hann það vald á sínum miðli að persónurnar verða aldrei málpípur. Þó þær séu allar haldnar predikunarþörf, mismikilli samt, er alltaf ljóst að þar eru á ferðinni þeirra eigin tilraunir til að höndla veruleikann, koma honum í orð, lýsa honum á þann hátt sem þær halda að komi sér best. En veruleikinn smígur einatt undan orðum þeirra eins og sápustykki úr blautum höndum. Bjarni Jónsson er hins vegar ekki að skrifa lýsingu á veruleikanum, hann er ekki í kenningarsmíði. Bjarni er ekki eiturfíkillinn Sigurður, sem í atriði sem verður að teljast byggingarlegur hápunktur verksins lýsir stóru kvikmyndahugmyndinni sinni sem reynist ekki annað en allsendis innihaldslaus fantasía hans um allsherjarlausn og almannahylli. Bjarni býður eins og vera ber upp á ríkulegt innihald en enga lausn. Hvort það er vænlegt til almannahylli skal ósagt látið.

Heppnast þetta? Að mörgu leyti. Bjarni hefur næmt eyra og mörg samtölin eru miskunarlaus endurgerð á nútíma samskiptaháttum. Persónurnar eru þrívíðar og fá allar sitt pláss í byggingu verksins. Fyrir nú utan að hve nauðsynlegt og tímabært var að skrifa einmitt svona leikrit um þessa athyglisverðu samtíð okkar.

Á hinn bóginn verður að segjast að verkið heldur ekki óskertri athygli allan tímann. Það er akkilesarhæll natúralismans að stundum er veruleikinn ekki nógu viðburðaríkur eða áhugaverður, flatneskjan of flöt. Og þegar Bjarni grípur til sterkari meðala til að hrista upp í áhorfendum sínum; kúks og piss, sifjaspella, nauðgunar og sjálfsmorðstilraunar, er ekki laust við að manni finnist púðrið hafa blotnað. Hroðalegasta senan held ég að sé þegar faðir gerir kæruleysislegt grín að einlægum hugmyndum sonar síns, sem er á batavegi eftir sjálfsvígstilraun, að því er virðist til að ganga í augun á mágkonu sinni sem hann girnist. Þarna er trúverðugum og mér liggur við að segja hversdagslegum aðstæðum snúið upp í ófyrirsjáanlega martröð. En þegar áhorfandinn hefur á tilfinningunni að nú eigi vísvitandi að ganga fram af honum þá slekkur hann á afruglaranum.

Sviðsetning Viðars Eggertssonar er eins og vera ber næsta látlaus, er einkum ætlað að bera þetta nýja leikrit og hugmyndir höfundar á borð. Reyndar krefst verkið kannski sjálfstæðari vinnubragða en mörg handrit, og sviðsetningin ber þess merki. Þannig eru persónurnar iðulega sýnilegar þó þær séu ekki viðstaddar þá framvindu sem textinn segir til um. Sviðsmyndin er einnig af táknræna taginu, kuldaleg og fráhrindandi biðstofa eða sjoppa gegnir hlutverki heimila bræðranna, skrifstofu annars þeirra og annarra leiksvæða. Þegar vel er að gáð má þó sjá helstu grunnatriði heimilis á þessum ópersónulega stað. Þarna er djúskælir sem vísar til eldhúss, og baksviðs glittir í bekk sem leiðir hugann að sturtuklefa, eða baðherbergi. Kanski er þarna komin sú “næringar- og tæmingarstöð mitt á malbikinu”, sem Pétur Gunnrsson kallar nútíma heimili einhversstaðar í Andrabókunum. Lýsing Páls Ragnarssonar er einnig hörð og kuldaleg, en vel hefði ég komist af án melódramatískra ljósabreytinga í tilefni af fyrrnefndum nauðgunum og sjálfsvígstilraunum.

Ólafur Darri Ólafsson er hinn rót- og ógæfusami Sigurður og lætur betur að sýna hinn misheppnaða listamann en siðblindan fíkil. Faðir hans, ráðgjafinn Kristján er leikinn af Hjalta Rögnvaldsyni, sem náði ekki að gera persónunna sérlega áhugaverða, kannski hefði verið vænlegra að ljá Kristjáni meiri myndugleika í framgöngu. Jóhann Sigurðarson er bróðir hans, hinn brottrekni bæjarstjóri Örn, og er firnagóður í þakklátu hlutverki lítilsiglds skíthæls. Sérstaka eftirtekt vekja þögul andartök þar sem hugsanir og ástand Arnar blasir við hverjum áhorfanda í meðförum Jóhanns. Sigrún kona Jóhanns er leikin af öryggi og húmor af Guðrúnu S. Gísladóttur. Samleikur hennar og Nönnu Kristínar Magnúsdóttur sem leikur Hönnu dóttur þeirra var afar sannur og sterkur. Nönnu Kristínu hef ég ekki séð betri en sem Hönnu, hina yfirborðssjálfsöruggu en skemmdu dóttur Arnar og Sigrúnar. Arnbjörg Hlíf Valsdóttir er stundum dálítið sérviskuleg leikkona og Inga, unnusta Sigurðar, verður meira spennandi en skýr í meðferð hennar, kannski líka sú persóna sem óræðust er af höfundarins hendi, auk þess utanveltu í fjölskyldunni og utan af landi. Leikhópnum, og þá í leiðinni leikstjóra, ber þó ekki síst að hrósa fyrir fínlegan og nákvæman samleik þar sem tilfinningaboltinn gengur fumlaust frá manni til manns.

Vegurinn Brennur er greinilega skrifað af væntumþykju þó myndin sem dregin er upp af okkur og samfélagi okkar sé ekki snotur. Þetta er samfélagsleg ástríðuleikritun af því taginu sem íslensk leikskáld eiga að sinna í meira mæli en þarf þó fyrst og fremst að fá mun meira pláss á verkefnaskrám leikhúsanna.

Meistarinn og Margaríta

2004-01-07T15:23:00.000Z

Hafnarfjarðarleikhúsið
Hafnarfjarðarleikhúsinu 7. janúar 2004.

Leikgerð á skáldsögu eftir Mikhaíl Búlgakov.
Leikstjóri: Hilmar Jónsson
Leikmynd: Börkur Jónsson
Búningar: Þórunn María Jónsdóttir
Lýsing: Egill Ingibergsson
Myndband: Gideon Gabriel Kïers
Leikgervi: Ásta Hafþórsdóttir
Dansar: Ólöf Ingólfsdóttir
Tónlist: Margrét Örnólfsdóttir.

Leikendur: Brynja Jóhannesdóttir, Egill Heiðar Anton Pálsson, Elma Lísa Gunnarsdóttir, Erling Jóhannesson, Hjálmar Hjálmarsson, Jón Páll Eyjólfsson, Kristján Franklín Magnús, Margrét Vilhjálmsdóttir, Myriam Guðmundsdóttir, Ólöf Jakobsdóttir, Páll S. Pálsson, Sólveig Guðmundsdóttir, Sveinn Hólmar Guðmundsson, Valgeir Emil Sigurgeirsson, Vinni Drexler og Þórdís Lilja Sigurðardóttir.

Lúðrasveitin Svanur, stjórnandi: Rúnar Óskarsson.

Árshátíð andskotans

SKÁLDSAGA Búlgakovs um heimsókn Satans til Moskvuborgar Stalíns og sólarhring í lífi Pontíusar Pílatusar er einhver sú magnaðasta sem skrifuð var á síðustu öld. Bæði átakamikil og efnisrík, hefur bæði breidd og dýpt, og er auk þess uppfull af skemmtilegheitum og hugmyndaflugi.

Leikgerðir geta verið ágætis túlkunartæki, og bjóða oft upp á möguleika til að skoða byggingu og innihald efniviðar síns á nýjan hátt um leið og þær verða að lifa sjálfstæðu lífi sem listaverk. Hlimar og hans fólk kýs að fylgja atburðaröð skáldsögunnar nokkuð nákvæmlega, sérstaklega framan af, og þá fyrir vikið verða mjög skýr skil í framvindunni um miðbik sýningarinnar. Fyrri hlutinn segir frá viðskiptum Skrattans, sem kallar sig að þessu sinni Prófessor Woland, og hyskis hans við Moskvubúa og lýkur með almennri niðurlægingu þeirra í fjölleikahúsinu. Síðari hlutinn er síðan ástarsaga Meistarans og Margarítu og píslarsaga Meistarans og skáldverks hans, sem fjallar um viðskipti boðbera sannleikans við kjarklausa millistjórnendur á öðrum tíma, söguna af Jesúa Ha-Notsri og og Pontíusi Pílatusi. Hápunktar þeirra sögu fléttast saman við meginsöguna uns þræðirnir renna saman í lokin þegar skáldsaga Meistarans hefur verið lesin á æðstu stöðum og veitir innsýn í rætur ragmennsku hans. Ástin og listin sigra.

Annað sem leikgerðin dregur skýrt fram er hve Woland er miðlægur í henni, og hve hlutverk hans er jákvætt. Hann er ekki "hið illa", varla einu sinni freistarinn sem afvegaleiðir mannkynið, heldur sá sem veitir makleg málagjöld. Hið illa er á hans könnu í sama skilningi og glæpir eru verkefni dómsmálaráðherra. Hann virðist sammála Jesúa um það að ragmennskan sé verst mannlegra lasta, enda eru það smáskitleg spilling sem verður fyrir honum, hann gerir enga tilraun til að ráðast að höfuðpaurnum sjálfum. Hann er kominn til að gera rassíu og halda árshátíð.

Margt í sviðssetningu Hilmars heppnast afbragðsvel. Frumleg og ögrandi notkun rýmis hefur verið eitt af sterkustu vopnum Hafnarfjarðarleikhússins og sannar það máltækið um neyðina og nöktu konuna, enda sýningarsalurinn ekki augljóslega heppilegur vettvangur fyrir leiklist. Svo er einnig hér, og snjöll notkun tjalda, lýsingar og frábærlega vel nýttrar myndbandstækni gefur sýningunni aukna vídd. Hljóðheimurinn verður á köflum líkamlega áþreyfanlegur þegar málmblástursdrunur Lúðrasveitarinnar skella á áhorfendum - innblásin hugmynd. Auk þess skreytir sýninguna endalaust flóð af snjöllum, eða kannski fyrst og fremst skemmtilegum, lausnum sem aðdáendur Hilmars og Hafnarfjarðarleikhússins eru næstum farnir að ganga út frá sem lágmarkskröfu. Nægir að nefna krossfestinguna, ræðu Latúnskís gagnrýnanda og nýstárlega lyfjagjafatækni geðhjúkrunarkonunnar sem dæmi um þessi litlu atriði sem taka stórt pláss í minninu.

Ýmislegt stendur þó í vegi fyrir að sýningin vinni fullnaðarsigur á áhorfendum, allavega undirrituðum. Framanaf náði hún ekki að brjóta sig þannig úr viðjum skálsögunnar að framvindan yrði hnökralaus. Í síðari hlutanum gekk miklu betur að láta atriðin flæða hvert inn í annað og þar er líka tekin frjálslegri afstaða til framvindunnar. Verulega snjallt að skjóta krossfestingunni inn í árshátíð Wolands, nánast eins og skemmtiatriði. Fullvíst má telja að fyrri hlutinn þéttist og orka hans vaxi með auknu öryggi, en hluti vandans liggur samt í frásagnaraðferðinni, atriðaskiptingunni og því hversu hefð- og jarðbundin leikgerð efnisins í raun er, þó sviðsetningin bæti þar nokkuð úr.

Annað sem hindrar algera hamingju er að mínu mati búninga- og gervavinnan. Eins skemmtilegt og frumlegt og framlag þeirra Ástu og Þórunnar er þá glatast nokkuð áhrifamátturinn af framand- og yfirnáttúruleika Wolands og hyskis hans þegar heimurinn sem þeir mæta er alveg jafn skrítinn og þeir. Með því að gera allan heiminn að sirkus er ekki við öðru að búast en undursamlegir hlutir gerist. Trúðslegur leikstíll í raunsæislegra útliti hefði verið frjórri jarðvegur fyrir galdurinn.

Leikhópurinn er nokkuð ólíkur þeim sem oftast hefur sést hjá leikhúsinu, einungis Erling Jóhannesson er eftir af helstu kanónum félagsins og á góðan dag í hlutverkum sínum, einkum var nærvera hans sterk sem hinn trúfasti en óáreiðanlegi sagnaritari Leví Matteus. Egill Heiðar Anton Pálsson var betri sem Meistarinn en Jesúa og samleikur hans og Margarítu, Margrétar Vilhjálmsdóttur, var heitur og fallegur. Margrét er mögnuð í hlutverki nöfnu sinnar.

Tveir gamalreyndir leikarar snúa aftur úr leikhléi í þessari sýningu. Kristján Franklín Magnús gerir nærveru Wolands áhrifamikla og stillir sig um þann óhemjuskap sem vel er hægt að ímynda sér að hlutverkið bjóði upp á. Hjálmar Hjálmarsson verður einna kómískastur af fylgdarliði andskotans, nokkuð sem kemur á óvart því í sögunni stendur Azazello að þessu leyti nokkuð að baki þeim Korovéf og Behemot. Kemur þarna til leikstíll Hjálmars, en texti hans hljómar nánast eins og spunninn á staðnum, hvort sem það er raunin eður ei. Vera má að þau Páll S. Pálsson og Elma Lísa Gunnarsdóttir hefðu átt að fylgja fordæmi Hjálmars að þessu leyti, því þetta gerði Azazello bæði hættulegri og fyndnari. Páll á annars ágætan leik sem Korovéf, en lítið varð úr kettinum Behemot í sýningunni, sem helgast meira af því sem sleppt er úr sögunni og fyrrgreindum ólíkindum í útliti sýningarinnar en Elmu Lísu, sem gekk betur með ungnornina Natösju. Jón Páll Eyjólfsson nær eftirtektarverðum tökum á Pílatusi og er auk þess drepfyndinn mútuþægur hússtjórnarformaður. Sólveig Guðmundsdóttir fer ágætlega með nokkur smærri hlutverk.

Hópur ungmenna bregður sér í ýmis hlutverk í hópsenum, með stuðningi lúðrasveitarfólks. Af þeim atriðum er fundur listamannafélagsins þeirra stærsta stund, en þar njóta einstaklingsbundir hæfileikar sín best. Orka hópsins dugði ekki til að blása lífi í sirkusatriðið, sem var einkennilega flatt í samhengi sýningarinnar. Hæst rísa samt hópatriðin á hárréttum stað, í magnaðri veislusenunni þar sem töfrar Hafnarfjarðarleikhússins losna fyrir alvöru úr læðingi.

Meistarinn og Margaríta á eflaust eftir að eflast með frekari sýningum, en er trúlega of bundin forskrift sinni til að ná fullu flugi. Samt er hún stórviðburður: skemmtileg, fjölbreytt, skrautleg og efnisrík sýning, borin uppi af ríkulegu hugmyndaflugi aðstandenda sinna. Allir ættu að sjá hana.

Sveinsstykki

2003-12-04T16:00:00.000Z

Hið lifandi leikhús
Loftkastalanum 4. desember 2003

Höfundur. Þorvaldur Þorsteinsson
Leikstjóri: Þorleifur Örn Arnarsson
Leikari: Arnar Jónsson
Leikmynd og búningar: Stígur Steinþórsson
Lýsing: Björn Bergsteinn Guðmundsson
Aðstoðarleikstjóri: Arndís Þórarinsdóttir.

Dragðu ekki það að elska

EIGINLEGA ætlast maður alls ekki til að afmælissýningar séu frábærar. Það er vissulega betra að þær séu ekki algjör stórslys, en þær ná algerlega tilgangi sínum þó afmælisbarnið geri ekki annað en sýna að það er enn í fullu fjöri, gefi smá sýnishorn af því hversvegna er yfirhöfuð ástæða til að fagna tímamótunum. Síst af öllu gera áhorfendur ráð fyrir að í afmælissýningum sé tekin listræn áhætta. Að sumu leyti er það verra - hvað ef allt mislukkast? Hvaða gagnrýnanda langar til að segja afmælisbarni til syndanna?

Afmælissýning Arnars Jónssonar var því fyrirfram talsvert áhyggjuefni. Nýtt leikrit, lítt reyndur leikstjóri og persóna sem hljómaði ekki í kynningum eins og hún væri á heimavelli Arnars. En þeim mun meiri sigur, því Sveinsstykki er feikilega áhrifamikil sýning - magnaður flutningur á frábæru leikriti.

Fyrstu kynni mín af Arnari Jónssyni sem leikara voru andvökunæturnar sem ég upplifði eftir að hafa séð hann sem Þorleif Kortsson í Skollaleik. Á sviði sá ég hann ekki fyrr en löngu síðar og í millitíðinni í Útlaganum, frammistaða sem mig grunar að sé vanmetin vegna þess hve látlaus kvikmyndin er í samanburði við skrautlegri túlkanir annarra leikstjóra á söguöldinni. Af ljósmyndum og lýsingum að dæma hefur hann verið aldeilis magnaður ungur leikari, orkuþrunginn, fimur svo af bar og áreiðanlega þá þegar með þá sterku nærveru sem allir leikhúsgestir skynja. Þegar Arnar er á sviðinu þá horfir þú á hann.

Samt sem áður er eitthvað við Arnar sem vekur fremur aðdáun en hrífur mann. Upphafin og álítið hátíðleg raddbeitingin, hlutverkin sem hann velst í. Þegar ég las útlistanir Þorvaldar Þorsteinssonar á efni og persónu Sveinsstykkis þá óttaðist ég að þarna hefði hann lagt einn illyrmislegan Snóker fyrir stórleikarann - skrifað persónu fyrir utan svið Arnars Jónssonar. Kannski er það tilfellið. Og kannski sækir sýningin hluta af áhrifum sínum í að það er einmitt Arnar, meistari bundna málsins, klassíkurinnar, hins upphafna og fjarlæga, sem þarna leggur hjartað á lagergólfið.

Sveinn Kristinsson hefur unnið í fjörutíu ár á lager í varahlutaverslun. Frá blautu barnsbeini hefur hann fetað veg hinna réttvísu og nákvæmu, skilað sínu, skaffað, hvergi brugðist. Nema sjálfum sér - og fyrir vikið öllum sínum nánustu; systur, konu, börnum sjálfum sér. Sveini hefur láðst að lifa.

Viðfangsefni Þorvaldar hér er giska kunnuglegt. Lífslygi meðaljónsins hefur verið vinsælt viðfangsefni í leikhúsinu frá því Arthur Miller skapaði sölumanninn Willy Loman úr minningum um frænda sinn. Og vafalaust má kvarta yfir að linnulaus ógæfan sem hellist yfir Svein verði nánast sápuóperuleg á köflum. En það skiptir engu máli við hliðina á því að Þorvaldur skrifar hér frá hjartanu, en jafnframt með þeirri tækni sem hann hefur yfir að ráða, og með þeim stílbrögðum sem hafa gert hann að merkilegasta leikskáldi landsins. Hárnákvæmu valdi á fyndni, íróníu og tilfinningasemi, sjálfsaga til að láta aðalatriðin liggja milli hluta. Þorvaldur fellur aldrei í þá gryfju að mjólka hápunktana. Að sjálfsögðu dvelur Sveinn aldrei við það sem mestu varðar, en það fer aldrei milli mála gagnvart áhorfandanum. Sveinsstykki er við fyrstu kynni besta verk Þorvaldar fram að þessu.

Og að þessu sinni er Arnar algerlega hrífandi. Þó svo tæknin og færnin fari aldrei á milli mála er það einlægnin, samúðin og hlýjan sem leikarinn hefur lagt til persónunnar sem gerir þennan fráhrindandi mann að vini okkar þessa tvo tíma. Arnar leikur sér að því að sýna okkur Svein á öllum æviskeiðum, við ýmsar aðstæður, og brunar af óskeikulum krafti hins þrautþjálfaða listamanns inn í ólíkustu tilfinningar og aðstæður. Ég minnist þess ekki að hafa verið jafn snortinn af leik Arnars Jónssonar og í þessari afmælissýningu.

Þessi sýning er sú fyrsta sem ég sé af leikstjórnarverkefnum Þorleifs Arnar Arnarssonar, og má það furðu gegna, svo afkastamikill sem hann hefur verið frá því hann útskrifaðist úr Leiklistarskólanum sl. vor. Mig grunar að Þorleifur eigi stóran þátt í áhrifamætti sýningarinnar, þó hann hafi stillt sig um að setja augljós leikstjórnarleg fingraför út um allt. Það er er fágun og öryggi yfir bæði staðsetningum, uppbyggingu og tempói sýningarinnar sem vitnar um vinnubrögð leikstjóra sem á framtíðina fyrir sér.

Reyndar eiga þeir það allir þrír. Þorvaldur nær sífellt sterkari tökum á formi og máli, Þorleifur eflist og eflist. Og af Sveinsstykki að dæma getur Arnar Jónsson allt.

Steinn Steinarr

2003-11-22T21:55:00.000Z

Kómedíuleikhúsið
Hamar, Ísafirði, 22. nóvember 2003

Leikverk byggt á ljóðum og öðrum skrifum Steins Steinarr, sett saman af
Elfari Loga Hannessyni og Guðjóni Sigvaldasyni
Leikstjóri: Guðjón Sigvaldason
Leikari: Elfar Logi Hannesson

GOTT framtak hjá Elfari Loga og Kómedíuleikhúsi hans að gera verkum Steins Steinarr skil á leiksviði, og sú ákvörðun að nota einungis texta frá skáldinu gerir sýninguna áhugaverðari en ella, en setur vissulega þröngar skorður þeirri sögu sem unnt er að segja.

Dagskrá byggð á verkum Steins Steinarr, ljóðum, viðtölum og skrifum í óbundnu máli, leiðir ýmislegt í ljós sem blasir ekki endilega við við einberan lestur. Eitt af því sem sýning Kómedíuleikhússins kemur sterkt til skila er hversu mikið Reykjavíkurskáld Steinn var, og hvað sýn hans á borgina er mótuð af viðhorfi utanbæjarmannsins. Þetta á Steinn vitaskuld sameiginlegt með Tómasi Guðmundssyni, og munurinn á þeim Reykjavíkum sem þeir skáldbræður lýsa skýrist fyrst og fremst af ólíkum lyndiseinkunnum þeirra. Reyndar er Reykjavík meira áberandi í öðrum skrifum Steins en ljóðunum – þó hún sé þar sífellt nálæg sem leiktjöld fyrir þá kaldhömruðu sálarangist sem mörg þeirra lýsa. Á hinn bóginn er mikið af óbundna málinu sérlega skarpar smámyndir af borgarlífinu og áhrifum þess á Stein, miðlað með þeirri hetjulegu kaldhæðni sem einkennir bæði skrif hans sjálfs og viðtöl sem við hann voru tekin.

Þeim Elfari og Guðjóni tekst á köflum ágætlega að flétta saman líf og skáldskap, og oft koma tengingarnar ánægjulega á óvart. Reyndar þótti mér á stundum teflt á tæpasta vað með hvernig ljóðin eru sett inn í aðra texta, og fyrir kemur að hvorki ljóð né saga græða á samspilinu. Eins setti þessi klippiaðferð svip sinn á textaflutninginn, og fyrir minn smekk fórnaði Elfar of miklu af hrynjandi bundna málsins til að gera ljóðin að eðlilegri hluta framvindunnar. Rím og taktur er órjúfanlegur hluti af merkingu og áhrifum margra ljóðanna, og að láta þessi stíleinkenni lönd og leið í flutningnum er að neita sér um stóran hluta af áhrifamætti þeirra. Þá þótti mér sem dálítið ýkt dramatíkin og sálarangistin sem fyrri hluti sýningarinnar einkennist af undarlega á skjön við efnið og andblæ textans. Í seinni hlutanum er mun meiri kyrrð yfir flutningi Elfars, sem hæfir Steini betur, og dregur betur
fram hæfileika leikarans.

Sviðsetningin er að mörgu leyti vel af hendi leyst. Upphaf sýningarinnar er sérlega áhrifamikið, sá beður sem Steinn rís upp af, og leggst að lokum aftur í, mjög óvanalegur, en jafnframt viðeigandi. Leikmyndin er að öðru leyti nokkuð sérkennileg, og að mínu mati sækir hún myndmál sitt of sterkt í náttúruna, sem er ekki vettvangur Steins í lífi sínu eða list. Lýsing Friðþjófs Þorsteinssonar og Guðjóns Sigvaldasonar er afgerandi hluti sýningarinnar, og á til að mynda stóran hlut í að gera túlkun Elfars á ljóðinu Verkamaður jafn áhrifamikla og raun ber vitni, þó það atriði sé að vissu leyti stílbrot, og komi eins og skrattinn úr sauðarleggnum inn í sýninguna.

Reyndar þykir mér öll notkun á sönglögum við ljóð skáldsins mjög hæpinn þáttur í sýningunni, fyrir utan lag Bergþóru Árnadóttur við fyrrnefndan Verkamann eru þau hvert öðru verra og minna viðeigandi.

Sýning Kómedíuleikússins á Steini Steinarr er ekki allskostar vel heppnuð, en nær þó að teikna spennandi mynd af skáldinu sem fannst hann vera í ævilangri kaupstaðarferð með gleymt erindi. Ágallar hennar eru forvitnilegir, og það sem vel er gert er áhrifaríkt.

Í boði leikfélagsins

2003-11-08T16:29:00.000Z

Leikfélag Hafnarfjarðar
Hafnarfjarðarleikhúsinu 8. nóvember 2003.

Níu stuttverk eftir sex höfunda.

Kraftur í Hafnarfirði

STUTTVERKAVERTÍÐINNI virðist hvergi nærri lokið hjá áhugaleikfélögunum. Þó stuttverkahátíðin í Borgarleikhúsinu, Margt smátt, sé yfirstaðin þá býður Leikfélag Hafnarfjarðar til sinnar eigin stuttverkasýningar og sýnir níu verk, öll nýsmíðar, þar á meðal þau fjögur sem þau sýndu á hátíðinni. Verkin voru sýnd við frumstæðar aðstæður í veitingasal Hafnarfjarðarleikhússins, en það var eftirtektarvert að öll fjögur fyrrnefndu verkin voru sterkari þar en í Borgarleikhúsinu. Skýrist það vafalaust bæði af meiri nánd og frekara öryggi sem leikendur höfðu öðlast í millitíðinni.

Wannabe eftir Jón Stefán Sigurðsson var skondin smámynd, en nokkuð endaslepp. Höfundur flutti verkið ágætlega, en ekki var ég sáttur við þá ákvörðun leikstjórans, Gunnars Björns Guðmudssonar, að láta leikarann ekki tala beint við áhorfendur heldur tala við sjálfan sig, stílbragð sem hentaði ekki verkinu.

Hjartað er bara vöðvi eftir Hildi Þórðardóttur er vel skrifuð raunsæisleg lýsing á endalokum ástarsambands. Lilja Nótt Þórarinsdóttir og Guðmundur Lúðvík Þorvaldsson voru sannfærandi í hlutverkunum og leikstjórn fyrrnefnds Gunnars Björns nostursamleg.

Óhamingja var kostuleg lýsing á tveimur einföldum sálum, drepfyndinn þáttur eftir Jón Guðmundsson. Aldís G. Davíðsdóttir og Sara Blandon fóru vel með í leikstjórn Halldórs Magnússonar.

Dansað fyrir Svandísi er nærfærin og sterk lýsing á líknarmorði eftir Lárus Húnfjörð sem skilaði þættinum einnig vel ásamt mótleikkonu sinni, Kristínu Helgadóttur. Gunnar Björn leikstýrði. Bæði þessi þáttur og Hjartað er bara vöðvi náðu mun sterkari tökum að þessu sinni en á hátíðinni.

Guðmundur Lúðvík Þorvaldsson er höfundur og leikstjóri Jóga, sem reyndist vera snjall og vel skrifaður brandari um örvæntingarfulla viðreynslu. Aldís G. Davíðsdóttir og Jón Stefán Sigurðsson stóðu sig prýðilega í hlutverkunum.

í Hver heyrir? Heldur Lárus Húnfjörð áfram að vinna með samband leikara og áhorfenda sem hann hóf í Þið eruð hérna sl. vor. Lilja Nótt fór vel með hlutverk misþyrmdrar konu, en ekki finnst mér þessi rannsókn Lárusar sérlega frjó.

Aðdragandi að glæp eftir Ingvar Bjarnason er einnig verk um heimilisofbeldi, en þau Jón Stefán og Eygló Scheving hefðu þurft sterkari leikstjórn en þá sem höfundur bauð upp á, sem mun vera frumraun hans á því sviði.

Augun sem glóðu af gulli er einnig eftir Ingvar, en hér var boðið upp á hreinræktað frásagnarleikhús. Þau Lilja Nótt, Guðmundur Lúðvík og Stefán Vilhelmsson sýndu stílhreina og fágaða sýningu, sem hefði samt þurft örlítið meiri hugmyndaauðgi til að fá þá lyftingu sem þetta leikhúsform kallar á.

Snorri Engilberts lauk síðan dagskránni með verki sínu, Pálma, og fór vel á þvi, því hér var um algerlega óborganlegan gjörning að ræða. Kostuleg persónusköpun og frábær hugmyndaauðgi. Sýningin hefði grætt á smá leikstjórn, en stóð engu að síður algerlega fyrir sínu.

Þetta framtak Leikfélags Hafnarfjarðar, og það hversu vel tókst þegar á heildina er litið er enn ein sönnun þess að félagið er í mikilli sköpunarlegri uppsveiflu. Hér voru ýmis stílbrigði prófuð og nýir höfundar og leikstjórar stigu sín fyrstu skref. Það er krafur í félaginu, sem flytur nú í nýtt húsnæði og eflist þar vafalaust enn frekar.

Landnáma

2003-11-04T14:08:00.000Z

Stoppleikhópurinn
Foldaskóla 4. nóvember 2003.

Höfundur og leikstjóri: Valgeir Skagfjörð
Brúður: Katrín Þorvaldsdóttir
Leikendur: Eggert Kaaber og Katrín Þorkelsdóttir.

Það er leikur að nema

LANDNÁMABÓK virðist í fljótu bragði ekki vera sérlega bitastæður efniviður í leikrit, frekar en til dæmis símaskráin. Enda kom í ljós að það var sagan af þeim fóstbræðrum Ingólfi Arnarsyni og Hjörleifi Hróðmarssyni sem Stoppleikhópurinn ætlaði að segja grunnskólanemum að þessu sinni. Það er vitaskuld ágætis saga, viðburðarík og skemmtileg, og eitthvað sem allir þurfa að kunna einhver skil á. Flest fyrri verka hópsins hafa verið fræðslu- og kennsluverk af ýmsum toga, og hefur hann algera sérstöðu í íslensku leikhúsi hvað þetta varðar. Ég er heldur ekkert frá því að leiklist sé góð viðbót við þær leiðir sem skólakerfið hefur til að miðla og glæða áhuga á menningararfinum. Það er allavega alveg ljóst að nemendur Foldaskóla fengu á frumsýningunni ágætis yfirlit yfir upphaf Reykjavíkur. Íslendingasögurnar, Tyrkjaránið, sjálfstæðisbaráttan, þorskastríðin, þjóðskáldin. Efniviður fyrir Stoppleikhópinn eru ótæmandi.

Hópurinn hefur sérhæft sig í farandsýningum fyrir börn og unglinga, og það var greinilegt að þau Eggert Kaaber og Katrín Þorkelsdóttir voru á heimavelli í Foldaskóla, héldu athygli krakkanna vel, flink að bregða sér í ólík hlutverk og ekkert feimin við að vera groddaleg þegar tækifæri gafst sem vitaskuld féll í frjóan jarðveg. Stíll sýningarinnar er teiknimyndalegur og einfaldur eins og gefur að skilja, en leikmynd og búningar sem hópurinn er skrifaður fyrir sem heild var einfalt og snjallt, og fumleysi einkenndi allar umbreytingar, sem eðli málsins samkvæmt voru allnokkrar.

Handrit Valgeirs Skagfjörð er skemmtilegt, fyrir utan þá ákvörðun hans að ramma frásögnina inn með því að sýningin gerist á æfingu leikhópsins. Leikararnir detta því reglulega út úr sögunni og notar Valgeir þessi atriði til að koma upplýsingum á framfæri, sem verður nokkuð klunnalegt, auk þess sem samtöl leikaranna eru stirðari en svo að það virki trúverðugt. Það vandamál er ekki til staðar í samtölum hins eiginlega leikverks, sem eru skemmtilega fyrnd, en þó (vonandi) skiljanleg markhópnum. Og gaman þótti mér að heyra Harald Hárfagra tala norsku, held reyndar að mér hafi þótt það fyndnara en krökkunum.

Ónefndur er þáttur Katrínar Þorvaldsdóttur, en fáliðaður leikhópurinn var dyggilega studdur af þremur haganlega gerðum brúðum sem léku þá Atlasyni; Hólmstein, Hástein og Herstein. Þetta voru skemmtilegir kallar, og leikararnir léðu þeim skýr persónueinkenni með röddum sínum. Einnig komu við sögu smábrúður, sem mér sýndust vera eintök af hinum ódrepandi “Action-manni”, og fóru þær prýðilega með hlutverk tveggja þræla.

Landnáma stendur fyrir sínu sem endursögn frásagnarinnar um Ingólf Arnarson. Vonandi fær Stoppleikhópurinn tækifæri til að heimsækja sem flesta með þessa fróðlegu skemmtun.

Litla ljót

2003-11-02T23:16:00.000Z

Leikfélag Vestmannaeyja
Félagsheimilinu í Vestmannaeyjum 2. nóvember 2003.

Leikgerð: Edda Antonsdóttir og Halldóra Magnúsdóttir
Leikstjóri: Sigrún Sól Ólafsdóttir.

Af sálarlífi systra

EKKI þekki ég uppruna sögunnar um indjánastúlkuna Litlu ljót, sem glöð og góð þjónustar fordekraðar og hrokafullar systur sínar þar til dís ein skrýðir hana glitklæðum og kemur í framhaldinum vitinu fyrir systurnar. Sagan hefur yfirbragð ævintýris, en gæti eins verið frumsmíð einhvers sem nýtir sér ævintýrastílinn til að koma boðskapnum um innri og ytri fegurð til skila. Hitt er ljóst að tvær konur í Vestmannaeyjum, þær Edda Antonsdóttir og Halldóra Magnúsdóttir komu sögunni í leikbúning og þar var verkið sýnt 1981, og aftur nú.

Annars er vel hægt að finnast boðskapurinn tvíbentur í þessu verki eins og mörgum öðrum sem ætlað er að koma afdráttarlausum skilaboðum til yngstu kynslóðarinnar. Vissulega er hér boðuð ást og kærleikur, réttlæti og vinátta. En það er samt sem áður hin ytri fegurð sem er svo eftirsóknarverð, áður en hún er til staðar virðist enginn geta séð hvað Litla ljót er góð. Og auðvitað er hún falleg líka, það bara sá það enginn fyrr en hún er komin í falleg föt.

Sigrúnu Sól lætur greinilega vel að vinna með börnum og unglingum eins og hér eru í flestum hlutverkanna og margir að stíga sín fyrstu skref. Sýningin ber þessa vitaskuld merki, kraftur og gleði er aðalsmerki hennar en minna lagt upp úr fágun og fínlegri tilfinningatúlkun. Þó hefði kannski mátt leggja örlítið meiri rækt við textaflutning, oft vantaði herslumuninn á að allt kæmist til skila. Eins var hlustun ekki alltaf nægilega einbeitt, viðbrögðin komin fram áður en setning mótleikarans var fallin. Á móti kom að hóp- og dansatriði voru prýðilega af hendi leyst, og samspil leikenda og hljómsveitar, sem hafði mikilvægu hlutveki að gegna, snurðulítið.

Skemmtilegar hugmyndir einkenna sýninguna og víða er fært í stílinn, brugðið út af leikgerðinni og skírskotað til nútímans.

Þó Litla Ljót sé titilhlutverkið er það ekki að sama skapi sérlega bitastætt en Dorthy Lisa Woodland fór vel með það. Hinar ótuktarlegu systur voru og prýðilega leiknar af þeim Kolbrúnu Birnu Ebenesardóttur, Guðrúnu Hebu Andrésdóttur og Laufeyju Sigrúnu Sigmarsdóttur. Einnig verður að minnast á hinn kostulega seiðskratta Dulda Seið, sem Hjalti Pálsson gerði öldungis kostulega. Þá var túlkunin á dísinni, sem reyndar eru þrjár í þessari sýningu afar frumleg og skemmtileg, og þær Kristín Grímsdóttir, Drífa Þöll Arnardóttir og Erla Ásmundsdóttir hver annari betri.

Umgjörð og búningar var hefðbundin og rétt, en þó með því skemmtilega tilbrigði að þetta var afar nútímalegt indjánaþorp, trúlega á einu af bandarísku “verndarsvæðunum” sem hýsa það sem eftir lifir af þeim þjóðflokkum. Þetta var vel til fundið, og ágætlega gegnumfært í búningum og leikmunum.

Sýning Leikfélags Vestmannaeyja er ágætis skemmtun, litrík og fjörug. Fullur salur af börnum var einstaklega prúður á sýningunni sem undirritaður sá, fylgdist grannt með því sem fram fór en var líka alveg til í að taka þátt þegar leikendur buðu upp á slíkt samspil. Litla Ljót er ágætlega metnaðarfull barnasýning þar sem Leikfélag Vestmannaeyja leggur jafnt grunn að leikhóp og áhorfendum framtíðarinnar.

Litla Ljót

2003-11-02T12:16:00.000Z

Leikfélag Vestmannaeyja
Félagsheimilinu í Vestmannaeyjum 2. nóvember 2003

Leikgerð: Edda Antonsdóttir og Halldóra Magnúsdóttir
Leikstjóri: Sigrún Sól Ólafsdóttir

Af sálarlífi systra

Ýtið tímanlega á stanzrofa

2003-11-02T12:14:00.000Z

Útvarpsleikhúsið
Frumflutt 2. nóvember 2003

Höfundur: Guðmundur Ólafsson

Leikari: Erlingur Gíslason
Leikstjóri: Helga E. Jónsdóttir
Hljóðvinnsla: Hjörtur Svavarsson

Leiðarkerfi gegnum lífið

EINTAL Guðmundar Ólafssonar um hinn reglufasta strætisvagnstjóra er hefðbundinn afhjúpunartexti, varnarræða þar sem persónan útlistar lífsgildi sín og skreytir dæmum úr lífi sínu. Fljótlega er samt ljóst að líf hans er grámyglan ein, bundið í klafa vana og samskiptin við fjölskylduna drepin af heimilisharðstjórn hans. Strætisvagnaakstur er alveg ógalin líking um það undarlega ferðalag sem lífið er, og persónan hefur fallið í þá gryfju að reyna með öllum ráðum að halda undarlegheitunum í algeru lágmarki.

Tónninn í eintalinu er að mörgu leyti skyldur öðrum einleik Guðmundar, Tenórnum, sama afhjúpandi tækni, þar sem hinn sjálfumglaði Tenór stendur að lokum uppi með allt niðrum sig ef svo mætti segja. Bæð verkin eru lipurlega skrifuð og skemmtileg. Reyndar þykir mér sem spennan slakni nokkuð um miðbikið á því verki sem hér er til umfjöllunar, það bætist lítið við af efni um þennan kall fyrr en í lokin, og þá næst spennan upp aftur, í uppgjörinu við eiginkonuna og ræðunni um mikilvægi strætisvagnabílstjóra og heilagt hlutverk þeirra í sið- og regluvæðingu þjóðfélagsins alls. Það sem Ýtið tímanlega á stansrofa hefur framyfir Tenórinn er þessi táknmynd strætisvagnsins fyrir lífið, og sem betur fer stillir Guðmundur sig um að nudda áheyrandanum upp úr henni, en leyfir henni að tala sjálfri.

Val á leikara á trúlega sinn þátt í þessu spennufalli sem fyrr var nefnt. Erlingur Gíslason gerir bílstjórann frá upphafi að afar sérkennilegu og óaðlaðandi mannkerti með sinni ísmeygilegu raddbeitingu. En með því að mála bílstjórann svona sterkum litum missum við svolítið tengslin við hann, og fáránlegar hugmyndir hans um lífið og tilveruna og fráleit viðbrögð við aðstæðum sem upp koma ná ekki að vekja neina undrun. Sú ákvörðun að fela Erlingi hlutverkið er trúlega stærsta túlkunaratriðið í uppfærslunni og ég er ekki frá því að það hefði orðið sterkara með hófstilltari túlkun og hversdagslegri rödd. Þá hefði lífsskoðun bílstjórans fyrst virkað sem nokkurnvegin eðlileg, en smámsaman afhjúpast sem óþolandi stjórnlyndi gagnvart lífinu. Kannski var það tengingin við Tenórinn en ég heyrði rödd Guðmundar sjálfs fyrir mér.

En vitaskuld gerir Erlingur þetta fantavel með sínu lagi, nær að gera bílstjórann verulega skemmtilega andstyggilegan í sinni vanmáttugu tilraun til að reglubinda lífið. Hljóðvinnsla gaf á hófstilltan og vel heppnaðan hátt tilfinningu fyrir akstrinum án þess að stela athyglinni. Ýtið tímanlega á stansrofa var ágæt skemmtun á að hlýða.

Nóttin er móðir dagsins

2003-11-01T08:59:00.000Z

Þjóðleikhúsið
Leiklestur á Smíðaverkstæðinu 1. 11. 2003.

Höfundur: Lars Norén
Þýðandi: Birgir Sigurðsson
Leikstjóri: Viðar Eggertsson

Leikendur: Atli Rafn Sigurðsson, Baldur Trausti Hreinsson, Hjalti Rögnvaldson og Lilja Guðrún Þorvaldsdóttir.

Ársuppgjör

SIR Peter Hall, fyrrum þjóðleikhússtjóri breta skrifaði í dagbók sína 20. febrúar 1979 eitthvað á þá leið að Eugene O’Neill væri án efa besti VONDI leikritahöfundurinn. Með því á hann við að þrátt fyrir klisjur, melódrama, skort á undirtexta og almenn klunnalegheit í byggingu verka sinna nái hann áhrifum með spennunni og heiðarlegri túlkun tilfinninga sem einkennir hans helstu verk. Sömu höfundareinkenni má sjá hjá hans helsta lærisveini á Norðurlöndum, Lars Norén, og Nóttin er móðir dagsins er afar gott dæmi um þetta - kannski það hreinræktaðasta sem hingað hefur rekið hér á fjörur, enda held ég að þessi leiklestur sé þrátt fyrir allt það stefnumót við höfundinn sem hefur sagt mér mest - haft mest áhrif.

VIð fylgjumst með lítilli fjölskyldu, foreldrum og tveimur sonum, sem reka lítið hótel í litlum bæ. Daginn sem við kíkjum í heimsókn er hótelið reyndar lokað, því nú er ársuppgjör - dæmi um yfirborðskenndan symbólisma Noréns og erfðagóss frá O’Neill. Vitaskuld er allt í kaldakoli, og allir hata og elska alla af mikilli sannfæringu.

Fljótlega eru helstu fjölskyldudraugar dregnir út úr skápnum: samkynhneigð yngri sonarins og tilheyrandi andstyggð þess eldri, hið ástlausa samband foreldranna, krabbamein hennar og síðast en ekki síst alkóhólismi hans. Allt þetta og tilheyrandi ofsafengin samskipti er síðan viðrað fyrir áhorfendum í eins og þrjá klukkutíma - enginn undirtexti, engin tilraun til að segja aðra sögu en að lýsa smásmyglislega tilfinningaróti hjá fólki á síðasta snúningi. En vegna þess að Norén er fyllsta alvara, meinar það sem hann segir, þá snýst efnið ekki upp í hjákátlega sápuóperu - þó það rambi á brúninni - heldur þröngvar áhorfandanum til að horfast í augu við tilfinningarótið sem aðferð höfundar og efni þyrlar upp.

Viðar Eggertsson er ekki sérlega hlýðin leiklestursforminu og fer ansi nálægt því að sviðsetja einfaldlega verkið. Og það töluvert áhrifamikið. Þá er athyglisvert hvernig hann snýr ágöllum leiklestursins upp í merkingarbæra þætti í því sem fyrir augu ber. Þannig var upphaf sýningarinnar til marks um það að það voru PERSÓNURNAR sem komu inn með handritin, ekki leikararnir - með öðrum orðum - persónurnar fóru eftir handriti í brölti sínu. Annað stílbragð sömu ættar var beiting blýantanna, hjálpartækis leikaranna, við ýmis tækifæri. Allt hjálpaði þett við að sætta áhorfandann við frumstæðar kringumstæðurnar og nálgast þannig sanna leikhúsupplifun en losna undan dauðri hönd bókmenntakynningarinnar.

Leikhópurinn var vel skipaður og kemur ekki á óvart að hann náði firnatökum á efninu. Sjálfum þótti mér kannski mest spennandi að sjá Baldur Trausta Hreinsson ná þeim áhrifum sem hann náði með jafn hófstilltum leik en kraftmikill nærveru í hlutverki eldri sonarins. Þá naut Lilja Guðrún Þorvaldsdóttir sín vel í hlutverki móðurinnar. Atli Rafn Sigurðarson var kannski dálítið óræður sem yngri sonurinn, hann náði ekki alveg að gera æsku hans og því sem henni fylgir nægilega skýra. Hjalti Rögnvaldsson var fantagóður sem hinn drykkfelldi heimilisfaðir.

Þetta var vel heppnuð kynning á Lars Norén. Hún náði kannski ekki að sannfæra mig um að hann sé óviðjafnanlegur snillingur, en gerði stöðu hans sem óvægins og heiðarlegs listamanns algerlega skýra með skarpri og sterkri allt-að-því sviðssetningu á áleitnu verki.